آشنایی با رشته مهندسی معدن

آشنایی با رشته مهندسی معدن مطالعه این بخش برای دانش آموزانی که در شهرها و در کوچه پس کوچه های شهرهای بزرگ فقط ساختمان دیده اند و بس و در دوره دبیرستان شاید برای یکبار هم به در ورودی یک معدن برده نشده اند بسیار عجیب است. نمی توان آنچه را یک معدنچی لمس کرده برای شما به خوبی بیان کرد گرچه همه گرایش های معدن منجر به کار در داخل تونل های تاریک و طولانی معادن نمی شود ولی به هر حال سعی داریم تا پایان کار بعضی از رشته ها را برای شما بیان کنیم.
خیلی مهم است که شما چه نگاهی به این رشته دارید و چگونه این آمادگی را در خود ایجاد کرده اید که رشته معدن را انتخاب می کنید ولی به هر حال بسیاری از مدیران کشور ما موفقیت خود را پس ذخائر عظیم و معادن غنی کشور ما کسب کرده اند. استخراج کانی ها از معادن و تبدیل آنها به فلزات یا مواد ارزشمند دیگر و استفاده از آنها در داخل یا خارج کشور تمامی فرایند این بخش بزرگ اقتصادی است. نمونه برداری های سطحی و نقشه های ماهواره ای در تشخیص ذخایر معادن و یا شناسائی معادن نقش اساسی ایفا می کنند. مهندسی معدن با رشته های زمین شناسی شیمی، جغرافیا ارتباط نزدیک دارد و دانش آمزی که این رشته را انتخاب می کند باید در دروس فیزیک و ریاضی پایه قوی داشته باشد.


درسهای رشته

ردیفنام درس ردیفنام درس 1آبهای زیرزمینی 2آزمایشگاه شیمی عمومی 3آزمایشگاه فیزیک 1 4آزمایشگاه فیزیک 2 5آزمایشگاه مکانیک سنگ 6آمار و احتمالات مهندسی 7اجزاء ماشین 8ارزیابی ذخایر معدنی 9استاتیک 10اصول استخراج معدن 11اقتصاد معدنی12انقلاب اسلامی و ریشه‌های آن 13بازدید زمین شناسی عمومی 14برداشت زمین شناسی 1 15برداشت زمین شناسی 2 16برنامه نویسی کامپیوتر 17بهداشت معدنی 18تاریخ اسلام 19تجزیه مواد معدنی 20تحقیق در عملیات 21تربیت بدنی 2 22تربیت بدنی 1 23چاه پیمایی 24حفریات معدنی 25دینامیک 26راه و ساختمان 27ریاضی 1 28ریاضی 2 29زبان تخصصی 30زبان خارجی 31زمین شناسی اقتصادی 32زمین شناسی ایران 33زمین شناسی ساختمانی 34زمین شناسی عمومی 35ژئوتکنیک 36ژئوفیزیک اکتشافی 1 37ژئوفیزیک اکتشافی 2 38سنگ شناسی 1 39سنگ شناسی 2 40شیمی عمومی 41شیمی فیزیک 42عملیات نقشه برداری 43فارسی 44فسیل شناسی 45فیزیک 1 46فیزیک 2 47فیزیک 3 48مبانی مهندسی برق 49مبانی کانه آرایی 50متالورژی عمومی 51متون اسلامی (آموزش زبان عربی) 52محاسبات عددی 53مدیریت معدنی 54مصالح ساختمانی 55معادلات دیفرانسیل 56معارف اسلامی 2 57مقاومت مصالح 58منابع نفت و گاز 59منابع و تکنولوژی زغال سنگ 60مینرالوگرافی 61مکانیک سنگ 62مکانیک سیالات 63نقشه برداری عمومی 64نقشه برداری معدنی 65نقشه کشی صنعتی 66کاربرد مواد معدنی 67کاربرد کامپیوتر در معادن 68کارتوگرافی و کاربرد عکسهای هوایی 69کانی شناسی توصیفی 1 70کانی شناسی توصیفی 2 71کانی شناسی نوری

صنعت و بازار کار
در رشته مهندسی معدن، به دلیل غنی بودن خاک کشور از مواد معدنی، زمینه‌های مختلف کاری، به خصوص در مناطق خارج از شهر، فراهم است. در این رشته مهندسان هر دو گرایش با همکاری یکدیگر می‌توانند موفق باشند. مثلاً برای استفاده از یک معدن مس، ابتدا مهندسین اکتشاف با تهیه نقشه و انواع نمونه از خاک و جنس سنگ منطقه، به تعیین دقیق محل معدن می‌پردازند. ضمناً مهندسین اکتشاف، بررسیهای لازم را در زمینه‌هایی همچون اقتصادی بودن بهره برداری از معدن و. . . انجام می‌هند.
سپس مهندسین استخراج با استفاده از فنون آتشباری و حفاری، اقدام به حفر تونل‌های زیر زمینی و استخراج مواد به روشهای مختلف می نمایند. البته در مواردی ممکن است فقط نیاز به استخراج مواد از معادن روباز باشد. با پیشرفتهای علم مهندسی معدن می‌توان با استفاده از نقشه‌های ماهواره‌ای و نمونه برداری های سطحی، پی به وجود معادن و ذخایر موجود در اعماق زمین برد و نسبت به استخراج آنها اقدام کرد.

رشته مهندسی معدن به چه معنایی است؟ کاربردهای آن در جامعه چیست؟ مهندسي معدن به مجموعه علوم و فنوني اطلاق مي شود که براي تهيه و تامين مواد اوليه صنايع مادر بکار مي روند. از اين قبيل صنايع مي توان به صنايع ذوب و شکل دادن فلزات، صنايع توليد انواع مواد شيميايي و ... اشاره کرد. خوراک صنعتي تمامي صنايع پايين دستي که با احتياجات بشر در ارتباط مستقيم هستند به نوبه خود توسط اين صنايع مادر که خود به معدنکاري وابسته اند تامين مي شود. بنابراين مهندسي معدن سرسلسله دانش مهندسي بوده و از الزامات تداوم تمدن بشري است. معدنکاري عموما با عملياتي که به آن پي جويي (Prospecting) مي گويند آغاز مي شود که هدف از آن يافتن شواهدي بر وجود تجمعي از ماده معدني خاص در يا بر پوسته زمين است. در اين عمليات از دانشهاي زمين شناسي و مهندسي اکتشاف معدن استفاده مي شود. فرآيند معدنکاري در ادامه و در صورت موفقيت در مرحله قبلي (پي جويي) به اکتشاف ماده معدني (Exploration) مي پردازد که هدف آن بررسي همه جانبه تجمع هاي پيدا شده مواد معدني است. با اين بررسي همه جانبه تلاش مي شود تا مشخص شود آيا مي توان اين تجمع ها را منبعي براي تامين نيازهاي بشر به مواد معدني تلقي کرد يا خير و در صورت مثبت بودن اين پاسخ خصوصيات کمي و کيفي اين منابع تعريف شده چيست. طي عمليات اکتشاف از علوم زمين شناسي و مهندسي اکتشاف بصورت آميخته با رياضيات و آمار بهره برداری مي شود. در اکتشاف با استفاده از دانش زمين آمار و شبيه سازهاي رايانه اي شکل و حجم منابع داخل زمين مدلسازي مي شوند. مرحله استخراج(Mining) ماده معدنی شامل انواع روشهايي است که براي بيرون کشيدن ماده معدني از زمين لازم است از قبيل حفاري، انفجار، بارگيري و حمل و نقل و ... . در فرآوري مواد معدني (Mineral Processing) انواع علوم و روشهايي که براي تبديل ماده معدني استخراج شده به محصول قابل استفاده در صنايع مادر يا صنايع پايين دستي لازم است از قبيل خردايش، روش های تغليظ مشتمل بر روشهای ثقلی، مغناطيسی، الکترو استاتيکی، فلوتاسيون، هيدرومتالورژی و.... مورد استفاده قرار مي گيرند.

چه رشته ها و گرايش هایی در این گروه وجود دارد؟
مهندسي معدن براي نيل به اهداف خود در مقطع کارشناسي با هدف تربيت نيروي کار متخصص به دو گرايش استخراج معدن و اکتشاف معدن تقسيم مي شود و در مقطع کارشناسي ارشد با هدف تربيت برنامه ريز، طراح و مجري طرح کارآزموده به چهارگرايش استخراج معدن، اکتشاف معدن، فرآوري مواد معدني و مکانيک سنگ تقسيم مي شود که اين گرايشها در مقطع دکتري نيز با هدف توسعه مرزهاي دانش ادامه مي يابند. واحد علوم و تحقيقات تحصيلات تکميلي مهندسي معدن را در مقاطع کارشناسي ارشد در گرايشهاي فرآوري مواد معدني (از سال 1384) و استخراج معدن (از سال 1377) ارائه کرده و در مقطع دکتري نيز هر چهار گرايش اکتشاف معدن، مکانيک سنگ، استخراج معدن و فرآوري مواد معدني را ارائه مي کند. مقاطع کارشناسی ارشد مهندسی معدن- استخراج معدن و مهندسی معدن- فرآوری مواد معدنی واحد علوم و تحقيقات در حال حاضر به ترتيب دارای 82 و 54 دانشجوی در حال تحصيل هستند.

از مهمترین برنامه های آتی گروه مهندسی معدن چیست؟
راه اندازی گرايش هاي اکتشاف معدن و مکانيک سنگ (که دارای کاربرد های وسيع در پروژه های سد سازی و تونل سازی است) در مقطع کارشناسي ارشد، از مهمترین برنامه های آتی بوده که گروه سعی دارد با جذب اعضاء هيات علمی متخصص و کارآمد و راه اندازی آزمايشگاههای مربوطه در اين مسير نيز گام بردارد.

تعداد اساتيد و اعضاء هيات علمی روه مهندسی معدن چگونه است؟
در حال حاضر گروه دارای4 عضو هيات علمی نيمه وقت، 2 عضو هيات علمی تمام وقت و 2 دانشجوی بورسيه مقطع دکتری است. جذب اساتيد تمام وقت با مدرک دکتری همچنين بورسيه دانشجويان مستعد مقطع دکتری که دارای سوابق آموزشی و پژوهشی درخشان هستند در دستور کار گروه است.

تعداد مقالات ISI اساتيد و یا شركت در كنفرانسهاي علمي در گروه شما چگونه است؟
چاپ مقاله در ژورنال ها و کنفرانس های معتبر داخلی و خارجی، همواره و از مدتها قبل به عنوان يکی از مهمترين معيار های ارزيابی دانشجويان اين رشته مطرح بوده است. پذیرش و یا چاپ 11 مقاله ISI در سال 2008 ميلادی توسط دانشجويان کارشناسی ارشد مهندسی معدن گرايش فرآوری مواد معدنی با نام واحد علوم و تحقيقات نمونه ای از اين تلاش علمی است.

شما دارای چه تعداد مقاله ISI و علمی – پژوهشی بوده اید؟
تا کنون 39 مقاله علمی شامل 16 مقاله ISI (6 مقاله از اين 15 مقاله در ژورنالهای ISIزير مجموعه Elsevier در سال 2008 ميلادی به چاپ رسيده و یا زیر چاپ است) ، 5 مقاله علمی و پژوهشی، 3 مقاله در ژورنال خارجی غير ISI، 12 مقاله در کنفرانس های خارجی و 3 مقاله در کنفرانس های داخلی از من به چاپ رسیده است.

در گروه مهندسی معدن چه آزمایشگاه هایی موجود است ؟
اين رشته نيازمند آزمايشگاه های تخصصی برای انجام پايان نامه های دانشجوئی است. در سال جاری با مساعدت دکتر حسين زاده لطفی معاون پژوهشی واحد علوم و تحقيقات و تاييدات دکتر مجيد عباسپور ريیس شورای معاونين واحد، فضای آزمايشگاهی در اختيار اين رشته قرار گرفته است که در حال تجهيز و راه اندازی است و اميد است تا در ماه های آينده امکان استفاده از آن جهت انجام پايان نامه های دانشجوئی مهيا شود. با راه اندازی اين آزمايشگاه و استفاده دانشجويان از آن جهت انجام پايان نامه های دانشجوئی، اميد است تا با توکل به خداوند، در آينده اي نزديک شاهد دستاورد های علمی هر چه بيشتر از دانشجويان اين رشته باشيم.

با توجه به اهمیت این رشته در بحث معدن ،همکاری و تعامل این گروه با سازمان ها و ارگان های مرتبط چگونه است؟
ارتباط تنگاتنگ با معادن کشور از جمله معادن مس، طلا، آلومينيوم، آهن، سرب و روی، تيتانيوم، زغال سنگ، سنگ های ساختمانی و نما و... ، همچنين پروژه های سد سازی و تونل سازی کشور جهت انجام طرح های تحقيقاتی اعضاء هيات علمی گروه و پايان نامه های دانشجوئی به طور جدی و مستمر در دستور کار قرار دارد.