ديوان شمس

به گرد تو چو نگردم به گرد خود گردم

به گرد غصه و اندوه و بخت بد گردم


چو نیم مست من از خواب برجهم به صبوح

به گرد ساقی خود طالب مدد گردم


به گرد لقمه معدود خلق گردانند

به گرد خالق و بر نقد بی‌عدد گردم


قوام عالم محدود چون ز بی‌حدی است

مگیر عیب اگر من برون ز حد گردم


کسی که او لحد سینه را چو باغی کرد

روا نداشت که من بسته لحد گردم


لحد چه باشد در آسمان نگنجد جان

ز پنج و شش گذرم زود بر احد گردم


اگر چه آینه روشنم ز بیم غبار

روا بود که دو سه روز بر نمد گردم


اگر گلی بده‌ام زین بهار باغ شوم

وگر یکی بده‌ام زین وصال صد گردم


میان صورت‌ها این حسد بود ناچار

ولی چو آینه گشتم بر حسد گردم


من از طویله این حرف می روم به چرا

ستور بسته نیم از چه بر وتد گردم

بیار باده که اندر خمار خمارم

خدا گرفت مرا زان چنین گرفتارم


بیار جام شرابی که رشک خورشید است

به جان عشق که از غیر عشق بیزارم


بیار آنک اگر جان بخوانمش حیف است

بدان سبب که ز جان دردهای سر دارم


بیار آنک نگنجد در این دهان نامش

که می شکافد از او شقه‌های گفتارم


بیار آنک چو او نیست گولم و نادان

چو با ویم ملک گربزان و طرارم


بیار آنک دمی کز سرم شود خالی

سیاه و تیره شوم گوییا ز کفارم


بیار آنک رهاند از این بیار و میار

بیار زود و مگو دفع کز کجا آرم


بیار و بازرهان سقف آسمان‌ها را

شب دراز ز دود و فغان بسیارم


بیار آنک پس مرگ من هم از خاکم

به شکر و گفت درآرد مثال نجارم


بیار می که امین میم مثال قدح

که هر چه در شکمم رفت پاک بسپارم


نجار گفت پس مرگ کاشکی قومم

گشاده دیده بدندی ز ذوق اسرارم


به استخوان و به خونم نظر نکردندی

به روح شاه عزیزم اگر به تن خوارم


چه نردبان که تراشیده‌ام من نجار

به بام هفتم گردون رسید رفتارم


مسیح وار شدم من خرم بماند به زیر

نه در غم خرم و نی به گوش خروارم


بلیس وار ز آدم مبین تو آب و گلی

ببین که در پس گل صد هزار گلزارم


طلوع کرد از این لحم شمس تبریزی

که آفتابم و سر زین وحل برون آرم


غلط مشو چو وحل در رویم دیگربار

که برقرارم و زین روی پوش در عارم


به هر صبوح درآیم به کوری کوران

برای کور طلوع و غروب نگذارم

به گوشه‌ای بروم گوش آن قدح گیرم

که عاشق قدح و درد و خصم تدبیرم


خوش است گوشه و یا گوشه گشته‌ای چون من

به هر چه باشد از این دو چو شهد و چون شیرم


چو آب و روغن با هر کی مرغ آبی نیست

که زهره طالعم و شکر سکرتأثیرم


ز حلق من آن خواهم که شکر سکر کند

دگر همه به تو بخشیدم ای بک و میرم


روم سری بنهم کان سری است باده جان

که خفته به سر پراحتیال و تزویرم

زهی حلاوت پنهان در این خلای شکم

مثال چنگ بود آدمی نه بیش و نه کم


چنانک گر شکم چنگ پر شود مثلا

نه ناله آید از آن چنگ پر نه زیر و نه بم


اگر ز روزه بسوزد دماغ و اشکم تو

ز سوز ناله برآید ز سینه‌ات هر دم


هزار پرده بسوزی به هر دمی زان سوز

هزار پایه برآری به همت و به قدم


شکم تهی شو و می نال همچو نی به نیاز

شکم تهی شو و اسرار گو به سان قلم


چو پر شود شکمت در زمان حشر آرد

به جای عقل تو شیطان به جای کعبه صنم


چو روزه داری اخلاق خوب جمع شوند

به پیش تو چو غلامان و چاکران و حشم


به روزه باش که آن خاتم سلیمان است

مده به دیو تو خاتم مزن تو ملک به هم


وگر ز کف تو شد ملک و لشکرت بگریخت

فرازآید لشکرت بر فراز علم


رسید مایده از آسمان به اهل صیام

به اهتمام دعاهای عیسی مریم


به روزه خوان کرم را تو منتظر می باش

از آنک خوان کرم به ز شوربای کلم

خوشی خوشی تو ولی من هزار چندانم

به خواب دوش که را دیده‌ام نمی‌دانم


ز خوشدلی و طرب در جهان نمی‌گنجم

ولی ز چشم جهان همچو روح پنهانم


درخت اگر نبدی پا به گل مرا جستی

کز این شکوفه و گل حسرت گلستانم


همیشه دامن شادی کشیدمی سوی خویش

کشد کنون کف شادی به خویش دامانم


ز بامداد کسی غلملیج می کندم

گزاف نیست که من ناشتاب خندانم


ترانه‌ها ز من آموزد این نفس زهره

هزار زهره غلام دماغ سکرانم


شکرلبی لب ما را به گاه شیرین کرد

که غرقه گشت شکر اندر آب دندانم


صلا که قامت چون سرو او صلا درداد

که من نماز شما را لطیف ارکانم


صلا که فاتحه قفل‌های بسته منم

بدان چو فاتحه تان در نماز می خوانم


به دار ملک ملاحت لبش چو غماز است

که بنگرید نصیب مرا که دربانم


چنانک پیش جنونم عقول حیرانند

من از فسردگی این عقول حیرانم


فسرده ماند یخی که به زیر سایه بود

ندید شعشعه آفتاب رخشانم


تبسم خوش خورشید هر یخی که بدید

سبال مالد و گوید که آب حیوانم


بیار ناطق کلی بگو تو باقی را

ز گفتنم برهان من خموش برهانم

به کوی عشق تو من نامدم که بازروم

چگونه قبله گذارم چو در نماز روم


بجز که کور نخواهد که من به هیچ سبب

به سوی ظلمت از آن شمع صدطراز روم


کدام عقل روا بیند این که من تشنه

به غیر حضرت آن بحر بی‌نیاز روم


براق عشق گزیدم که تا به دور ابد

به سوی طره هندو به ترک تاز روم


شب چو باز و بط روز را بسوزد پر

چو در سحر به مناجات او به راز روم


چو چشم بند قضا راه چشم بسته کند

به بوی عنبریش چشم‌ها فرازروم


به خاک پای خداوند شمس تبریزی

که چون شدم ز وی از دست سرفراز روم

ببسته است پری نهانیی پایم

ز بند اوست که من در میان غوغایم


ز کوه قافم من که غریب اطرافم

به صورتم چو کبوتر به خلق عنقایم


کبوترم چو شود صید چنگ باز اجل

از آن سپس پر عنقای روح بگشایم


ز آفتاب خرد گر چه پشت من گرم است

برای سایه نشینان چو خیمه برپایم


چو ابن وقت بود دامن پدر گیرد

چه صوفیم که به سودای دی و فردایم


مرا چو پرده درآویختی بر این درگاه

هم از برای برآویختن نمی‌شایم


ز لطف توست که از جغدیم برآوردی

چو طوطیان ز کف تو شکر همی‌خایم


اگر ز جود کف تو به بحر راه برم

تمام گوهر هستی خویش بنمایم


شکار درک نیم من ورای ادارکم

به پای وهم نیم من درازپهنایم


سخن به جای بمان خویش بین کجایی تو

مرا بجوی همان جا که من همان جایم

اگر چه ما نه خروس و نه ماکیان داریم

ز بیضه سر کن و بنگر که ما کیان داریم


به آفتاب حقایق به هر سحر گوییم

تو جمله جانی و ما از تو نیم جان داریم


گر از صفات تو نتوان نشان نمود ولی

ز بی‌نشانی اوصاف او نشان داریم


دل چو شبنم ما را به بحر بازرسان

که دم به دم ز غریبی دو صد زیان داریم


چو یوسف از کف گرگان دریده پیرهنم

ولی ز همت یعقوب پاسبان داریم


به دام تو که همه دام‌ها زبون ویند

که هر قدم ز قدم دام امتحان داریم


ولیک بندگشا هر دم آن کند با ما

که مادر و پدر و عم مگر که آن داریم


بنوش کردن زهر این چه جرات است مگر

ز کان فضل تو تریاق بی‌کران داریم


به خرج کردن این نقد عمر مبتشریم

ز عمربخش مگر عمر جاودان داریم


نگیرد آینه زنگار هیچ اگر گیرد

ز عین زنگ بدان روی دیدمان داریم


یقین بنشکند آن نردبان وگر شکند

ز عین رخنه اشکست نردبان داریم


رهین روز چرایی چو شب کند روزی

مکان بهل که مکانی ز لامکان داریم


بهار حله دریدی ز رشک و زرد شدی

اگر بدیش خبر کاین چنین خزان داریم


دهان پر است و خموشم که تا بگویی تو

کز آن لب شکرینت شکرفشان داریم

بیار مطرب بر ما کریم باش کریم

به کوی خسته دلانی رحیم باش رحیم


دلم چو آتش چون در دمی شود زنده

چو دل مباش مسافر مقیم باش مقیم


بیامد آتش و بر راه عاشقان بنشست

که ای مسافر این ره یتیم باش یتیم


ندا رسید به آتش که بر همه عشاق

چو شعله‌های خلیلی نعیم باش نعیم


گلیم از آب چو خواهی که تا برون آری

به زیر پای عزیزان گلیم باش گلیم


چو بایدت که تو را بحر دایه وار بود

مثال دانه در رو یتیم باش یتیم


درست و راست شد ای دل که در هوا دل را

درست راست نیاید دو نیم باش دو نیم


الف مباش ز ابجد که سرکشی دارد

مباش بی دو سر تو چو جیم باش چو جیم

فضول گشته‌ام امروز جنگ می جویم

منوش نکته مستان که یاوه می گویم


تنا بسوز چو هیزم که از تو سیر شدم

دلا برو تو ز پیشم تو را نمی‌جویم


لگن نهاد خیالش به چشمه چشمم

بهانه کرد کز این آب جامه می شویم


بگفتمش که به خونابه جامه چون شویی

بگفت خون همه زان سوست و من از این سویم


به سوی تو همه خون است و سوی من همه آب

نه قبطیم که در این نیل موسوی خویم