اخلاقيات در سازمانها با تاكيد بر ديدگاه اسلامي
اخلاقيات در سازمانها با تاكيد بر ديدگاه اسلامي
http://www.mydocument.ir/main/images/1/rating_0.gif
http://www.mydocument.ir/main/uploads/CB044480.jpgحسن عباس زاده: كارشناس ارشد مديريت دولتي و كارشناس بانك مركزي
اخلاقيات به عنوان سيستمي از ارزشها و بايدها و نبايدها تعريف مي شود كه بر اساس آن نيك و بدهاي سازمان مشخص و عمل بد از خوب متمايز مي شود (الواني، 1380). با اتكا به اصول اخلاقي مديران قادر مي شوند تا تصميم بگيرند كه چه چيزي خوب و چه چيزي نادرست است. چه كسي در سازمان به راه درست مي رود و چه كسي راه نادرست مي پيمايد. بنابراين مدير در انجام وظايف خود نظير تصميم گيري، ارزشيابي ، نظارت، تشويق و تنبيه بدون وجود يك نظام اخلاقي در سازمان نمي تواند با قاطعيت عمل كند.
ضرورت اخلاق در مديريت سازمانها
از آنجايي كه مديريت، فن اداره يك تشكيلات و سازمان است و اداره و هدايت امكانات مادي و انساني، ريزه كاريها و لطافتهاي بسياري را مي طلبد، نقش اخلاقي مدير در گرو نگاهداشتن شورها و برانگيختن انگيزه ها و در انسجام واحدها و سرعت بخشيدن به امور سازماني جهت رسيدن به نتايج مطلوب امري انكار ناپذير و حائز اهميت فراوان در اداره بهينه سازمان است. قرآن كريم يكي از عوامل موفقيت پيامبر اكرم (ص) را در مديريت، اخلاق نيك مي داند و در سوره آل عمران آيه 159 مي فرمايد:«حسن اخلاق و مهرباني تو با مردم رحمتي است از جانب خداوند و اگر تندخو و سخت دل بودي مردم از اطراف تو پراكنده مي شدند.»چه بسيارند مديراني كه با داشتن خصوصياتي همانند قاطعيت، تخصص، قدرت و آگاهيهاي لازم در سطحي بالا قرار داشته اند ولي به خاطر عدم رعايت مسائل اخلاقي در حوزه مديريت موفقيت مطلوب را كسب نكرده و در نتيجه با ناكامي روبرو شده اند.
سازوكارهاي عملي ساختن منشور اخلاقيات در سازمان
_ بهمنظور تشويق رفتارهاي اخلاقي در سازمان و ممانعت از رفتارهاي غير اخلاقي بايد از محركهاي موجود ترغيب، تقويت و تنبيه در سازمان استفاده كرد. لازم به ذكر است كه سازمانها با استفاده از بيانيه ماموريت مي توانند ارزشهاي اخلاقي مورد انتظار از كاركنان را تعريف و مشخص كنند.
_ سازمانها بايد سازوكارهايي را پيش بيني كنند كه از طريق آن كاركنان بتوانند رفتارهاي غير اخلاقي را افشا كنند. بنابراين سازمانها با به رسميت شناختن افشاگري در سازمان و تشويق آن مي توانند گام موثري را در جهت كاهش رفتارهاي غير اخلاقي بردارند. در اين حالت فرد افشا كننده خواهد توانست از طريق رويه هاي رسمي در سازمان، رفتارهاي غير اخلاقي را به گوش مقامات عالي سازمان برساند يا از طريق ارتباط با رسانه هاي خبري اين كار را انجام دهد.هم چنين ايجاد كميته رسمي اخلاقيات در سازمان نيز مي تواند يكي از سازوكارهاي عملي ساختن منشور اخلاقيات در سازمانها محسوب مي شود.
_ رويكردهاي ساختاري و هنجاري و استفاده از هر كدام در جاي خود ميتواند نقش مهمي را در اجراي اخلاقيات در سازمانها ايفا نمايد. لازم به ذكر است كه رويكرد ساختاري به منظور حمايت از هنجارهاي اخلاقي بر قوانين و مقررات تاكيد مي كند. در حالي كه رويكرد هنجاري در صدد ايجاد يك نظام اخلاقي در سازمان است و ميكوشد تا با فراتر رفتن از محدوديت هاي رويكرد ساختاري، فرهنگي را ايجاد كند كه مشوق رفتار اخلاقي در سازمان باشد. بنابراين رويكرد ساختاري با ايجاد ضمانتهاي اجرايي و رويكرد هنجاري با نهادينه كردن نظام اخلاقي در فرهنگ سازمان مي تواند نقش قابل توجهي در اجرا و عملي ساختن اخلاقيات ايفا كند.
ديدگاه اسلامي
اخلاقيات و اصول اخلاقي از جمله مباحثي است كه بهكارگيري آن در جامعه مورد تاكيد اسلام است بهطوريكه پيامبر اسلام (ص) هدف از رسالت خويش را به كمال رساندن مكارم اخلاقي معرفي كرده اند. از اين رو اخلاقيات به عنوان مجموعه اي از ارزشها، بايد ها و نبايدها مي تواند نقش مهمي را در مديريت اثر بخش سازمانها ايفا كند. انضباط كاري ، مهرورزي ، دادورزي، معاشرت سازنده ، مشاورت، تواضع ، وفاي به عهد، خدمتگزاري، مدارا از جمله شيوه هاي مطلوب اخلاقي مورد تاكيد اسلام در مديريت سازمانها محسوب مي شود كه جهت تحقق آنها تدوين منشور اخلاقيات و عملي ساختن آن در سازمانها ضروري است. در اين راستا با ايجاد ضمانتهاي اجرايي و نهادينه كردن رفتار اخلاقي در سازمان مي توان اخلاقيات و اصول اخلاقي را در سازمان تقويت كرد كه در صورت تحقق اين امر كاهش تبعيض، بي عدالتي ، نارضايتي، افزايش روحيه سازماني و تعهد كاركنان از يكسو، رشد و تعالي انسانها ، بالندگي سازمانها و پيشرفت جامعه را از سوي ديگر موجب خواهد شد.
