-
اشکال ذخایر معدنی
اشکال ذخایر معدنی ذخایر ایزومتریک
گسترش این ذخایر در سه بعد یکسان و نسبتا زیاد است. این ذخایر در صورت واقع شدن در سطح زمین به روش روباز قابل بهره برداری هستند. ذخایر ایزومتریک مهم عبارتند از :
نوع استوک
حالت گنبدی تجمع مواد معدنی را در یک نقطه استوک (stock) میگویند. نظیر گنبدهای نمکی ، گچی و بعضی از ذخایر سرب ، روی و مس جانشینی در کربناتها و در برخی ذخایر مس پورفیری کانی سازی از انواع پراکنده و به شکل استوک است.
نوع استوک ورک
شکل کلی ذخیره حالتی از استوک است اما بافت ذخیره حالتی از استوک ورک دارد. محلولهای ماگمایی که در تشکیل ذخایر مس و مولیبدن پورفیری نقش اساسی دارند در مرحله خاصی از تبلور ماگما در سنگهای فوقانی موجب تشکیل درزه و شکافهایی میشوند که توسط محلولها پر شده و بافت استوک ورک را بوجود آورند.
نوع کیسهای
هرگاه محلول گرمایی و یا ماگمایی از یک سنگ کربناته و دارای تخلخل مفید و قابلیت واکنش پذیری نسبتا خوب به یک سنگ غیر قابل نفوذ برسند ماده معدنی در سنگ کربناته در مرز با سنگ دیگری تجمع پیدا میکند و تشکیل ذخایر کیسهای را میدهد.
ذخایر صفحهای
ذخایر صفحهای در جهت طول و عمق گسترش زیاد دارند حال آنکه در جهت عرض بسیار محدود میباشند. ذخایر صفحهای را به دو دسته لایهای و رگهای تقسیم میکنند.
ذخایر لایهای
اکثر ذخایر رسوبی از نوع لایهای هستند. و این ذخایر همزمان با رسوبگذاری تشکیل میشوند که از جمله میتوان ذخایر رسوبی شیمیایی آهن و منگنز را نام برد. در این نوع ذخایر تغییرات مورفولوژیکی زیادی دیده نمیشود. از ذخایر دارای منشأ ماگمایی به کرومیت و مگنتیت در سنگهای اولترامافیکی میتوان اشاره نمود.
ذخایر جانشینی در شرایط خاص حالت لایهای دارند و این در صورتی است که سنگهای واقع در اطراف گسل ، به صورت تناوبی از سنگهای کربناته (با تخلخل بالا و واکنش پذیر) و سنگهای غیرقابل نفوذ و مقاوم تشکیل شده باشد و محلولهای گرمایی و ماگمایی در سنگهای کربناته نفوذ و ضمن انجام واکنش ، مواد معدنی برجای گذاشته شوند و در لایههای غیرقابل نفوذ تغییری رخ ندهد.
ذخایر رگهای
گسلها و شکستگیها در صورتی که توسط محلولهای گرمایی و یا ماگمایی پرشوند ذخایر رگهای تشکیل میشوند. ذخایر رگهای برخلاف حالت لایهای اکثرا اپیژنتیک هستند. ذخایر رگهای به صورت ساده و پیچیده هستند. شکل ذخایر رگه ، تابع نوع گسلها و شکستگیهای منطقه است که خود توسط مقاومت مکانیکی سنگها ، فشار و نحوه توزیع نیروها عمق و عوامل دیگر کنترل میشود. رگهای مهم عبارتند از : رگههای ساده ، شعاعی ، حلقوی ، پلکانی ، بادبزنی ، موازی ، دم اسبی و غیره .
رگههای شعاعی : اکثرا در بالای تودههای نفوذی به خصوص در قسمتهای فوقانی ذخایر مس پورفیری واقع میشوند و به کمک آن میتوان موقعیت توده نفوذی و ذخایر پورفیری را در اعماق مشخص نمود.
رگههای حلقوی : اکثرا در اطراف دهانههای آتشفشانی گزارش شدهاند. که خروج ماگما با حجم زیاد موجب ریزش دهانه میشود که گسلهای نرمال حلقوی در حاشیه دهانه بوجود میآید که توسط محلولهای گرمایی و یا ماگمایی پر میشوند و رگههای حلقوی تشکیل خواهند شد.
رگههای زین اسبی : این نوع ذخایر در تاقدیسها تشکیل میشوند.
ذخایر استوانهای
گسترش آنها در یک جهت نسبتاً زیاد است. محلولهای گرمایی و ماگمایی که در شرایط خاصی در سنگهای کربناته جانشین شوند تشکیل ذخایر استوانهای را خواهند داد. غارهای موجود در سنگهای کربناته که توسط محلولهای گرمایی و یا ماگمایی پر شدهاند تشکیل ذخایر استوانهای را میدهند. این ذخایر را نسبت به وضعیت طول آنها به دو دسته تقسیم میکنند. ذخایر دودکشی(chimney) یا تنورهای که طول استوانه عمود یا تقریباً عمود است و در صورتی که طول استوانه حالت افقی داشته باشد به آن مانتو (Manto) گفته میشود.
ذخایر عدسی
در بعضی از ذخایر به دلیل وضعیت خاص منطقه کانی سازی و شرایط تبلور ذخیره شده حالت عدسی به خود میگیرد، نظیر ذخایر ماسیوسولفید و عدسیهای کرومیت.
