کاوش علمى، بخشى از تجربه دینى - شاهین خلج
این مقاله، رابطه علم و دین را بر اساس چهار مقوله مطرحشده توسط ایان باربور (گفتوگو، استقلال، وحدت و تعارض) بررسى مىکند . طرفداران گفتوگو معتقدند علم و دین باید از تجارب هم بهرهمند گردند . بعضى از پرسشها، مانند پرسش از مبدا و منتهاى جهان، را علم مطرح مىکند و دین پاسخ مىدهد . پاپ ژان پل دوم مىگوید: علم مىتواند دین را از خطا حفظ کند و دین مىتواند علم را از بتپرستى و مطلقانگارىهاى باطل مصون دارد .
بعضى نیز بر توازىهاى روشى تاکید مىکنند و معتقدند در علم نیز عامل سنت و مرجعیتبه چشم مىخورد . همچنین ایمان در علم نیز دخالت دارد . اینان فهم کامل از جهان را بدون ارجاع به خدا غیرممکن مىدانند . طرفداران استقلال علم و دین بر تمایز موضوع علم و دین (طبیعت - خدا)، روش (حواس و عقل - وحى)، هدف (فهم جهان آفرینش - نزدیکى به خدا) و زبان (پیشبینى و کنترل - نیایش و عبادت) تاکید مىکنند .
پیروان وحدت علم و دین معتقدند علم و دین هر دو ادعاهاى معرفتشناختى و هستىشناختى دارند و از یک شىء توصیفهاى گوناگونى ارائه مىکنند و ما براى فهم کامل به هر دو نیازمندیم . هواداران تعارض نیز دو گروهاند: (1) مادىگرایان که در پى دانش مبتنى بر تجربهاند و از علم به احکام فلسفى جهانشمول مىرسند; (2) نصگرایان افراطى که بر دانش مبتنى بر ظاهر کتاب مقدس، و سریان آن به موضوعهاى علمى پافشارى مىکنند . بیشتر مادهگرایان، تحویلگرا هستند و سلول، حیوان و حتى انسان را یک ماشین مىدانند که باید بر اساس قوانین فیزیک تبیین شوند .
نویسنده، در ادامه، به علل گرایش به دین در غرب اشاره مىکند و توجه به خطر علم بدون معنویت و اخلاق، نقد تفکر تحویلگرایى، محدودبودن علوم تجربى و نارسایى علم در پاسخ به پرسشهایى در مورد مبدا و منتهاى سیر حیات آدمى و مانند آن را از علل این گرایش برمىشمارد .
