تاریخچه گياه شناسي - History Of Phytography
اگر چه مبدا گياه درماني نامعلوم است، اما قدر مسلم اين است كه قديميترين نوشتههايي كه دربارهي استفاده از گياهان به دست آمده، دربارهي فوايد طبي آنها بوده است. در روزگاران گذشته، مردم رابطهاي نزديك و غريزي با جهان طبيعي داشتهاند و نه تنها از نظر مواد غذايي، بلكه براي درمان و تامين سلامت خود به رستنيها وابسته بودهاند. نياكان ما از طريق فرآيندهاي طولاني و تا حدود خطرناك آزمايش و خطا، دانش جامعي از كاربرد گياهان دارويي را جمعآوري نمودند و مردمي كه غذاي خود را از گياهان و ميوههاي جنگلي تامين ميكردند، ياد گرفتند كه چطور از خواص دارويي گياهان براي معالجه و همچنين حفاظت مواد غذايي و نوشيدنيهاي زمستاني خود استفاده كنند. اين دانستنيهاي ارزشمند كه نسل به نسل منتقل شدهاند، در واقع، عامل بقاي نسل بشر و بخصوص جوامعي شده كه در مناطق دور افتاده، زندگي ميكردهاند.
استفاده از گياهان براي معالجهي بيماريها در اين جوامع يك ضرورت بوده است؛ چرا كه خدمات پزشكي و درماني در دسترس اكثر خانوادهها نبوده است .
مداركي به دست آمده از تمدنهاي مصريان و سومريان در 2500 سال پيش از ميلاد مسيح، نشان ميدهند كه اين تمدنها با خواص درماني گياهان طبي كاملا'' آشنايي داشتهاند. پاپيروس مشهور «ابرز» كه در سال 1874 كشف شد، حاوي اسامي بيش از هشتصد گياه دارويي بوده كه تا سال 1800 پيش از ميلاد براي درمان بيماريها و همچنين مراسم مذهبي و موميايي كردن از آنها استفاده ميشده است. در همين راستا، تلاشهايي در جهت توسعهي گياه درماني در چين و هندوستان نيز دنبال ميشده است؛ در يك كتاب دارويي چيني كه حدود 2700 سال قبل از ميلاد مسيح تدوين شده، فهرستي از گياهان دارويي جمعآوري شده است. «ريگ وادا»، يكي از كتب مقدس هندوها، حاوي نامهاي بيش از يک هزار داوري گياهي ميباشد. دانش گياه درماني از مصر و بينالنهرين به يونان برده شد و ديري نگذشت كه جذب فرهنگ روميان شد .
افسانههاي زيادي دربارهي «آسكلپيوس»، گياهشناس و دانشمند گياه پزشک «هرباليست» يوناني مصري تبار، كه معلم بوده و در ضمن تعليم به معالجهي بيماران نيز ميپرداخته، نقل شده است. او در سالهاي بعد از 1250 پيش از ميلاد ميزيسته است و «هيجيا» و «پاناكئا»، دو دختر آسكلپيوس در درمان بيماران به پدر كمك ميكردهاند .
گياه درماني به تدريج با جادو درآميخته شد. بسياري از گياهان داراي خواص دارويي را افرادي سرگردان و بيسواد در بيابانها و دشتها جمعآوري ميكردند؛ آنها با خواندن اوراد و اجراي تشريفات خاص، اين گياهان را به بيماران مي خورانيدند .
با ظهور «بقراط» (377-460 پيش از ميلاد)، يك نظام پزشكي علمي بر اساس تشخيص درمان بيماريها با استفاده از گياهان داراي خواص دارويي، پيريزي شد؛ در اين نظام بيماريها ناشي از خشم خدايان نبودند. در قرن اول ميلادي، كتاب «دي ماتريامديكا» را «ديوسكوريد» پزشك ارتش يونان تدوين كرد، كه از نخستين كارهاي معتبر در مورد علم گياه درماني است. ديوسكوريد كه اساس كار خود را بر پايهي كار بقراط بنا نهاده بود، شكل، مشخصات و خواص بيش از پانصد گياه را در كتاب خويش ارائه كرد كه تا 150 سال بعد به عنوان يك كتاب مرجع مورد استفاده قرار ميگرفت. در همان زمان يك طبيعيدان رومي به نام «پليني» كتاب تاريخ طبيعي نسبتاً حجيمي را تدوين نمود كه در آن به شرح گياهان و خواص درماني آنها پرداخت. هفت قرن بعد، كه به قرون وسطي يا عصر تاريكي شناخته شده است، صومعهها زنده نگاه داشتن گياه درماني را دست گرفتند. راهبان متون مربوطه را نسخهبرداري كردند و از آنها براي شفاي بيماران استفاده نمودند و مزرعههايي را به پرورش اين گياهان اختصاص دادند. اعتقاد مردم به درمانهاي سنتي، كه از لحاظ پزشكي تركيبهاي موفقيتآميزي، هرچند با جادوگري ارائه ميكردند، بدون توقف ادامه يافت .
در طول سدههاي هفتم و هشتم ميلادي، پزشكان عرب، كتب رومي و يوناني درمان با گياهان را ترجمه كردند و دانش خود را همچنين آنچه را كه از دانشمندان خاور دور فراگرفته بودند و به تجربهي خود افزودند .
ابن سينا، مشهورترين پزشك ايراني، كتاب «قانون در طب» را كه يك تاليف كلاسيك از گياهان طبي است و حاوي بيماريها و نحوهي درمان آنها ميباشد، طبع نمود؛ اين كتاب تا سال 1650 به عنوان يك مرجع استاندارد باقيماند .
قرن دهم ميلادي، شاهد نخستين اثر گياهشناسي آنگلوساكسونها بود، كه به زبان مردم عامي نوشته شده بود و بيشتر بر روي جنبههاي آيينهاي خاص و جادو تاكيد داشت .
در قرن دوازدهم، كتب گياهشناسي عربي دوباره به زبان لاتين برگردانده شدند، اما هيچ كار جديدي ارائه نشد تا آنكه حدود 200 سال بعد، ماكوپولو و ديگر مكتشقان ايتاليايي راههاي تجاري با چين و هندوستان را گشودند. چين و هند به صورت مركز تجارت ادويه اروپا در آمدند و ادويهجات كه براي مطبوع نمودن و خوشمزه كردن غذاها به كار ميرفتند، بازار پر سودي را به وجود آورند و جهانگردان پرتغالي را وسوسه كردند كه راه دريايي مستقيمي به شرق باز كنند. كشف دنياي نو، به ظهور گياهان جديد و راههاي درمان تازهاي منتهي شد. با اختراع صنعت چاپ در قرن پانزدهم، كتابهاي مربوط به گياهان درماني از اولين و پرفروشترين كتبي بودند كه به چاپ رسيدند. در عصر اليزابت، مشهورترين متون مربوط به گياهان طبي تجديد چاپ شد كه حتي امروزه نيز مطالعه آنها نه تنها آموزنده، بلكه لذتبخش است .
