زندگينامه بيش از دويست و پنجاه تن از بزرگان موسيقي ايران3
محمد رضا لطفي
محمد رضا لطفي نوازتار وسه تارنواز برجسته، نواساز، مدرس، مؤلف واشاعه دهنده اصالت هاي موسيقي ايراني، برآمده ازمكتب شهنازي وبرومند وهرمزي وديگر استادان بزرگ است. زندگي او وقف خلاقيت هنري وخدمت به اشاعه وانتقال موسيقي ايراني شده ودرزمره نوازندگان ايراني است كه اعتبار بين المللي دارد. آثاراو بسياراست ازجمله: سلسله نوارهاي چاووش(گروه شيدا)، آلبوم رديف موسيقي ايران(يادواره استاد برومند)، چشمه نوش، رمزعشق و...(نوار)، موسيقي آوازي ايران، كتاب سال شيدا(2جلد) وتعدادي مقاله درپانزده سال گذشته كه سازوموسيقي ايران رابه محافل هنري دنيا شناسانده است.
تولد: 1325/10/17
لطف الله مفخم پايان
لطف الله مفخم پايان اولين ناشر جدي آثار موسيقي است كه زندگي اش راوقف اين كاركرد. اوبرآمده ازخانداني قديم واصيل ودانش آموخته درمحضر صبا وخالقي بود. بخش مهمي ازرديف موسيقي ايران به روايت معروفي، به كوشش اونظم وسامان يافت وآثار بسياري ازبهترين استادان موسيقي وقت به همت وسرمايه او به چاپ رسيد. خدمات فرهنگي مفخم پايان در اشاعه موسيقي ايراني نقش ايفا كرد كه تآثيرش هنوز هم پابرجاست ومجموعه آثار اوبه كوشش سيد عليرضا ميرعلي نقي دردست انتشار مجدد است.
وفات: 1362/10/17 تولد: 1294
محمود فرنام
محمود فرنام نوازنده دف درموسيقي آذري با بيش از هشتاد سال سابقه نوازندگي درنزديك به يك قرن زندگي وداراي آثار فراوان با تار غلامحسين بيكجه خاني، تارمحمد حسن عذاري، آواز اقبال السلطان و…
وفات: 1372/10/21 تولد: 1277
مسعود شعاري
مسعود شعاري نوازنده تاروسه تار وهنرآموخته نزد محمد رضا لطفي، داريوش طلايي ، حسين عليزاده وارشد تهماسبي و با اجراي كنسرتهاي داخل وخارج ازكشور ازآثاراو مي توان به كاروان صبا(آثارابوالحسن صبا، اجرا با سه تار) وانتظار(سه تارنوازي درفضاي موسيقي هند همراه طبلاي دارشان سينگ) اشاره كرد.
تولد: 1340/10/22
عبد الله دادور
عبدالله دادور(قوام السلطان) نوازنده تاروسه تار وشاگرد درويش خان كه ازآثاراو مي توان به تعدادي صفحه گرامافون، همراهي(تار) با آواز پروانه(1312-1303)، ضبط هاي خصوصي، تكنوازي سه تار(سالهاي دهه1330) اشاره كرد.
وفات: 1355/10/25 تولد: 1275
محمد صديق تعريف
محمد صديق تعريف خواننده وشاگرد رضوي سروستاني، نصرالله ناصح پور ومحمود كريمي كه ازآثاراو مي توان به، به ياد استاد طاهرزاده، شوردشت، شيدايي، آبگينه وماه بانو و... ترانه موسيقي متن سريال تلويزيوني امام علي(ع)(آهنگ ازفرهاد فخرالديني) اشاره كرد.
تولد: 1334/10/25
ارشد تهماسب
ارشد تهماسبي نوازنده تاروسه تار، معلم، محقق ومؤلف وهنرآموخته نزد حسين عليزاده ومحمدرضا لطفي وتدريس موسيقي وگردآورنده بسياري ازآثارقدما ومجري آنها ازآثاراو مي توان به مجموعه آثاردرويش خان و مجموعه آثارركن الدين خان مختاري، جواب آواز، صدرنگ رنگ(كتاب ومجموعه نوار، اجرا با تار)، كتابهاي« برنامه دشتي»(ازموسي معروفي)، «سه چهارمضراب»، «تصنيف هاي عارف» ونوار«پنجه دشتي»(اجراي آثاري ازعارف وصبا به روايت فرامرزپايور) اشاره كرد.
تولد: 1336/10/28
مهدي بركشلي
استاد وزندگي دانشگاهي خود را درخدمت موسيقي ايران صرف كرد. او نوازندگي ويولون را درمكتب وزيري وصبا مهدي بركشلي نخستين موسيقي شناس ايراني بود كه به چندرشته ازدانش آراستگي داشت آموخت ودراركسترانجمن موسيقي ملي عضويت پيدا كرد وآثاري نيزساخت. عمده آثاراو درتئوري موسيقي ايراني وپرده هاي سازنده ونظام فواصل آن است. ازآثاراومي توان به گام ها ودستگاههاي موسيقي ايران، موسيقي فارابي، انديشه هاي علمي فارابي درزمينه موسيقي، موسيقي دوره ساساني وتعداد زيادي مقاله به زبان هاي فارسي وانگليسي وفرانسوي رامي توان نام برد.تعدادي ازآثاراو هنوز منتشرنشده اند. بركشلي دانشمندي شناخته شده درجهان آكوستيك بود كه فرصت نيافت حيات علمي پربار خود راآن طوركه مي خواست به انجام رساند.
وفات: 1366/10/29 تولد: 1291
نور علي برومند
خدمات استاد نورعلي برومند به موسيقي اصيل را نمي توان دراين يادداشت كوچك بيان كرد. برومند برآمده ي مكتب درويش خان بود و از محضر تمام استادان معتبرنيز خوشه چيني كرده ومطالب مهم موسيقي راآموخته بود.اين نوازنده تاروسه تاروسنتوروتنبك وكارشناس آواز، عامل انتقال ميراث هنري گذشتگان به جوانان مستعدي بود كه هركدام اكنون درموسيقي صاحب كرسي خودهستند. ازبرومند ، نوارهاي خصوصي متعددي حاوي رديف نوازي وبديهه نوازي هاي گهگاهي اوضبط شده ومتن كامل رديف هفت دستگاه موسيقي ايران به روايت ازاسماعيل قهرماني نيزبانوازندگي اوبه كوشش مهدي كماليان وفوزيه مجد درسال هاي اوايل 1350 ضبط ودرسال1370 انتشاريافته است. نورعلي برومند ازمهم ترين حلقه هاي رابط هنرامروز وسنت ديروزاست ونقش آموزشي بسيارمهمي درتداوم موسيقي ايراني دارد. محمدرضالطفي، مجيد كياني، حسين عليزاده، داريوش طلايي، ناصرفرهنگ فر و رضوي سروستاني شاگردان برگزيده او هستند.
وفات: 1355/10/30 تولد: 1284
بهمن ابو ااقاسم عارف قزويني
بهمن ابوالقاسم عارف قزويني هنرمند وطن پرست وپديدآورنده تصنيف ملي، آراسته به هنرهاي شاعري وخوانندگي وخوشنويسي ونويسندگي بود. آزاده اي كه موسيقي را ازاستادان گمنام آموخت وبا حيات پربارورنج بارش آن را ازمحاق گمنامي به درآورد. زندگي وهنراويكي بود وآثارش هنوز با ما سخن مي گويند وازدرون پررنج او خبرمي دهند. آثارهنري عارف تصنيف هايي است كه هنرمندان قديم ومعاصر، بارها وبارها آن ها را اجراكرده اند ونت آنها به كوشش ارشد تهماسبي منتشرشده است. ديوان اشعار وتصنيف هاي او نيزبه كوشش شادروان سيد هادي حائري انتشاريافته است.
وفات: 1312/11/01 تولد: 1259
ابراهيم بوذري طالقاني
ابراهيم بوذري طالقاني خوشنويس واديب وخواننده بزرگ تعزيه وازكارشناسان رديف هاي آوازي، نزد اقبال السلطان آواز را آموخته بود. كتاب او به نام «تعزيه درايران ودومجلس آن» درانجمن موسيقي ايران، با مقدمه وشرح سيدعليرضا ميرعلي نقي دردست انتشاراست.
وفات: 1365/11/01 تولد: 1275
رضا مهدوي
رضا مهدوي نوازنده ومعلم سنتور، پژوهشگرومؤلف وهنرآموخته نزد حسين ملك، رضاشفيعيان، مسعودشناسا، پرويزمشكانيان وفرامرزپايورو... مجيدكياني(رديف نوازي) وكنسرت هاي متعدد درداخل وخارج ازايران وپايه گذارومديرهنرستان موسيقي حوزه هنري وبخش موسيقي دانشگاه سوره واولين مؤسس درراه اندازي نخستين تريبون هاي آزاد جمعي براي معرفي كاروآثارموسيقي دانان ايراني (برنامه هاي تالارانديشه) كه ازآثاراو مي توان به: نوار«آذركيميا»(برگزيده اجراهاي صحنه اي همراه تنبك اميربيداريان)، كتاب هاي«بينش وموسيقي»(يادواره استاد تقي بينش) و«آشنايي باهنر»(دوره پيش دانشگاهي) اشاره كرد.
تولد: 1347/11/04
عبد الله دوامي
عبدالله دوامي دركناربرومند وشهنازي يك عمردرتداوم اصالت هاي موسيقي ايران كوشيد اوازمعلمان بزرگ موسيقي رديف است. درجواني نزدعلي خان نايب السلطنه تعليم گرفت وچند سال بعد همراه هنرمندان بزرگ موسيقي وقت به خارج سفركرد وصفحه هايي ازصداي او ضبط شد. اولوح محفوظ رديف هاي آوازي وسازي وقطعه هايي اصيل قديمي بود ويك عمر هرچه مي دانست بي دريغ به هنرمندان جوان آموخت. دوامي نيز مثل بيشترهنرمندان قديم اهل معنويت وخلوص وسادگي بود وبا هنرش مي زيست. ازاو نوارهاي خصوصي باقي مانده است كه بيشترجنبه آموزشي دارند. نت رديف آوازي او وتصنيف هاي قديمي، به كوشش فرامرز پايوروآلبوم رديف نوارهاي آواز او نيز انتشاريافته است.
وفات: 1359/11/06 تولد: 1270
رضا گلشن راده
رضا گلشن راده نوازنده قره ني، نواساز وهنرآموخته درشعبه موزيك نظامي دارالفنون وكاردرراديو تهران ازاوايل دهه 1330 كه ازآثاراو مي توان به: ضبط هاي راديويي همراه با ساز واركستروصداي خوانندگان مختلف اشاره كرد.
وفات: 1369/11/07 تولد: 1298
غلام حسين بنان
غلامحسين بنان خواننده وشاگرد محمدطاهرضياء الذاكرين وناصرسيف وباليده درمكتب علي نقي وزيري وروح الله خالقي او خواننده انجمن موسيقي ملي وراديو تهران(دهه هاي1320و1330) وداراي لحن انحصاري دراجرا با الهام ازشيوه اديب خوانساري ومجري تواناي آثارعلي نقي وزيري، روح الله خالقي، جواد معروفي ومرتضي محجوبي كه ازآثاراو مي توان به ضبط هاي راديويي ازبرنامه هاي آواز، همراه با ابوالحسن صبا، مرتضي محجوبي، حسن كسايي ورضا ورزنده، واجراي ترانه هاي «كاروان»، «نواي ني»، «من ازروزازل»(آهنگ ها ازمحجوبي باكلام رهي)، «چه شب ها»(آهنگ محجوبي با كلام نواب صفا)، «حالا چرا»(آهنگ خالقي باكلام شهريار)، «دلتنگ»(آهنگ وزيري باكلام سعدي) و... تعدادي ترانه ازآثار اكبرمحسني، مهدي مفتاح، نصرالله زرين پنجه و... اشاره كرد.
وفات: 1364/12/08 تولد: 1290
يونس در دشتي
درگذشت يونس(يونا) دردشتي خواننده باتحصيلات كلاسيك درمدرسه آليانس ودرموسيقي خودآموخته وبهره برده ازراهنمايي هاي يحيي زرپنجه ومرتضي ني داوود با اولين كنسرت درگراند هتل تهران همراه يحيي زرپنجه (1305) وآخرين كنسرت درآمريكا (1370) وهمكاري با راديو تهران وراديو اصفهان (سالهاي 1350-1330) ورا يو ايرانيان درنيويورك(1358 به بعد) وداراي لحن مشخص درخوانندگي وپيروي ازمكتب آوازاصفهان كه ازآثار او مي توان به تعدادي ضبط هاي راديويي وچند صفحه گرامافون همراه سنتور عباس زندي وتار ابراهيم سرخوش، حاوي آوازها وچند تصنيف قديمي اشاره كرد.
وفات: 1374/12/10 تولد: 1288
بيژن ترقي
بيژن ترقي شاعروترانه سرا وناشرومصحح چند ديوان ازشعرهاي قدما وترانه سرايي ازاوايل دهه1330، بيش ترهمراه با آهنگ هايي ازپرويز ياحقي كه ازآثاراو مي توان به بهاردلنشين(آهنگ ازروح الله خالقي)، مي زده شب(آهنگ ازپرويزياحقي)، جام مدهوشي(آهنگ ازعلي تجويدي)، و... كتاب« سرود برگ ريزان»(مجموعه شعرها وترانه ها) اشاره كرد.
تولد: 1308/12/12
امير بيداريان
اميربيداريان تنبك نوازي را دركودكي ازمرشد نصرالله تهراني(ياردرويش خان) آموخت ونزد حسين تهراني، معلوماتش را تكميل كرد. ازجواني دراركسترهاي مختلف شركت داشت واولين نوازنده تنبك بود كه درفيلم هاي موزيكال ايراني نوازندگي تنبك را- درموسيقي فيلم- به عهده داشت. بعد ازانقلاب به تدريس وتآليف پرداخت ومجموعه آموزشي «ريتم به زبان نت» و« گنجينه وزن ها» ازاو انتشاريافت. بيداريان نوازنده باقدرت وآشنا به قطعه هاي ضربي قديم بود. ازآثاراو مي توان نوار«آذركيميا»(برگزيده اجراهاي صحنه اي همراه سنتوررضا مهدوي) را نام برد.
وفات: 1374/12/12 تولد: 1311
جمشيد عندليبي
جمشيد عندليبي نوازنده ني وهنرآموخته نزد سيدحسن كسايي وفارغ التحصيل رشته موسيقي دانشكده هنرهاي زيبا (تهران) با اجراهاي متعدد درجشنواره هاي داخل وخارج ازايران كه ازآثاراو مي توان تكنوازي ني درنوارهاي«ني نوا»(اثرحسين عليزاده)، «دستان»( با صداي محمدرضا شجريان)، آلبوم «به ياد گذشته»(اجراي آثارابوالحسن صبا با«ني») و آلبوم رديف ميرزا عبدالله (اجرا با ني) نام برد.
تولد: 1335/12/12
سيد محمد مير نقيبي
سيد محمد ميرنقيبي نوازنده ويولون، نواساز وهنرآموخته وهنرآموز نزد ابوالحسن صبا با سابقه طولاني تدريس موسيقي درهنرستان موسيقي ملي وهمكاري مطبوعاتي با نشريه «رنگ» وجانشين داوود پيرنيا درسرپرستي برنامه گل ها كه ازآثاراو مي توان : ضبط هاي راديويي واجراي مجدد تعدادي ازآهنگ ها درنوار «سكوت»( به كوشش كوروش متي) را نام برد.
تولد: 1302/12/12
محمد جواد ضرابيان
محمد جواد ضرابيان نوازنده سنتور، نواساز وهنرآموز وآموزش سنتور نزد داريوش صفوت وآهنگسازي نزد محمد تقي مسعوديه وتجربه فراوان دركار گروهي وتدريس موسيقي كه ازآثاراو مي توان به كتاب«قطعاتي براي پيانو» و نوارهاي «نازنگاه »، «زيبا ترين» و«عطر سوسن»(با صداي عليرضا افتخاري) اشاره كرد.
تولد: 1302/12/12
عبد الحسين شهنازي
عبدالحسين شهنازي نوازنده تاروشاگرد علي اكبر خان شهنازي وداراي توانايي بيان وشيوه خاص نوازندگي با تأثيرگذاري بسيار با كنسرت هايي درداخل كشور وساختن نغمه چند ترانه كه ازآثار او مي توان به چند صفحه گرامافون( تكنوازي، همنوازي و نواسازي) همراه با صداي سيد جواد بديع زاده، ابوالحسن اقبال آذر(اقبال السلطان) و تنبك رضاخان روانبخش اشاره كرد.
وفات: 1327/12/15 تولد: 1284
شاپور نياكان
شاپورنياكان نوازنده ويولون، درموسيقي خودآموخته بود. درسال هاي 1320تااواسط دهه1330 ازمحبوب ترين نوازندگان ويولون بود وآثارمتعددي ازاو باصداي روح بخش ضبط شده است ونوارهاي خصوصي متعددي نيزدارد كه يكي از بهترين هاي آنها با صداي محمد رضا شجريان است. نياكان نيز هنرمندي دلسوخته وپاكباخته بود واستعدادي نادر كه خود نيز قدرخود رانشناخت.
وفات: 1372/12/15 تولد: 1305
منوچهر صانعي
منوچهرصانعي نوازنده پيانو ورديف شناس وآشنا به سه تار وسنتور وشاگرد محضر مرتضي محجوبي، عبدالله دوامي، علي اكبرشهنازي وابوالحسن صبا واستفاده غيرمستقيم ازسنتورنوازي حبيب سماعي وداراي تكنيك قوي نوازندگي وبلاغت بيان درارائه مطالب موسيقي اصيل ايراني كه ازآثاراو مي توان به (ضبط هاي خصوصي): همنوازي با سازوآواز هنرمندان مختلف، اجراي رديف گزيده موسيقي ايراني به روايت استادان قديم وملهم ازتكنيك هاي بياني مرتضي محجوبي، مقالات مختلف درنشريات فارسي زبان آمريكا وفرانسه درباره موسيقي وموسيقي دانان معاصرايراني اشاره كرد.
وفات: 1375/12/15 تولد: 1300
جلال ذوالفنون
جلال ذوالفنون نوازنده سه تار وفارغ التحصيل هنرستان موسيقي ملي وبهره برده ازمحضر موسي معروفي وفارغ التحصيل گروه موسيقي دانشكده هنرهاي زيبا ( دانگاه تهران) وداراي تكنيك ويژه ولحن مشخص درسه تارنوازي وداراي تجربه فراوان كارگروهي، تكنوازي وكنسرت ها درداخل وخارج ازكشوركه ازآثار او مي توان به نوارهاي گل صد برگ وآتش درنيستان( با صداي شهرام ناظري)، شيدايي( باصداي صديق تعريف) و... كتاب ها ي« آموزش سه تار» و«بررسي مقايسه اي آثاردرويش خان ورديف» اشاره كرد.
تولد: 1316/12/16
حسين قوامي
حسين قوامي درمحيطي سراسر مخالفت با موسيقي، آوازرا ازعبدالله خان حجازي وحسين خان اسماعيل زاده فراگرفت و درسال 1325 وارد راديو شد. روح الله خالقي لقب «فاخته» را براي اوانتخاب كرد واو مدت سي سال تمام دربرنامه هاي مختلف حضوريافت ويكي از ستون هاي آواز دربناي «گل ها» بود. آوازقوامي مثل خود او آميزه اي ازلطف وسادگي وصفا ودرستي بود وصداي او ازصداهاي ماندگار درموسيقي ايران است. قوامي ازحيث مكارم اخلاقي اگرنه بي نظير، مسلماُ كم نظيربود ازاو نوارهاي زيادي باقي مانده است.
1368/12/16 تولد: 1286
احمد عبادي
احمد عبادي برآمده ازخاندان هنروفرزند ميرزا عبدالله بود و خود طريقي متفاوت وكاملا نو را درسه تارنوازي آفريد. شيوه خاص او كه دراوج كارفقط متعلق به خود اوست، ازاوايل دهه1330 با ورود راديو ورواج موسيقي راديو آغازشد ودرسال هاي بعد به تعالي رسيد واكنون نام سه تار بين موسيقي دانان، خواه وناخواه با نام عبادي وياد سرانگشت نوازشگر وناخن ظريف وپنجه لطيف او آميخته است. ازعبادي نوارهاي راديويي ونوارهاي خصوصي بسياري حاوي بديهه نوازي وهمنوازي با آواز ضبط شده وآلبوم «كوك سه تار» نيز ازكوك هاي اختصاصي ونواخته هاي او انتشاريافته است.
1371/12/17 تولد: 1283
مجيد انتظامي
مجيد انتظامي آهنگساز ونوازنده اُبوا وفارغ التحصيل هنرستان عالي موسيقي(تهران) ودانشگاه دولتي برلين وهمكاري با اركستر سمفونيك وتدريس درهنرستان ودانشگاه وساختن موسيقي متن فيلم از1356 كه ازآثاراو مي توان به «سفرسنگ» (ك.مسعود كيميايي)، «عقاب ها»(ك. ساموئل خاكچيكيان)، « دستفروش» ( ك.محسن مخملباف)، «ناصرالدين شاه آكتورسينما»(ك.محسن مخملباف) و« ازكرخه تا راين»( ك. ابرهيم حاتمي كيا) اشاره كرد.
تولد: 1326/12/17
نوذر پرنگ
نوذرپرنگ شاعرولغوي ارزنده و وارد به نظم ونثرموسيقي است. اجزاي تركيب شده درشعراو حاوي نوعي موسيقي دروني هستند ويكي اززيباترين ساقي نامه هاي شعرفارسي ازاوست. پرنگ درسال هاي1330 نيز ترانه سرايي مي كرد وكلام چند ترانه موسيقي پاپ (جوان) آن روزگار اثرطبع اوست.
تولد: 1316/12/20