ديوان شمس

چنان مستم چنان مستم من این دم

که حوا را بنشناسم ز آدم


ز شور من بشوریده‌ست دریا

ز سرمستی من مست است عالم


زهی سر ده که سر ببریده جلاد

که تا دنیا نبیند هیچ ماتم


حلال اندر حلال اندر حلال است

می خنب خدا نبود محرم


از این باده جوان گر خورده بودی

نبودی پشت پیر چرخ را خم


زمین ار خورده بودی فارغستی

از آن که ابر تر بارد بر او نم


دل بی‌عقل شرح این بگفتی

اگر بودی به عالم نیم محرم


ز آب و گل برون بردی شما را

اگر بودی شما را پای محکم

کجایی ساقیا درده مدامم

که من از جان غلامت را غلامم


می اندرده تهی دستم چه داری

که از خون جگر پر گشت جامم


ز ننگ من نگوید نام من کس

چو من مردی چه جای ننگ و نامم


چو بر جانم زدی شمشیر عشقت

تمامم کن که زنده ناتمامم


گهم زاهد همی‌خوانند و گه رند

من مسکین ندانم تا کدامم


ز من چون شمع تا یک ذره باقی است

نخواهد بود جز آتش مقامم


مرا جز سوختن راه دگر نیست

بیا تا خوش بسوزم زانک خامم

مرا گویی چه سانی من چه دانم

کدامی وز کیانی من چه دانم


مرا گویی چنین سرمست و مخمور

ز چه رطل گرانی من چه دانم


مرا گویی در آن لب او چه دارد

کز او شیرین زبانی من چه دانم


مرا گویی در این عمرت چه دیدی

به از عمر و جوانی من چه دانم


بدیدم آتشی اندر رخ او

چو آب زندگانی من چه دانم


اگر من خود توام پس تو کدامی

تو اینی یا تو آنی من چه دانم


چنین اندیشه‌ها را من کی باشم

تو جان مهربانی من چه دانم


مرا گویی که بر راهش مقیمی

مگر تو راهبانی من چه دانم


مرا گاهی کمان سازی گهی تیر

تو تیری یا کمانی من چه دانم


خنک آن دم که گویی جانت بخشم

بگویم من تو دانی من چه دانم


ز بی‌صبری بگویم شمس تبریز

چنینی و چنانی من چه دانم

شراب شیره انگور خواهم

حریف سرخوش مخمور خواهم


مرا بویی رسید از بوی حلاج

ز ساقی باده منصور خواهم


ز مطرب ناله سرنای خواهم

ز زهره زاری طنبور خواهم


چو یارم در خرابات خراب است

چرا من خانه معمور خواهم


بیا نزدیکم ای ساقی که امروز

من از خود خویشتن را دور خواهم


اگر گویم مرا معذور می دار

مرا گوید تو را معذور خواهم


مرا در چشم خود ره ده که خود را

ز چشم دیگران مستور خواهم


یکی دم دست را از روی برگیر

که در دنیا بهشت و حور خواهم


اگر چشم و دلم غیر تو بیند

در آن دم چشم‌ها را کور خواهم


ببستم چشم خود از نور خورشید

که من آن چهره پرنور خواهم


چو رنجوران دل را تو طبیبی

سزد گر خویش را رنجور خواهم


چو تو مر مردگان را می دهی جان

سزد گر خویش را در گور خواهم

تم تصدیع از جهان بردم بیرون شدم از زحیر و جان بردم

کردم بدرود همنشینان را

جان را به جهان بی‌نشان بردم


زین خانه شش دری برون رفتم

خوش رخت به سوی لامکان بردم


چون میر شکار غیب را دیدم

چون تیر پریدم و کمان بردم


چوگان اجل چو سوی من آمد

من گوی سعادت از میان بردم


از روزن من مهی عجب درتافت

رفتم سوی بام و نردبان بردم


این بام فلک که مجمع جان‌هاست

ز آن خوشتر بد که من گمان بردم


شاخ گل من چو گشت پژمرده

بازش سوی باغ و گلستان بردم


چون مشتریی نبود نقدم را

زودش سوی اصل اصل کان بردم


زین قلب زنان قراضه جان را

هم جانب زرگر ارمغان بردم


در غیب جهان بی‌کران دیدم

آلاجق خود بدان کران بردم


بر من مگری که زین سفر شادم

چون راه به خطه جنان بردم


این نکته نویس بر سر گورم

که سر ز بلا و امتحان بردم


خوش خسپ تنا در این زمین که من

پیغام تو سوی آسمان بردم


بربند زنخ که من فغان‌ها را

سرجمله به خالق فغان بردم


زین بیش مگو غم دل ایرا من

دل را به جناب غیب دان بردم

من با تو حدیث بی‌زبان گویم

وز جمله حاضران نهان گویم


جز گوش تو نشنود حدیث من

هر چند میان مردمان گویم


در خواب سخن نه بی‌زبان گویند

در بیداری من آن چنان گویم


جز در بن چاه می ننالم من

اسرار غم تو بی‌مکان گویم


بر روی زمین نشسته باشم خوش

احوال زمین بر آسمان گویم


معشوق همی‌شود نهان از من

هر چند علامت نشان گویم


جان‌های لطیف در فغان آیند

آن دم که من از غمت فغان گویم

روی تو چو نوبهار دیدم

گل را ز تو شرمسار دیدم


تا در دل من قرار کردی

دل را ز تو بی‌قرار دیدم


من چشم شدم همه چو نرگس

کان نرگس پرخمار دیدم


در عشق روم که عشق را من

از جمله بلا حصار دیدم


از ملک جهان و عیش عالم

من عشق تو اختیار دیدم


خود ملک تویی و جان عالم

یک بود و منش هزار دیدم


من مردم و از تو زنده گشتم

پس عالم را دو بار دیدم


ای مطرب اگر تو یار مایی

این پرده بزن که یار دیدم


در شهر شما چه یار جویم

چون یاری شهریار دیدم


چون در بر خود خوشش فشردم

آیین شکرفشار دیدم


چون بستم من دهان ز گفتن

بس گفتن بی‌شمار دیدم


چون پای نماند اندر این ره

من رفتن راهوار دیدم


سر درنکشم ز ضر که بی‌سر

سرهای کلاه دار دیدم


بس کن که ملول گشت دلبر

بر خاطر او غبار دیدم

زنهار مرا مگو که پیرم

پیری و فنا کجا پذیرم


من ماهی چشمه حیاتم

من غرقه بحر شهد و شیرم


جز از لب لعل جان ننوشم

غیر سر زلف او نگیرم


گر کژ نهدم کمان ابرو

در حکم کمان او چو تیرم


انداخته‌ای چو تیر دورم

برگیر که از تو ناگزیرم


پرم تو دهی چرا نپرم

میرم چو تویی چرا بمیرم

گر از غم عشق عار داریم

پس ما به جهان چه کار داریم


یا رب تو مده قرار ما را

گر بی‌رخ تو قرار داریم


ای یوسف یوسفان کجایی

ما روی در آن دیار داریم


هر صبح بر آن دو زلف مشکین

چون باد صبا گذار داریم


چون حلقه زلف خود شماری

ما چشم در آن شمار داریم


چشم تو شکار کرد جان را

ما دیده در آن شکار داریم


ای آب حیات در کنارت

این آتش از آن کنار داریم


زان لاله ستان چه زار گشتیم

یا رب که چه لاله زار داریم


گوییم ز رشک شمس تبریز

نی سیم و نه زر نه یار داریم

از اصل چو حورزاد باشیم

شاید که همیشه شاد باشیم


ما داد طرب دهیم تا ما

در عشق امیرداد باشیم


چون عشق بنا نهاد ما را

دانی که نکونهاد باشیم


در عشق توام گشاد دیده

چون عشق تو باگشاد باشیم


ما را چو مراد بی‌مرادی است

پس ما همه بر مراد باشیم


چون بنده بندگان عشقیم

کیخسرو و کیقباد باشیم


چون یوسف آن عزیز مصریم

هر چند که در مزاد باشیم


بر چهره یوسفی حجابی است

اندر پس پرده راد باشیم


خود باد حجاب را رباید

ما منتظران باد باشیم


ما دل به صلاح دین سپردیم

تا در دل او به یاد باشیم