ya ali

رباعی یا ترانه یکی از قالب های شعر سنتی فارسی است از متفرعات بحر هزج.شمس رازی استخراج این وزن وایجاد قالب رباعی را به پدر شعر پارسی
نسبت می دهد ،وداستان نغز ولطیفی را در این مورد بیان می کند که علاقمندان را


بدان مرجع حوالت می دهم .


گویا کودکی زیبا رواز سر ذٌکای طبع وصفای قریحت درانداختن گردکانی به


جایگاه این مصرع موزون را بر زبان می راند :


(غلتان غلتان همی رود تابن گو)


رودکی با مراجعه به قوانین عروض آن را از متفرعات بحر هز ج بیرون می آورد وسسپس سه مصرع دیگر بر آن افزوده،بیتی مصرع وبیتی مقفی ،بر دوبیت


اختصار می کندوچون بانی آن وزن کودکی بود نیک موزون ودلرباوسخت سازه وتر ،آن را ترانه نام می نهد.


بنوشته ی صاحب المعجم فی معاییر الاشعار العجم ( در حقیقت هیچ وزن از اوزان مبتدع واشعار مخترع که بعد از خلیل احداث کرده اند به دل نزدیک تر


ودر طبع آویزنده ترازاین نیست وبه حکم آن که ارباب صناعت موسیقی براین


وزن الحان شریف ساخته اندوطرق لطیف تآلیف کرده.وعادت چنان رفته است که


هرچه از آن جنس بر ابیات تازی سازند آن را قول خوانند،وهر بر مقطعات پارسی باشدآن را غزل خوانند،اهل دانش این وزن راترانه نام کردندو درشعر مجرد آن را


دوبیتی خوانند.


درزبان عرب ترانه رارباعی خوانند چون دراشعار عرب بحر هزج(تکرار رکن


مفاعیلن)درهر مصرع بصورت مربع است یعنی هربیت فارسی بر این وزن برابر بادو بیت عربی است در شعر قدیم عرب استعمال مزاحفات بحرهزج مستعمل نبوده اماپس ازایجاد ترانه توسط رودکی بر اینوزن،عرب نیز بدان رغبت واقبال تام نشان داد.پس این وزن وقالب اختصاص به پارسیان دارد