-
اصرار بر دعا
6ـ اصرار بر دعا : يکي ديگر از حالات ظاهري دعا اصرار بر آن است که در تعاليم ديني بر اهميت آن تاکيد شده است از بررسي سخنان ائمه اطهار مي توان دريافت که مردم در طلب حاجات خود نبايد به يکديگر اصرار کنند اما اصرار در طلب حاجات از خداوند متعال مطلوب بوده به آن سفارش شده است چنانکه امام صادق (ع) مي فرمايند:
« خداوند دوست ندارد مردم در انجام حاجات به يکديگر اصرار کنند ولي اين اصرار را براي خود دوست دارد و مي خواهد که از او بخواهند و آنچه نزد اوست از او خواهش کنند.[46]»
امام باقر (ع) در کلام زيبا مي فرمايند: « به خدا سوگند هيچ بنده اي به درگاه خداوند عزوجّل اصرار نورزد جز اينکه خداوند دعايش را مستجاب فرمايد[47].»
اين معنا از امام سجاد (ع) نيز نقل شده است که « اصرار به درخواست از خداي متعال مستحب و پسنديده است چنانکه اصرار بر درخواست از مردم مکروه و ناپسند است[48] »
7ـ قبل از نياز دعا کنيم: شايسته است که انسان نيازمند به منشأ رفع حوائج خود توجه داشته باشد و تنها هنگام گرفتاي روبه درگاه او نياورد بلکه هميشه و همه حال خواهش هاي خود را در درگاه حضرتش عرضه داشته و قبل از اينکه احساس گرفتاري نمايد از خداوند طلب رفع بلا کند و قبل از وقوع حاجت از او طلب خير نمايد.
امام صادق (ع) مي فرمايد « هر کس مي ترسد بلائي به او برسد , قبل از رسيدن بلا براي برطرف شدن آن دعا کند خداوند آن بلا را بر او نرساند.[49]»
و نير فرمود:« هرکس دوست دارد در حال سختي دعايش به اجابت برسد در حال آسايش بسيار دعا کند.[50]»
در اين باره رسول خدا به ابوذر فرمود :« اي اباذر مي خواهي کلماتي به تو بياموزم که خداي عزوجّل به وسيله آنها به تو سود رساند ابوذر مي گويد: گفتيم بله يا رسول الله فرموده: خدا را پاس دار تا خدا تو را پاس دارد خدا را در نظر گير تا همه جا او را پيش رويت بيني در حال رفاه و خوشي به ياد او باش تا در حال شدت به ياد تو باشد.[51]»
8ـ دسته جمعي دعا کردن: يکي ديگر از حالاتي که حائز اهميت فراواني است دسته جمعي دعا کردن مي باشد در روايتي از امام صادق (ع) آمده است : « هرگاه گروهي چهل نفره اجتماع کنند و در مسئله اي خداوند دعايشان را مستجاب کند و اگر چهل نفر نبودند پس چهار نفر ده مرتبه درخواست کنند حتماً درخواستشان مستجاب مي شود و اگر چهار نفر نبودند پس يک نفر چهل بار خواسته خود را تکرار کند پس خداوند عزيز خواسته او را اجابت مي کند.[52]»
ب) حالات باطني
1. حضور قلب و توجه : علاوه بر بيان دعا و بر زبان آوردن آن توجه و حضور قلب نيز لازم است چنانکه امام صادق (ع) مي فرمايد:
خداوند متعال دعائي را که از قلب بي توجه بر خواسته باشد به اجابت نمي رساند پس اگر دست به دعا برداشتي ابتدا از قلب خود بگذران و سپس متوجه باش و يقين به اجابت داشته باش[53]»
همچنين از وجود مقدس امام معصوم (ع) روايت شده که خداوند دعايي را که از قلب غافل برمي خيزد مستجاب نمي کند[54]»
از اين نکته نبايد غفلت نمود که حضور قلب و توجه زماني حاصل مي شود که دعا کننده خداوند را شناخته و علم و قدرت او را به خواسته هاي خود باور داشته باشد.
1ـ تضرع و خشوع: از ديگر حالات باطني دعا تضرع و خشيت است که قرآن کريم نيز به آن اشاره دارد و مي فرمايد:
« واذکر ربک في نفسک تضّرعاً و حنيفه ودون الجهر من القول ...[55]» پروردگارت را در دل خود از روي تضرع و خوف , آهسته و آرام ,... ياد کن.
در روايات نيز اين مطلب به چشم مي خورد که خداوند متعال خطاب به موسي (ع) مي فرمايد: « اي موسي هرگاه مرا مي خواني با ترس و سوز و گداز بخوان[56]»
2ـ اخلاص: از ديگر حالات دعا اخلاص است که طلب کننده بايد هنگام بيان حاجت و دعاي خود آن را مورد توجه قرار دهد در اين مورد قرآن کريم مي فرمايد:« فادعو الله مخلصين له الدين[57] » ؛ (تنها ) خدا را بخوانيد و دين خود را براي او خالص کنيد و در روايتي از امام رضا (ع) آمده که « خوشا به حال کسي که عبادت و دعاي خود را براي خداوند خالص کند و قلبش را به آنچه چشمانش مي بيند مشغول نکند...[58]»
3ـ يقين به اجابت : پس از اينکه انسان در درگاه خداوند بي نياز حاجت خود را بيان نمود بايد يقين داشته باشد که دعاي او بدون ترديد مستجاب خواهد شد در تفسير عياشي ذيل آيه شريفه «فليستجيبوا لي وليؤمنوابي» از امام صادق (ع) نقل شده که در اين مورد مي فرمايد :« هرگاه دعا مي کني بايد چنان تصور کني که حاجات تو مقابل در ايستاده و داخل مي شود.[59]»
مرحوم علامه طباطبايي در اين مورد مي نويسد« علم و اينان به خدا ما را ودار مي کند تا معتقد شويم که آنچه محال ذاتي نيست وعادت آن محال نمي داند دعا در مورد آن مستجاب است[60]»
5 . جمع نگري در دعا: امام صادق (ع) در اين باره مي فرمايد:« هرگاه يکي از شما خواست دعا کند دعايش را تعميم دهد و قبل از اينکه براي خود دعا کند براي چهل نفر از برادرانش دعا کند چون دعايش براي آنها و خودش مستجاب مي شود[61]»
ج) زمان دعا :
توجه به وقت و زمان هائي که نزد خداوند متعال مطلوب بيشتري دارد نيز از ديگر آداب دعا است که بايد لبه آن توجه نمود و ما در اين جا به ذکر چند مورد از آن خواهيم پرداخت.
1ـ سحر و سپيده دم:
دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند ون در آن ظلمت شب آب حياتم دادند[62]
خداوند متعال در اين باره مي فرمايند « من الليل فسبحه وادبار النجوم[63]» ( همچنين ) به هنگام شب او را تسبيح کن و به هنگام پشت کردن ستارگان ( و طلوع صبح ).
امام باقر (ع) نيز در اين باره مي فرمايد : « خداي عزوجّل از ميان بندگان مؤمنش آن بنده اي را دوست دارد که بسيار دعا کند پس دعا کنيد به هنگام سحر تا طلوع آفتاب[64]»
همچنين پيامبر گرامي اسلام فرمودند:« بهترين وقت براي دعا کردن به درگاه الهي سحرها است.[65]»
و اين آيه هم به زبان دعا اشاره دارد « هنگامي که فرزندان يعقوب(ع) دعا را تا سحر به تأخير انداخت.[66]»
2ـ شب جمعه : در روايت آمده که پروردگار عالم در هر شب جمعه از اول شب تا طلوع فجر نداي مي دهد که « آيا بندة مؤمني نيست که مرا در اين وقت بخواند و حاجتي دنيوي يا اخروي از من بخواهد تا من حاجت او را برآورم و خواسته او را اجابت کنم آيا
بنده مومني نيست که معاش او تنگ باشد و از من وسعت معاش را بخواهد تا من او را اجابت کنم و يا محبوس باشد تا او را خلاصي دهم و يا ظلم کسي را با او رسيده را از ظلم نجات دهم[67]»
3ـ مناسک حج: قرآن کريم در اين باره مي فرمايد «فاذا قضيتم مناسککم فاذکروالله کذکرکم آبائکم اوشدّ ذکراً[68]» و هنگامي که مناسک حج خود را انجام داديد , خدا را ياد کنيد, همانند يادآوري از پدرانتان ( آن گونه که رسم آن زمان بود) بلکه از آن هم بيشتر.
4ـ هنگام قرائت قرآن: امام علي (ع) مي فرمايد: « در چهار مورد دعا غنيمت بدانند که يکي از آنها هنگام تلاوت قرآن است[69].»
5ـ روز عرفه : محمد بن مسلم از معصوم نقل مي کند که فرمودند: « از امام (ع) در مورد روز عرفه سوال شد امام (ع) فرمود: اين روز را من روزه مي گيرم , اين روز, روز دعا و درخواست است.[70] »
6ـ ماه مبارک رمضان : حضرت امام رضا از پدران خود از حضرت رسول (ص) نقل کرده فرمودند: اي مردم به درستي که ماه خدا بر شما رو کرده روزهايش بهترين روزها و شبهايش بهترين شبها است , خواب شما ثواب عبادت دارد عملهاي شما در آن مقبول است و دعاهاي شما در آن مستجاب پس درخواست کنيد از پروردگار خود به نيّت هاي درست...[71].
7ـ شب هاي قدر: در روايتي طولاني از معصوم آمده که « ... مستحب است در شبهاي قدر به نماز و دعا و تضرع مشغول باشيد چون خداوند دوست دارد که بنده اش را در اين شب در اين حالات ببيند...»[72]
در اين اوقات ديگري نيز مورد توجه اند که از آن جمله به غروب خورشيد , هنگام اذان روز جمعه , زمان نزول باران بعد از هر نماز و ... مي توان اشاره کرد.
چ) مکان دعا :
يکي ديگر از آداب دعا توجه به آن داراي اهميت فراواني است مکان دعا مي باشد زيرا برخي از مکان ها از جايگاه ويژه اي برخوردارند و قداست خاصي به آنها داده شده است که به چند مورد اشاره مي کنيم:
1ـ بيت الله الحرام :
يکي از مکانهائي که از ابتداي خلقت انسان تا امروز مورد توجه بوده و از قداست والائي برخوردار بوده کعبه است چنانچه خداوند « ان اول بيت وضع للناس ببکه مبارکا»
از آنجائي که اين مکان خانة خدا ناميده مي شود مرکز توجهات الهي است و مکان خاص براي عبادت و دعا به شمار مي رود به طوري که هيچ توبه و استغفاري در آن آستان شريف بدون اجابت نمي ماند.
البته در روايات به بخشهائي خاص همانند مقام ابراهيم و ناودان طلا توجه بيشتري شده و دعا درآن را مستجاب دانسته اند.
2ـ سرزمين عرفات:
سرزمين عرفات از جمله مکانهاي ارزشمند و مورد توجه است « خداوند نداي مي دهد ملائکه ببينيد بندگان مرا از طرف عالم سر برهنه و خاک آلود براي بندگان و اطاعت من به اين مکان آمده اند (سرزمين عرفات) آيا مي دانيد که ايشان چه مي خواهند؟ ملائکه مي گويند اينان فقط رحمت و آمرزش تو را خواهند خداوند مي فرمايد شما شاهد باشيد که من ايشان را آمرزيدم و از تقصيراتشان گذشتم[73]»
3ـ مساجد:
مساجد نيز از مکانهاي مورد توجه اند چنانکه در عدة الدعي آمده است که « خداوند فرمود آگاه باشيد خانه هايم در زمين مساجداند , خوشا به حال بنده اي که خانه خويش خود را پاکيزه و مطهر سازد و سپس در خانه ام ( مساجد ) زيارتم کند » لازم به ذکر است که برخي از مساجد همچون مسجد النبي(ص) , مسجد کوفه مسجد سهله, مسجد جمکران از فضليت ويژه اي برخوردارند.
4ـ اماکن شريفه و متبرکه:
اين اماکن نيز داراي ارزش ويژه اي هستند حرم ائمه اطهار حرم امام زادگان قبور علماء , همه و همه مکانهائي هستند که خداوند توجه خاصي به آنها دارد اما در بين حرمهاي اين بزرگواران حرم امام حسين جايگاه ويژه و فوق العاده اي دارد به طوري که فرموده اند: « هر کس زير قبر آن حضرت دعا کند مستجاب است.»
