همه چیز در مورد سد کارون 3
موقعيت و مشخصات رودخانه كارون
رودخانه كارون پرآب ترين و طويلترين رود ايران است. طول رودخانه كارون ۹۵۰ كيلومتر و وسعت حوزه آبريز آن ۶۰۰۰۰ كيلومتر مربع است و تنها رود ايران است كه بخشي از آن قابل كشتيراني است. سرچشمه كارون، آبكاج، از زرد كوه بختياري است. اين رودخانه از رشته كوههاي زاگرس سرچشمه گرفته است كه پس از عبور از مناطق كوهستاني و پر پيچ و خم، در منطقهاي به نام گتوند وارد دشت خوزستان ميشود. رود كارون در شمال شوشتر به دو شاخه تقسم ميشود و در جنوب شوشتر به يكديگر متصل ميشوند. شاخه مهم كارون، رود دز است كه در شمال اهواز به رود كارون ملحق مي شود. رود كارون در مرز ايران و عراق به اروند رود پيوسته و روانه خليج فارس ميشود.
سوابق و موقعيت طرح
حوزه رودخانه كارون از ديرباز به عنوان مهمترين منبع توليد انرژي الكتريكي كشور مورد توجه بوده است. آغاز مطالعات بهره برداري از پتانسيل برقآبي حوزه رودخانه كارون در سالهاي ۵۰-۱۳۴۰ بوده است. در آن زمان، شركت مهندسي بين المللي هارزا (آمريكايي) همراه با شركت فرمانفرمائيان پتانسيل عظيم برقآبي اين منطقه را شناسايي كرد. به دنبال اين مطالعات، اجراي طرح عظيم سد و نيروگاه شهيد عباسپور با ظرفيت ۱۰۰۰ مگاوات آغاز و در سال ۱۳۵۵ اين طرح راهاندازي شد. سپس، دو پروژه سد مخزني كارون ۲ و ۳ و سپس كارون۴ مورد مطالعه قرار گرفت. در سال ۱۳۵۷، شركت مهندسي عمران منابع ارضي و آب و شركت بينالمللي ايكرز (كانادايي) به منظور مطالعات توجيهي پروژه كارون۳ تعيين شدند. اين مطالعات تا سال ۱۳۶۸ پيگيري شد. در سال ۱۳۶۸، ادامه مطالعات فاز دوم طرح عمراني كارون۳ به يك شركت ايراني ـ كانادايي (شركت مهندسي مشاور مهاب قدس _ ايكرز) واگذار شد و اين كار تا اوايل تير ماه ۱۳۷۴ پايان يافت. از اوايل تير ماه ۱۳۷۴ نيز، فاز سوم (عمليات اجرايي) طرح با مشاركت شركت مهندسي مشاور مهاب قدس و شركت بين المللي ايكرز آغاز شد. ساختگاه سد و نيروگاه كارون۳ در ۲۸ كيلومتري شرق شهرستان ايذه و در فاصله ۶۱۰ كيلومتري مصب رودخانه كارون در شمال شرقي استان خوزستان است. اين طرح در حدود ۱۲۰ كيلومتري بالادست سد شهيد عباسپور (كارون۱) قرار دارد. فاصله هوايي طرح كارون۳ از اهواز، تقريبا ۱۴۰ كيلومتر است. اين طرح در كوهستانهاي زاگرس غربي با سنگهاي رسوبي لايهاي و در منطقهاي ناهموار، سنگي، زلزله خيز، داراي سنگهاي آهكي و آهكي مارني واقع شده است.
اهداف طرح
هدف از احداث سد و نيروگاه كارون۳، تأمين بخشي از برق مورد نياز كشور و نيز كنترل سيلابهاي مخرب است. نيروگاه كارون۳، برق مورد نياز كشور را در زمان اوج مصرف تأمين مينمايد (Peak Power Generation). با بهرهبرداري از اين نيروگاه با ظرفيت ۲۰۰۰ مگاوات و توليد متوسط انرژي سالانه ۴۱۳۷ ميليون كيلو وات ساعت (گيگاوات ساعت)، بخش مهمي از كمبود انرژي مورد نياز كشور رفع خواهد شد
توپوگرافي
كوههاي بختياري در سلسله جبال زاگرس، يك رشته طويل از كوههايي است كه از شمال غرب به جنوب شرق امتداد دارد و داراي درهها و گلوگاههاي زيادي است. ارتفاع قلههاي بلند اين سلسله جبال بيشتر از ۴۰۰۰ متر از سطح درياست و بلندي برجستگيهاي محلي بين ۱۰۰۰ متر تا ۲۰۰۰ متر از سطح دريا است. بااستفاده از نقشه تغييرات سطح زمين در اثر عوامل طبيعي، چين خوردگيها و شكستگيهاي زمين ساختي، وضع ساختمان طبقات زميني اين ناحيه مشخص شده است. توپوگرافيهاي برجسته، معرف چين خوردگيهاي تاقديسي و توپوگرافيهاي فرو رفته، نشان از چين خوردگيهاي ناوديسي در اين ناحيه است.
طول برآمدگيهاي نوك تيز تاقديسي و شيبدار، زياد است. درهها معمولا كم عرض و V شكل يا به صورت سنگاب ناوديسي است. شيبها، معمولا تند و خيلي تند است و از حالت عمودي تا شيب ملايم تغيير پيدا ميكند.
بالا آمدن كوههاي زاگرس احتمالا هنوز در جريان است. اين امر باعث سايش سريع و تشكيل ناحيهاي ناهموار شده است. رودخانه كارون داراي شيب تند است و سرعت زياد آب در رودخانه، يك پديده عادي است. آبگذرهاي ناحيهاي و تعدادي از آبگذرهاي اصلي در منطقه، به موازات پيچ و خم ناشي از چين خوردگيهاي زمين، جريان پيدا ميكند. خصوصيات نامطلوب آبگذرها، سيستم اصلي رودخانه را تحت الشعاع قرار داده و رودخانه كارون طول زيادي از مسيرش را به صورت پیچ در پیچ از ميان برآمدگيهاي اصلي و از ميان درههايي عميق (كه تا عمق ۲۰۰۰ متر از سطح دريا هم ميرسند)، عبور ميكند.
زمين شناسي
طرح عمراني كارون۳ در ناحيه چين خورده ساده كوههاي زاگرس واقع شده است. سنگهاي رسوبي ضخيم اين ناحيه از شمال شرق به جنوب غرب، چين خوردگيهايي به صورت تاقديس و ناوديس به وجود آوردهاند. تركيب زمين شناسي محل احداث سد، تاقديس ۲۰ تا ۳۰ كيلومتري كيف ملك است كه با عرض ۱ كيلومتر در جهت شمال غرب به جنوب شرق امتداد دارد و از جنس سنگ آهك در تشكيلات آسماري با هستهاي از سنگهاي شيلي و مارني تشكيلات پابده است. اين چين خوردگي از محل احداث طرح عبور كرده و به سمت جنوب شرق و پل شالو امتداد مييابد. به طور كلي زمين ساخت موقعيت طرح، متشكل از سنگهاي آهكي، آهكي مارني و سنگهاي شيلي و تشكيلات آسماري و پابده است.
مشخصات سد و درياچه
نوع >>> بتني دو قوسي نازك
بتنريزي بدنه، تراست بلوکها و سرريز >>> ۳/۱ ميليون مترمكعب
ارتفاع سد از پي >>> ۲۰۵ متر
تراز نرمال بهرهبرداري >>> ۸۴۵ متر
ارتفاع از كف رودخانه >>> ۱۸۵ متر
تراز تاج سد >>> ۸۵۰ متر
طول تاج سد >>> ۲۸/۴۶۲ متر
عرض سد در پي >>> ۵/۲۹ متر
عرض تاج سد >>> ۵/۵ متر
