تاثیر متقابل it بر کارآفرینی و اشتغال

ارابه فناوری اطلاعات و ارتباطات به سرعت به پیش می*تازد و جوامع دنیا را دستخوش تغییرات بنیادی می*کند. فعالیت*ها، مشاغل، مهارت*ها، فرهنگ*ها، نیازها و… همه و همه تحت تاثیر این فناوری قرار گرفته و متحّول شده*اند.

عصر اطلاعات و ارتباطات آغاز شده است. بی*شک کارآفرینی سهم عمده و نقش ویژه*ای در توسعه این فناوری*ها داشته و دارد؛ اگرچه این فناوری*ها نیز خود بر کارآفرینی تاثیر گذار بوده و به عبارتی کارآفرینی مدرن را بوجود آورده*اند.

همچنین در رابطه با مشاغل ایجاد مشاغل جدید و متنوع در عصر اطلاعات و ارتباطات، با توجه به تحولات تکنولوژی و بخصوص تکنولوژی اطلاعات، مستلزم شناخت ماهیت این مشاغل است . آگاهی از تأثیرپذیری مشاغل از تکنولوژی یا اثرگذاری بر توسعه آن، نتیجه درک ماهیت مشاغل خواهدبود .

این مقاله به بررسی روابط متقابل کارآفرینی و فناوری اطلاعات و ارتباطات پرداخته است و همچنین سعی نموده برای سؤالات اساسی در مورد تاثیر تکنولوژی برمشاغل، پاسخ مناسب بیابد .

1- مقدمه
جهان در سال*های اخیر شاهد انقلاب اطلاعات وارتباطات بوده و تحولات اجتماعی عظیمی در آن به وجود آمده است، به طوری که در اثر این تحولات، قرن جاری به نام فناوری اطلاعات و ارتباطات به ثبت رسیده است. در عصر اطلاعات و ارتباطات سطح بینش و آگاهی مردم افزایش یافته وکلیه فعالیت*های مردم دنیا، در قالب شبکه*های ارتباطی به تعادل رسیده و کنترل شده است. در این عصر دنیا دهکده*ای متصل است که افراد آن در هر لحظه که بخواهند به هر گوشه آن می*توانند مسافرت کنند، از اخبار آن مطلع شوند و یا بدان جا پیغام بفرستند.

فناوری اطلاعات و ارتباطات بر کلیه فعالیت*های اجتماعی از جمله کارآفرینی اثرگذاشته و در بسیاری از آنها تحولات اساسی بوجود آورده است . امروزه کارآفرینی به شدت به بسترهای فناوری اطلاعات وابسته است و از آن بهره زیادی می*گیرد. از سوی دیگر توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات خود مرهون کارآفرینی است . فعالیت*های کارآفرینانه باعث شناخت نیازها، خلق ایده*ها و تولد فناوری**ها می*شوند . در هر حال تحولات تکنولوژی همه*چیز را متحول کرده است و حتی اشتغال نیز از این تحولات مصون نمانده* است .

در حالیکه یک معضل اساسی کشورهای در حال توسعه ازجمله ایران بیکاری است، کشورهای پیشرفته بطور فزاینده*ا*ی نیروی کار فنی از سایر کشورها جذب می*کنند. چه دلیلی در فراوانی کار و کمبود نیروی کار در کشورهای پیشرفته و در مقابل بیکاری در کشورهای درحال توسعه وجود دارد؟ مسلماًً مهمترین دلیل در ماهیت کار است. نیروی کاری که در آمریکا مورد نیاز است، یک نیروی مجرب تحصیل کرده است، در حالیکه خیل بیکاران کشور ما از تحصیلات عالیه برخوردار نیستند. همچنین آن*ها نیاز خود را بحدی رسانده*اند که نیروی کارشان برای پاسخگویی آن کافی نباشد، در حالیکه نیاز به تکنولوژی*های نو در بازار داخل کشور ما ضعیف است. بنابراین حل معضل بیکاری در شرایط دنیای روز، به دو مؤلفه بازار و آموزش وابسته است .

صنعت اطلاعات نقش اساسی در ایجاد اشتغال دارد. علاوه بر بسیاری از مشاغل که خود ایجاد می*کند، به صنعت IT نیز رونق می*دهد و در آنجا نیز باعث اشتغال فراوان می*گردد. مشاغلی چون مدیریت، مشاوره، تحلیل*گری، اطلاع*رسانی و بسیاری از خدمات مختلف، نمونه*هایی از مشاغل صنعت اطلاعات می*باشند. برنامه*نویسی، تحلیل و طراحی سیستم و مهندسی نرم*افزار یا سخت*افزار نیز نمونه*هایی از مشاغل صنعت IT می*باشند .


2- نقش کار آفرینان در توسعه تکنولوژی
کارآفرینی اصطلاحی است که در طول 300 سال گذشته توسط دانشمندان و صاحبنظران به* صورت*های مختلفی تعریف شده است. به طور خلاصه کارآفرینی فعالیتی است مخاطره*آمیز که فردی در پی اجرای یک ایده معمولاً اقتصادی توجه نهادهای سرمایه*گذاری، علمی، صنعتی و غیره را جلب نموده و نیروی آنها را به سمت عملی نمودن ایده هدایت می*کند . بنابراین یک ایده که بر اساس یک نیاز اجتماعی شکل گرفته از ملزومات کارآفرینی است .

نتیجه کارآفرینی علاوه بر نوآوری در محصولات جدید، حل نیازهای اجتماعی، ایجاد اشتغال برای دیگران، افزایش سودآوری شرکت*ها و افراد و توسعه تکنولوژی است . کارآفرینی باعث رفع نیازها به کمک تکنولوژی*های جدید می*گردد. بسیاری از محصولات تکنولوژی*های جدید خصوصاً در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، در اثر فعالیت*های کارآفرینانه بوجود آمده*اند. اکثر شرکت*های فعّال در حوزه تکنولوژی مخصوصاً شرکت*های مبتنی بر خلاقیت و نوآوری که فناوری*های جدید را خلق می*کنند و اصطلاحاً درلبه فناوری فعّالند، شرکتهایی کارآفرین هستند .

افراد کارآفرین از ویژگی*های شخصیتی خاصی برخوردارند. مخاطره*پذیری، نوآوری و خلاقیت، مسؤولیت*پذیری و اعتماد به نفس، توانایی ارتباطات قوی، واقعگرائی، هدفگرایی، تهاجمی بودن، تحمل ابهام و عدم قطعیت، خوشبینی و تعّهد و اعتقاد به مرکز کنترل درونی بخشی از ویژگی*های این افراد است. هر فرد کارآفرین ممکن است تعدادی از این ویژگی*ها را داشته باشد و با شخصیت منحصر به فردی به کارآفرینی بپردازد. شخصیت از ملزومات کارآفرینی است توسعه کار آفرینی نیازمند تربیت افراد کار آفرین می*باشد . در سرتاسر دنیا مراکز مختلفی برای آموزش و کارآفرینی وجود دارد اگرچه برخی از افراد روحیه کارآفرینی بیشتر را وابسته به تحولات زندگی افراد در طول سالیان مختلف می*دانند ولی این تناقضی با آموزش کارآفرینی ندارد.

در آموزش کارآفرینی بایستی افرادی که بصورت بالقوه از روحیه کارآفرینی برخوردارند انتخاب شده و سپس شخصیت*شان به فعلّیت برسد. علاوه بر این روش*های دیگری مثل انکوباتورها، برای تحریک کارآفرینی وجود دارد که افراد عملاً تا سطحی از کارآفرینی هدایت می*شوند و یکباره به خارج پرتاب می*گردند و با حمایت*ها و راهنمای*های بعدی از آنها استفاده می*نمایند .

نقش دولت در توسعه کارآفرینی، علاوه بر ایجاد بسترهای سخت*افزاری، نرم*افزاری و حمایتی از کارآفرینی، شناسایی، آموزش و هدایت فعالیت*های کارآفرینانه است. توسعه تکنولوژی بسیار وابسته به کارآفرینی است و نباید از آن غافل ماند .


3- فناوری اطلاعات و ارتباطات در کارآفرینی
اطلاعات و ارتباطات دو ابزار اساسی مورد نیاز هر فعّالیت کارآفرینی است . کارآفرینی در انزوا و بدون حمایت نهادها، سازمان*ها و انسان*ها امکان*پذیر نیست . کارآفرینی مستلزم کشف یک نیاز اجتماعی است. و کشف نیازهای اجتماعی به شناخت اجتماع، نیازهای آن و بافت فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی آن وابسته می*باشد. در شناسایی نیاز هر فعّالیت کارآفرینانه، ایده*پرداز یا تئوریسین می*بایست نسبت به محیط بینش و بصیرت داشته باشد و بداند چه راه*حل*هایی برای رفع*آن نیاز، در نقاط دیگری از دنیا ارائه شده است. مطمئناً شناسایی نیازها و ارائه راحل*ها بدون اطلاعات امکان*پذیر نخواهد بود. بنابراین اطلاعات و دانش مانند ارتباطات از ملزومات هر فعّالیت کارآفرینی است .

فناوری اطلاعات و ارتباطات جدید تحولات شگرفی در دستیابی به اطلاعات بوجود آورده و بسترهای ارتباطی قویتری را فراهم کرده است. این فناوری*ها اهّمیت و ارزش اطلاعات و ارتباطات را بالا برده*اند. در نتیجه کارآفرینی نیز مانند سایر امور از مزیت*های این فناوری بهره برده* است ).

توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات باعث ایجاد شبکه*ای عظیم با مقیاس جهانی، (اینترنت) شده است و بنابراین علاوه بر افزایش و ارزش ویژگی*های مورد ذکر در نظریه شبکه*های اجتماعی، قابلیت*های ارتباطی جدیدی مانند کنفرانس از راه دور و یا فعالیت*های توزیع *شده را بوجود آورده و دسترسی آسان*تر و سریع*تر به اطلاعات را امکان*پذیر ساخته*اند .

در کشورهای پیشرفته اینترنت، یکی از مهمترین ابزراهای کارآفرینان است و این افراد از طریق این شبکه بر قابلیت*های خود افروده و از مزایای آن بهره می*گیرند.در آینده انواع نرم*افزارها، خصوصاً نرم*افزارهای هوشمند نیز مورد استفاده کارآفرینان قرار خواهند گرفت. و این افراد به کمک این نرم*افزارها فعّال خواهند بود، فرصت*ها را بهتر شناسایی خواهند کرد و اطلاعات دقیق*تر و مناسب*تری را جمع*آوری خواهند نمود . دانش و مفاهیم بهتری را درک خواهند کرد و ارتباطات ساده*تر و گسترده*تری را برقرار خواهند نمود .

4- کارآفرینی در فناوری اطلاعات و ارتباطات
تحولاتی که در سال*های اخیر در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات بوجود آمده است و عصر اطلاعات را شکل داده و همچنان پیش می*تازد و در جوامع و فرهنگ*ها دگرگونی ایجاد، مرهون تلاش افراد بسیاری از جمله کارآفرینان است. کارآفرینان اطلاعات، شرایط عصر اطلاعات را شناخته و با کارآفرینی خود ملزومات این عصر را پیدا کرده و با شیوه*های خاص خود آن را ایجاد می*کنند حتی بروز عصر اطلاعات هم از نتایج کارآفرینی است. اینترنت بزرگترین و قویترین شبکه ارتباطی دنیا، نمونه*ای روشن از کارآفرینی است. در طول تاریخ کدام یک از کارآفرینان توانسته*اند نیازی را کشف کنند که پس از رفع آن تحوّلی در کل دنیا داده و بستری برای کارآفرینی سایر افراد ایجاد نمایند. در سالهای اخیر نمونه**های بسیاری از کارآفرینی در اینترنت به ثبت رسیده است، از آنجایکه تاکنون چنین شبکه عظیمی در تاریخ بشر وجود نداشته است. زمینه*های فعالیت در آن بکر بوده و فرصت برای نوآوری و خلاقیت بسیار است. شرکت*های اینترنتی و شرکت*های Com در چند سال اخیر ایجاد، و به سرعت رشد کردند .


شرکت*هایی مانند Yahoo ، ebay ،Amazon و دیگران در مدت کوتاهی توانسته*اند ارزش بسیاری را کسب نمایند. آمارها نشان می*دهد که در طی 5 سال آخر قرن گذشته ارزش برخی از این شرکت*ها بیش از 200 برابر شده است درحالیکه میزان رشد سودآوری آنها کمتر از 10 برابر بوده است. کارآفرینی در اینترنت به این موارد خلاصه نمی*شود و موارد بسیاری خصوصاً در زمینه نرم*افزارهای مبتنی بر شبکه و همچنین محتویات شبکه وجود دارد. کارآفرینی در شیوه*های جذب مشتریان اینترنتی، بازاریابی اینترنتی، همکاری*ها و شبکه*های مجازی، الکترونیک، واقعیت مجازی، آموزش و کار از راه دور و … همه و همه گستردگی کارآفرینی در عصر اطلاعات را نشان می*دهند .

«کار آفرینی موتور توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات است» با کارآفرینی است که نیازها شناخته می*شود و با رفع نیازها پیشرفت حاصل می*شود. کشورهای پیشرفته به این دلیل پیشرفته*اند که در فناوری پیشرفت کرده*اند و توسط آن، هم اقتصاد جهان را در اختیار گرفته، هم قدرت نظامی شده*اند و هم فرهنگ جهان را به سوی خواسته*های خود هدایت می*کنند. کارآفرینی اطلاعات در سطوح مختلف الف- سخت*افزار ب- نرم*افزار ج - اطلاعات د-ارتباطات هـ- کاربرد، انجام*پذیر است .

در هریک از این سطوح فرصت*های بسیاری برای کارآفرینی وجود دارد. که نیازمند حمایت مراکز سرمایه*گذاری و تلاش*های کارآفرینانه است. کارآفرینی در حوزه اطلاعات بسیار راحت*تر و عملی*تر از کارآفرینی در سایر حوزه*هاست. به عنوان مثال در حوزه نیروگاه هسته*ای به دلیل کاربرد محدود، ایده*های کمتری وجود دارد و به علاوه سرمایه*گذاری فوق*العاده زیاد و درصد امکان*پذیری کم، مانع هر فعّالیت کارآفرینانه است و درحالیکه در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات که درهمه جا گسترده شده است، ایده*های بسیاری خلق می*شود و میزان سرمایه*گذاری مورد نیاز که ایده*ها را به نتیجه برسانند چندان زیاد نیستند. بنابراین کارآفرینی اطلاعات به راحتی انجام می*شود و این خود دلیلی بر سرعت نمایی رشد فناوری اطلاعات است .

5- تأثیر تکنولوژی بر مشاغل
توسعه تکنولوژی و بکارگیری وسیع آن، باعث افزایش بهره*وری فعالیت*های اقتصادی شده است. در اثر افزایش بهره*وری، نیاز به برخی از مشاغل از بین می*رود. بعنوان مثال، شغلی تحت عنوان "تلفنچی" با پیشرفت در تکنولوژی*های مخابراتی و پردازش صوت، از لیست مشاغل حذف می*گردد. بنابراین تکنولوژی از یک نظر، حذف و کاهش مشاغل را به دنبال دارد. اصولاًً خودکارسازی و تولید ماشینی از مهمترین نتایج توسعه تکنولوژی است، که علاوه بر کاهش مشاغل، باعث افزایش کیفیت و سرعت و حتی کاهش هزینه*های تولید می*گردد. آیا این نتیجه مستقیم تکنولوژی برای ناامیدی از ایجاد اشتغال به کمک IT کافی نیست؟

مروری بر تاریخ تکنولوژی و تأثیر آن بر مشاغل نشان میدهد که پاسخ به این سؤال منفی است . تکنولوژی ظاهراً برخی از مشاغل را حذف و یا تغییر می*دهد، اما درواقع بسیار مشاغل جدیدتر، مفیدتر و متنوع*تری را ایجاد می*کند. مثلاً اگرچه تکنولوژی تراکتور باعث کاهش نیاز به نیروی کار کشاورز گردید، ولی به کمک این تکنولوژی انواع و حجم محصولات کشاورزی افزایش یافت، بعلاوه مشاغل جدیدی را به همراه خود ایجاد کرد و نیروهای کار را به انجام آن رهنمون شد. یا اختراع چرخ خیاطی باعث رونق صنعت پوشاک گردید و تمایل مردم به خرید انواع لباس با رنگ*ها و مدل*های گوناگون و همچنین کاهش هزینه تولید، باعث شد تا نه تنها دست*دوزان بیکار نشوند، که بسیاری از افراد دیگر نیز به کار مشغول شوند .

یکی از جنبه*های مهم تأثیر تکنولوژی در ایجاد مشاغل توسعه بازار است. ارائه محصولات کیفی و همچنین تغییر و تحول فرهنگ مصرف متناسب با تحولات تکنولوژی، بازارها را توسعه می*دهد. بطوری که حجم تولید پس از توسعه تکنولوژی به مراتب بیشتر از حجم تولید دستی است. بنابراین تکنولوژی از تعداد مشاغل دشوارتر می*کاهد و بر تعداد مشاغل آسانتر می*افزاید .

از سوی دیگر، فرصت*های شغلی متنوع و جدید، نتیجه توسعه تکنولوژی است. با توسعه صنعت در اثر توسعه تکنولوژی، بسیاری مشاغل جدید مرتبط با آن صنعت بوجود می*آید. تکنولوژی از تعدد مشاغل دشوارتر می*کاهد و بر تکثر مشاغل آسانتر می*افزاید. مشاغل جدیدی که توسط تکنولوژی ایجاد می*شوند، یا تکنولوژی را بکار می*گیرند و یا آن را توسعه می*دهند. صنعت اطلاعات و صنعتIT از گروه مشاغلی هستند که توسط تکنولوژی اطلاعات ایجاد می*شوند. در صنعت اطلاعات، تکنولوژی اطلاعات بکار می*رود و در مشاغل مختلف بعنوان ابزار مورد استفاده قرار می*گیرد. شاغلین صنعت IT مسؤولیت توسعه تکنولوژی اطلاعات را بر عهده دارند .


6- نتیجه*گیری
فناوری اطلاعات و ارتباطات تحولات زیادی در کلیه فعالیت*های اجتماعی ازجمله کارآفرینی بوجود آورده و به عنوان مهمترین ابزار کارآفرینی مدرن مورد توجه قرار گرفته است. کارآفرینی در فناوری اطلاعات پهنه وسیعی برای فعالیت دارد. کارآفرینی لازمه توسعه فناوری و توسعه فناوری بستر کارآفرینی است. براین اساس اهّمیت نقش بسترسازی کارآفرینی و وظیفه دولت مشخص می*شود. دولت باید بستر کارآفرینی در حوزه فناوری اطلاعات که همان شبکه*های ارتباطی و اطلاعاتی می*باشد را توسعه دهد و تقویت کند و امکان دسترسی آسان همگان به این شبکه*ها را فراهم نماید. همچنین در ارتباط با اشتغال تکنولوژی از یکسو در اثر افزایش بهره*وری، نیاز به نیروی انسانی را کاهش می*دهد و از سوی دیگر تنوع فعالیت*ها و مشاغل جدید را باعث می*شود که برای نیروی انسانی بیشتری اشتغال ایجاد می*نماید. مشاغلی که می*توان مورد بررسی قرار داد در دو دسته مشاغل مبتنی بر اطلاعات و مشاغل مبتنی بر صنعت اطلاعات طبقه*بندی می*شوند. به دسته اول صنعت اطلاعات و دسته دوم صنعت تکنولوژی اطلاعات گوییم .