صورت آبي...

کسي در موطنم انتظارم را نمي کشيد و براي همين بعد از جنگ تا بهار 1950 به آن جا برنگشته بودم. وقتي برگشتم با پولي که پدر و مادرم برايم به ارث گذاشته بودند اتاقي اجاره کردم.
کارم شده بود که روي تخت دراز بکشم و سيگار دود کنم و منتظر بمانم. منتظر چي، خودم هم نمي دانستم. حوصله کار پيدا کردن هم نداشتم. براي خريد مايحتاج و پخت و پز به زن صاحبخانه پول مي دادم. وقتي غذا يا قهوه برايم مي آورد زيادي پيشم مي ماند.
پسرش در جايي به اسم کالينوفکا کشته شده بود. داخل که مي آمد سيني را روي ميز مي گذاشت و يک راست به گوشه تاريک اتاق به سمت تختي که غالبا روي آن چرت مي زدم مي آمد. عادت داشتم سيگارم را روي ديوار خاموش کنم، براي همين کاغذ ديواري اطراف تخت پرشده بود از لکه هاي سياه. زن صاحبخانه لاغر و رنجور بود. از ديدن صورت خم شده اش در تاريکي و بالاي سرم مي ترسيدم. چشمان درشت و از حدقه در آمده اش سبب شده بود که اوائل فکر کنم کمي خل باشد. خصوصا که مرتب سراغ پسرش را از من مي گرفت.
«واقعا نمي شناختيش، هيچ وقت کالينوفکا نبودي؟»
حتي اسم آن جا را نشنيده بودم. رو به ديوار غلطي مي زدم و مي گفتم: «نه نبودم، يادم نمي ياد.»
صاحبخانه ام خل نبود. زن آرامي بود که سوال کردن و کنجکاويش آزار دهنده بود. هربار که قدم به آشپز خانه مي گذاشتمٰٰٰ، وادارم مي کرد عکس پسرش را نگاه کنم، عکسي رنگي که بالاي سرتختي نصب کرده بود. لباس پياده نظام به تن داشت، موبور و خندان بود.
مي گفت: «تو پادگان گرفته، قبل از فرستادنش به جبهه.» عکس نيم تنه، با کاسکت آهني و نمايي از قصري ويران با پيچک هاي مصنوعي در عقب سر.
«بليت فروش تراموا بود، کارمند خوبي بود.»
بعد هم جعبه عکس هاي او را از لابلاي تکه پاره هاي پارچه ها و نخ هاي به هم تنيده بيرون مي کشيد و مجبورم مي کرد آن ها را يکي يکي ببينم. در عکس هاي دسته جمعي دوران مدرسه او را نشسته و با لوحه هايي مي ديدي که روي زانو گذاشته بود، شماره هاي ششم، هفتم و هشتم حک شده روي آنها نشانه سال هاي تحصيلي او در راهنمايي بود. عکس هاي اولين عشه رباني او را در پاکت قرمز رنگ جداگانه اي قرار داده بود، خردسال و خنده رو شمع در دست با کت شلواري مشکي و رسمي. در پس او پنجره کليسا و جامي که روي آن نقاشي شده بود. در عکس هاي هنرستان، او کثيف و سياه و سوهان به دست کنار ميز و گيره ديده مي شد.
سپس ادامه مي داد که: «هنرستان براش سخت بود، به کارش نيامد.»
بعد نوبت به آخرين عکس او، قبل ازآن که به خدمت احضار شود، مي رسيد. با لباس فرم بليت فروشي، کنار ترامواي شماره 9 در آخر خط، جايي که ريل ها دور مي خوردند. دکه نوشابه فروشي را مي شناختم، قبل از جنگ از آن جا سيگار مي خريدم. سپيدار ها هنوز آن جا بودند. از آن خانه يي که بر دروازه اش دو شير طلايي قرار داشت، خبري نبود. دختري را که در سال هاي جنگ غالبا به ياد مي آورم، در همين ايستگاه سوار خط 9 مي شد؛ صورتي پريده رنگ، چشماني زيبا داشت. لحظاتي به عکس چشم مي دوختم و صداي چرخ هاي تراموا را مي شنيدم و کارخانه صابونسازي يي که در آن کار مي کردم و نوشابه هايي را که تابستان ها کنار آن دکه مي نوشيدم و آن تابلوي سبز تبليغ سيگار و آن دختر را به ياد مي آورم.
«شايد يه روزي اونو بشناسي.»
در حالي که سرم را تکان مي دادم، عکس را توي جعبه مي گذاشتم. با اين که هشت سالي از عمرش گذشته بود نو و براق بود.
«نه نه. آخه من هيچ وقت کالينوفکا نبودم، هيچ وقت.»
هر روز به آشپزخانه مي رفتم و او هم غالبا به اتاقم مي آمد و مجبور مي شدم به چيزي فکر کنم که دلم مي خواست براي هميشه فراموشش کنم: جنگ. خاکستر سيگارم را پي درپي پاي تخت مي تکاندم و ته سيگارهايم را روي ديوار خاموش مي کردم.
گاهي صداي پاي دختري را مي شنيدم و گاهي هم صداي مرد يوگوسلاوي را که ديوار به ديوار آشپزخانه زندگي مي کرد و قبل از داخل شدن به اتاقش، در حالي که دنبال کليد برق مي گشت، به زمين و زمان فحش مي داد.
بعد از سه هفته زندگي در آن خانه و ديدن بارها و بارهاي عکس (کارل) در ايستگاه آخر با کيف چرمي و صورت خندان، کنار ترامواي خط 9، متوجه دختري شدم که در تراموا نشسته بود اين بار از نزديک به عکس نگاه کردم، همان دختري بود که در طول جنگ غالبا به فکرش بودم. صاحب خانه کنجکاوي ام را که ديد نزديک شد و گفت: «شناختي، آره؟»
از روي شانه ام سرک کشيد و به عکس نگاه کرد. بوي نخود سبزهايي که ميان پيش بند گرفته بود، به مشامم خورد.
آرام گفتم: «نه. ولي اين دخترو مي شناسم.»
«اون؟ نامزدش بود. بهتر که نديديش.»
«واسه چي؟»
پاسخي نداد و رفت کنار پنجره روي صندلي نشست و به دانه کردن نخودهاي ميان دامنش ادامه داد، پرسيد: «مي شناختيش؟»
در حالي که عکس را توي دستانم گرفته بودم، درباره کارخانه و ايستگاه آخر و خط شمه 9 و دختري که هميشه در آن جا سوار مي شد حرف زدم.
«فقط همين؟»
«خب آره.»
نخودها را در آبکش ريخت و زير شير آب گرفت. پشت نحيف و استخواني اش را بهتر مي ديدم.
«اونو که ببيني، مي فهمي چه خوب شد که کارل نديدش.»
«من اونو ببينم؟»
با پيش بند دست هايش را خشک کرد و آهسته عکس را از دستانم جدا کرد. به من نگاه مي کرد و مرا نمي ديد. رنجورتر از هميشه بود. بازويم را گرفت و گفت: «اون، آنا رو مي گم، خونه اش اونجاس، ديوار به ديوار اتاق تو. اونو صورت آبي صدا مي کنيم. واقعا اونو نديده اي؟»
«نه فقط چند باري صداشو شنيده ام. صورتش عيبي داره؟»
«دلم نمي خواد بگم ولي بهتره بدوني، صورتي براش نمونده، پرزخمه، انفجار يه بمب پرتش کرد توي پنجره، ديگه نمي توني بشناسيش.»
آن شب، براي شنيدن صداي رد شدنش از راهرو، منتظر ماندم. يک بار اشتباه هم کردم. همسايه قد بلند يوگوسلاو من بود. متعجبانه، مرا که سراسيمه از اتاقم بيرون پريده بودم نگاه کرد. سري تکان دادم و به اتاقم برگشتم.
سعي کردم صورت او را با زخم هاي عميق مجسم کنم، همواره زيبا بود. باز هم به کارخانه صابونسازي و به پدر و مادرم فکر کردم و به اليزابت دختري که گاهي با او بيرون مي رفتم و (پوس) صدايش مي کردند. وقتي او را مي بوسيدم بي خودي مي خنديد و آدم دچار حس حماقت مي شد.
از جبهه برايش (مارت) مي فرستادم و او هم براي من شيريني خانگي و سيگار و روزنامه پست مي کرد. شيريني ها خرد شده به دستم مي رسيد. يک بار نوشته بود: «مطمئن هستم جوان هاي ما پيروز خواهند شد و از اين که تو نيز يکي از آن هايي احساس غرور مي کنم.»
من يکي از آن ها بودم و احساس غرور نمي کردم. به مرخصي که آمدم خبرش نکردم. با دختر سيگارفروشي که در آپارتمان ما زندگي مي کرد دوست شدم. صابون هاي اهدايي کارخانه را در ازاي سيگار به او مي دادم. به سالن رقص و سينما مي رفتيم يکدفعه که کسي خانه شان نبود، به اتاقش رفتم.
توي تاريکي و روي تخت وقتي روي او خم شده بودم، چراغ اتاق را روشن کرد. موذيانه مي خنديد. روي ديوار بالاي سرش عکس هيتلر نصب شده بود، با قابي که از عکس هاي روزنامه اي بريده شده قهرمان هاي جنگ شکل گرفته بود. قهرماناني با کاسکت هايي که چهره اي فاتح به آنان مي بخشيد. دخترک را رها کردم، سيگاري روشن کردم و از خانه بيرون آمدم. بعد از آن که به جبهه برگشتم هر دوي آن ها برايم نامه نوشتند و رفتار مرا توهين آميز خواندند. ديگر پاسخي به آن ها ندادم.
مدت زيادي منتظر آنا ماندم. پي در پي در تاريکي اتاق سيگار مي کشيدم. صداي چرخيدن کليد در قفل برخاست. ترسيدم بلند شوم و بروم و صورتش را نگاه کنم. توي اتاق اين طرف و آن طرف مي رفت و زير لب چيزي زمزمه مي کرد. وقتي به راهرو رفتم، نه راه مي رفت و نه زمزمه مي کرد. ترسيدم در اتاق او را بزنم. مرد يوگوسلاو اين طرف و آن طرف مي رفت. صداي شير آب ظرفشويي صاحبخانه شنيده مي شد. اتاق آنا در سکوت فرو رفته بود. لکه هاي سياه روي کاغذ ديواري اتاقم، از لاي در نيمه باز ديده مي شد. صداي پاي مرد يوگوسلاو شنيده نمي شد او هم روي تخت خوابيده بود و با خودش حرف مي زد. کتري صاحبخانه از جوشيدن افتاده بود. در اين فکر بودم که دخترک در آينده خواهد گفت وقتي من پشت در بودم، چه احساسي داشته است. بعدها همه چيز را تعريف کرد.
به عکسي که کنار در نصب شده بود، چشم دوختم. درياچه پرتالالويي با پري يي که از آب بيرون آمده بود و موهاي طلايي اش را به نسيم سپرده بود، مقابلم گشوده بود. قسمتي از پستان چپ او را مي ديدم. گردن سفيدش کمي دراز بود و داشت به پسري که خودش را ميان بوته هاي سرسبز پنهان کرده بود مي خنديد.
زماني بعد نمي دانم چه موقعي، درست قبل از آن که دستگيره در را بگيرم و به آرامي باز کنم، آنا بخشي از وجودم شده بود. با صورتي پوشيده از زخم هاي درخشان آبي. از قابلمه روي اجاق گاز بوي قارچ پخته مي آمد. در را باز کرده بودم و دستم را دور شانه اش حلقه کردم و خنديدم.