ديوان شمس

بیا تا عاشقی از سر بگیریم

جهان خاک را در زر بگیریم


بیا تا نوبهار عشق باشیم

نسیم از مشک و از عنبر بگیریم


زمین و کوه و دشت و باغ و جان را

همه در حله اخضر بگیریم


دکان نعمت از باطن گشاییم

چنین خو از درخت تر بگیریم


ز سر خوردن درخت این برگ و بر یافت

ز سر خویش برگ و بر بگیریم


در دل ره برده‌اند ایشان به دلبر

ز دل ما هم ره دلبر بگیریم


مسلمانی بیاموزیم از وی

اگر آن طره کافر بگیریم


دلی دارد غمش چون سنگ مرمر

از آن مرمر دو صد گوهر بگیریم


چو جوشد سنگ او هفتاد چشمه

سبو و کوزه و ساغر بگیریم


کمینه چشمه‌اش چشمی است روشن

که ما از نور او صد فر بگیریم

یا امروز ما مهمان میریم بیا تا پیش میر خود بمیریم

ز مرگ ما جهانی زنده گردد

ازیرا ما نه قربان حقیریم


به مرغی جبرئیلی را ببندیم

به جانی ما جهانی را بگیریم


سبو بدهیم و دریایی ستانیم

چرا ما از چنین سودی نفیریم


غلام ماست ازرق پوش گردون

غلام خویشتن را چون اسیریم


چو ما شیریم و شیر شیر خوردیم

چرا چون یوز مفتون پنیریم


خمش کن نیست حاجت وانمودن

به پیش تیر باشی گر چه تیریم

بیا ما چند کس با هم بسازیم

چو شادی کم شود با غم بسازیم


بیا تا با خدا خلوت گزینیم

چو عیسی با چنین مریم بسازیم


گر از فرزند آدم کس نماند

چه غم داریم با آدم بسازیم


ور آدم نیز از ما گوشه گیرد

به جان تو که بی‌او هم بسازیم


یکی جانی است ما را شادی انگیز

که گر ویران شود عالم بسازیم


اگر دریا شود آتش بنوشیم

وگر زخمی رسد مرهم بسازیم


به پیش کعبه رویش بمیریم

بدان چاه و بدان زمزم بسازیم

بیا تا قدر یک دیگر بدانیم

که تا ناگه ز یک دیگر نمانیم


چو مؤمن آینه مؤمن یقین شد

چرا با آینه ما روگرانیم


کریمان جان فدای دوست کردند

سگی بگذار ما هم مردمانیم


فسون قل اعوذ و قل هو الله

چرا در عشق همدیگر نخوانیم


غرض‌ها تیره دارد دوستی را

غرض‌ها را چرا از دل نرانیم


گهی خوشدل شوی از من که میرم

چرا مرده پرست و خصم جانیم


چو بعد از مرگ خواهی آشتی کرد

همه عمر از غمت در امتحانیم


کنون پندار مردم آشتی کن

که در تسلیم ما چون مردگانیم


چو بر گورم بخواهی بوسه دادن

رخم را بوسه ده کاکنون همانیم


خمش کن مرده وار ای دل ازیرا

به هستی متهم ما زین زبانیم

میان ما درآ ما عاشقانیم

که تا در باغ عشقت درکشانیم


مقیم خانه ما شو چو سایه

که ما خورشید را همسایگانیم


چو جان اندر جهان گر ناپدیدیم

چو عشق عاشقان گر بی‌نشانیم


ولیک آثار ما پیوسته توست

که ما چون جان نهانیم و عیانیم


هر آن چیزی که تو گویی که آنید

به بالاتر نگر بالای آنیم


تو آبی لیک گردابی و محبوس

درآ در ما که ما سیل روانیم


چو ما در فقر مطلق پاکبازیم

بجز تصنیف نادانی ندانیم

چرا شاید چو ما شه زادگانیم

که جز صورت ز یک دیگر ندانیم


چو مرغ خانه تا کی دانه چینیم

چه شد دریا چو ما مرغابیانیم


برو ای مرغ خانه تو چه دانی

که ما مرغان در آن دریا چه سانیم


مزن بر عاشقان عشق تشنیع

تو را چه کاین چنینیم و چنانیم


چنینیم و چنان و هر چه هستیم

اسیر دام عشق بی‌امانیم


چرا از جهل بر ما می دوانی

نه گردون را چنین ما می دوانیم


عجب نبود اگر ما را بخایند

که آتش دیده و پخته چو نانیم


وگر چون گرگ ما را می درانند

چه چاره چون به حکم آن شبانیم


چو چرخ اندر زبان‌ها اوفتادیم

چو چرخ بی‌گناه و بی‌زبانیم


حریف کهرباییم ار چو کاهیم

نه در زندان چو کاه کاهدانیم


نتاند باد کاه ما ربودن

که ما زان کهربا اندر امانیم


تو را باد و دم شهوت رباید

نه ما که کهربای عقل و جانیم


خمش کن کاه و کوه و کهربا چیست

که آنچ از فهم بیرون است آنیم

بر آن بودم که فرهنگی بجویم

که آن مه رو نهد رویی به رویم


بگفتم یک سخن دارم به خاطر

به پیش آ تا به گوش تو بگویم


که خوابی دیده‌ام من دوش ای جان

ز تو خواهم که تعبیرش بجویم


ندارم محرم این خواب جز تو

تو بشنو ای شه ستارخویم


بجنبانید سر را و بخندید

سری را که بداند مو به مویم


که یعنی حیله با من می سکالی

که من آیینه هر رنگ و بویم


مثال لعبتی ام در کف او

که نقش سوزن زردوز اویم


نباشد بی‌حیات آن نقش کو کرد

کمین نقشش منم درهای و هویم

مگردان روی خود ای دیده رویم

به من بنگر که تا از تو برویم


سبوی جسمم از چشمه‌ات پرآب است

مکن ای سنگ دل مشکن سبویم


تو جویایی و من جویانتر از تو

که داند تو چه جویی من چه جویم


همین دانم که از بوی گل تو

مثال گل قبا در خون بشویم


منم ضراب و عشقت چون ترازو

از این خاموش گویا چند گویم


زهی مشکل که تو خود سو نداری

و من در جستن تو سو به سویم


تو اندر هیچ کویی درنگنجی

و من اندر پی تو کو به کویم

بیا با هم سخن از جان بگوییم

ز گوش و چشم‌ها پنهان بگوییم


چو گلشن بی‌لب و دندان بخندیم

چو فکرت بی‌لب و دندان بگوییم


به سان عقل اول سر عالم

دهان بربسته تا پایان بگوییم


سخندانان چو مشرف بر دهانند

برون از خرگه ایشان بگوییم


کسی با خود سخن پیدا نگوید

اگر جمله یکیم آن سان بگوییم


تو با دست تو چون گویی که برگیر

چو همدستیم از آن دستان بگوییم


بداند دست و پا از جنبش دل

دهان ساکن دل جنبان بگوییم


بداند ذره ذره امر تقدیر

اگر خواهی مثال آن بگوییم

مرا خواندی ز در تو خستی از بام

زهی بازی زهی بازی زهی دام


از آن بازی که من می دانم و تو

چه بازی‌ها تو پختستی و من خام


تویی کز مکر و از افسوس و وعده

چو خواهی سنگ و آهن را کنی رام


مها با این همه خوشی تو چونی

ز زحمت‌های ما وز جور ایام


چه می پرسم تو خود چون خوش نباشی

که در مجلس تو داری جام بر جام


مرا در راه دی دشنام دادی

چنین مستم ز شیرینی دشنام