ديوان شمس

بشنیده‌ام که عزم سفر می‌کنی مکن


مهر حریف و یار دگر می‌کنی مکن


تو در جهان غریبی غربت چه می‌کنی

قصد کدام خسته جگر می‌کنی مکن


از ما مدزد خویش به بیگانگان مرو

دزدیده سوی غیر نظر می‌کنی مکن


ای مه که چرخ زیر و زبر از برای توست

ما را خراب و زیر و زبر می‌کنی مکن


چه وعده می‌دهی و چه سوگند می‌خوری

سوگند و عشوه را تو سپر می‌کنی مکن


کو عهد و کو وثیقه که با بنده کرده‌ای

از عهد و قول خویش عبر می‌کنی مکن


ای برتر از وجود و عدم بارگاه تو

از خطه وجود گذر می‌کنی مکن


ای دوزخ و بهشت غلامان امر تو

بر ما بهشت را چو سقر می‌کنی مکن


اندر شکرستان تو از زهر ایمنیم

آن زهر را حریف شکر می‌کنی مکن


جانم چو کوره‌ای است پرآتش بست نکرد

روی من از فراق چو زر می‌کنی مکن


چون روی درکشی تو شود مه سیه ز غم

قصد خسوف قرص قمر می‌کنی مکن


ما خشک لب شویم چو تو خشک آوری

چشم مرا به اشک چه تر می‌کنی مکن


چون طاقت عقیله عشاق نیستت

پس عقل را چه خیره نگر می‌کنی مکن


حلوا نمی‌دهی تو به رنجور ز احتما


رنجور خویش را تو بتر می‌کنی مکن


چشم حرام خواره من دزد حسن توست

ای جان سزای دزد بصر می‌کنی مکن


سر درکش ای رفیق که هنگام گفت نیست

در بی‌سری عشق چه سر می‌کنی مکن

مست شدی عاقبت آمدی اندر میان


مست ز خود می‌شوی کیست دگر در جهان


عاقبت امر رست مرغ فلک از قفس

عاقبت امر جست تیر مراد از کمان


چند زنیم ای کریم طبل تو زیر گلیم

چند کنیم ای ندیم مستی خود را نهان


بازرسید از الست کار برون شد ز دست

فاش بود فاش مست خاصه ز بوی دهان


دارد طامات ما بوی خرابات ما

هست شرابات ما از کف شاهنشهان


جمله اجزای خاک روح شد و جان پاک

عالم خاکش مخوان مایه اکسیر خوان


تو کمری ما میان یا تو میان ما کمر

گر کمری گر میان بی‌تو مبا گر میان


گاه به دزدی درآ کیسه دل را ببر

گاه مرا دزد گیر گو که منم پاسبان


گه بربا همچون گرگ بره درویش را

گه سگ بر من گمار های کنان چون شبان


چون تو ندیده‌ست کس کس تویی ای جان و بس

نادره ای در جهان اسب وفا درجهان


گر چه جهان است عشق جان و جهان است عشق

گر چه نهان است یار هست سر سر نهان


چشم تو با چشم من گفت چه مطمع کسی

هم بخوری قند ما هم ببری ارمغان


هر تن و هر جان که هست خاک تو بوده‌ست مست

غافلشان کرده‌ای زان هوس بی‌نشان


باز چو ناگه کنی سلسله جنبانیی

شور برآرد به کبر از جهت امتحان


کافر و مؤمن مگو فاسق و محسن مجو

جمله خراب تواند بر همه افسون بخوان


کیست که مست تو نیست عشوه پرست تو نیست

مهره دست تو نیست دست کرم برفشان


سختتر از کوه چیست چونک به تو بنگریست

زنده شد از عشق زیست شهره شد اندر زمان

خواجه غلط کرده‌ای در روش یار من


صد چو تو هم گم شود در من و در کار من


نبود هر گردنی لایق شمشیر عشق

خون سگان کی خورد ضیغم خون خوار من


قلزم من کی کشد تخته هر کشتیی

شوره تو کی چرد ز ابر گهربار من


سر بمگردان چنین پوز مجنبان چنان

چون تو خری کی رسد در جو انبار من


خواجه به خویش آ یکی چشم گشا اندکی

گر چه نه بر پای توست اندک و بسیار من


گفت که عاشق چرا مست شد و بی‌حیا

باده حیا کی هلد خاصه ز خمار من


فتنه گرگی شده هم دغل و مکر او

دام وی از وی کند قانص عیار من


بر سر بازار او گرگ کهن کی خرند

هر طرفی یوسفی زنده به بازار من


همچو تو جغدی کجا باغ ارم را سزد

بلبل جان هم نیافت راه به گلزار من


مفخر تبریزیان شمس حق و دین بگو

بلک صدای تو است این همه گفتار من

یار شو و یار بین دل شو و دلدار بین


در پی سرو روان چشمه و گلزار بین


برجه و کاهل مباش در ره عیش و معاش

پیشکشی کن قماش رونق تجار بین


جمله تجار ما اهل دل و انبیا

همره این کاروان خالق غفار بین


آمد محمود باز بر در حجره ایاز

عشق گزین عشقباز دولت بسیار بین


خاک ایازم که او هست چو من عشق خو

عشق شود عشق جو دلبر عیار بین


سنت نیکو است این چارق با پوستین

قبله کنش بهر شکر باقی از ایثار بین


ساعت رنج و بلا چارق بین می‌شوی

بی‌مرضی خویش را خسته و بیمار بین


چارق ما نطفه دان خون رحم پوستین

گوهر عقل و بصر از شه بیدار بین


گوهر پیشین بنه تا کندت میر ده

کهنه ده و نو ستان دانه ده انبار بین


تا نگری در زمین هیچ نبینی فلک

یک دمه خود را مبین خلعت دیدار بین


این سخن درنثار هم به سخن ده سپار

پس تو ز هر جزو خویش نکته و گفتار بین

با رخ چون مشعله بر در ما کیست آن


هر طرفی موج خون نیم شبان چیست آن


در کفن خویشتن رقص کنان مردگان

نفخه صور است یا عیسی ثانی است آن


سینه خود باز کن روزن دل درنگر

کآتش تو شعله زد نی خبر دی است آن


آتش نو را ببین زود درآ چون خلیل

گر چه به شکل آتش است باده صافی است آن


یونس قدسی تویی در تن چون ماهیی

بازشکاف و ببین کاین تن ماهی است آن


دلق تن خویش را بر گرو می‌بنه

پاک شوی پاکباز نوبت پاکی است آن


باده کشیدی ولیک در قدحت باقی است

حمله دیگر که اصل جرعه باقی است آن


دشنه تیز ار خلیل بنهد بر گردنت

رو بمگردان که آن شیوه شاهی است آن


حکم به هم درشکست هست قضا در خطر

فتنه حکم است این آفت قاضی است آن


نفس تو امروز اگر وعده فردا دهد

بر دهنش زن از آنک مردک لافی است آن


باده فروشد ولیک باده دهد جمله باد

خم نماید ولیک حق نمک نیست آن


ما ز زمستان نفس برف تن آورده‌ایم

بهر تقاضای لطف نکته کاجی است آن


مفخر تبریزیان شمس حق ای پیش تو

طاق و طرنب دو کون طفلی و بازی است آن

گفت لبم ناگهان نام گل و گلستان

آمد آن گلعذار کوفت مرا بر دهان


گفت که سلطان منم جان گلستان منم

حضرت چون من شهی وآنگه یاد فلان


دف منی هین مخور سیلی هر ناکسی

نای منی هین مکن از دم هر کس فغان


پیش چو من کیقباد چشم بدم دور باد

شرم ندارد کسی یاد کند از کهان


جغد بود کو به باغ یاد خرابه کند

زاغ بود کو بهار یاد کند از خزان


چنگ به من درزدی چنگ منی در کنار

تار که در زخمه‌ام سست شود بگسلان


پشت جهان دیده‌ای روی جهان را ببین

پشت به خود کن که تا روی نماید جهان


ای قمر زیر میغ خویش ندیدی دریغ

چند چو سایه دوی در پی این دیگران


بس که مرا دام شعر از دغلی بند کرد

تا که ز دستم شکار جست سوی گلستان


در پی دزدی بدم دزد دگر بانگ کرد

هشتم بازآمدم گفتم و هین چیست آن


گفت که اینک نشان دزد تو این سوی رفت

دزد مرا باد داد آن دغل کژنشان

یک غزل آغاز کن بر صفت حاضران


ای رخ تو همچو شمع خیز درآ در میان


نور ده آن شمع را روح ده این جمع را

از دوزخ همچو شمع وز قدح همچو جان


سوی قدح دست کن ما همه را مست کن

ز آنک کسی خوش نشد تا نشد از خود نهان


چون شدی از خود نهان زود گریز از جهان

روی تو واپس مکن جانب خود هان و هان


این سخن همچو تیر راست کشش سوی گوش

تا نکشی سوی گوش کی بجهد از کمان


بس کن از اندیشه بس کو گودت هر نفس

کای عجب آن را چه شد اه چه کنم کو فلان

بوسه بده خویش را ای صنم سیمتن


ای به خطا تو مجوی خویشتن اندر ختن


گر به بر اندرکشی سیمبری چون تو کو

بوسه جان بایدت بر دهن خویش زن


بهر جمال تو است جندره حوریان

عکس رخ خوب توست خوبی هر مرد و زن


پرده خوبی تو شقه زلف تو است

ور نه برون تافتی نور تو ای خوش ذقن


آمد نقاش تن سوی بتان ضمیر

دست و دلش درشکست باز بماندش دهن


این قفس پرنگار پرده مرغ دل است

دل تو بنشناختی از قفس دل شکن


پرده برانداخت دل از گل آدم چنانک

سجده درآمد ملک گشت به دل مفتتن


واسطه برخاستی گر نفسی ترک عشق

پیش نشستی به لطف کای چلپی کیمسن


چشم شدی غیب بین گر نظر شمس دین

مفخر تبریزیان بر تو شدی غمزه زن

سیر نشد چشم و دل از نظر شاه من


سیر مشو هم تو نیز زین دل آگاه من


مشک و سقا سیر شد از جگر گرم من

هیچ بجز آب نیست لذت و دلخواه من


درشکنم کوزه را پاره کنم مشک را

روی به دریا نهم نیست جز این راه من


چند شود تر زمین از مدد اشک من

چند بسوزد فلک از تبش و آه من


چند بگوید دلم وای دلم وای دل

چند بگوید لبم راز شهنشاه من


رو سوی بحری کز او هر نفسی موج موج

آمد و اندرربود خیمه و خرگاه من


آب خوشی جوش کرد نیم شب از خانه‌ام

یوسف حسن اوفتاد ناگه در چاه من


ز آب رخ یوسفی خرمن من سیل برد

دود برآمد ز دل سوخته شد کاه من


خرمن من گر بسوخت باک ندارم خوشم

صد چو مرا بس بود خرمن آن ماه من


عقل نخواهم بس است دانش و علمش مرا

شمع رخ او بس است در شب بی‌گاه من


گفت کسی کاین سماع جاه و ادب کم کند

جاه نخواهم که عشق در دو جهان جاه من


در پی هر بیت من گویم پایان رسید

چون ز سرم می‌برد آن شه آگاه من

ای رخ خندان تو مایه صد گلستان


باغ خدایی درآ خار بده گل ستان


جامه تن را بکن جان برهنه ببین

جان برهنه خوش است تا چه کنی جامه دان


هین که نه‌ای بی‌زبان پیش چنین جان‌ها

قصه نی بی‌زبان نعره جان بی‌دهان


آمد امروز یار گفت سلام علیک

چرخ و زمین را مجو از نفسش آن زمان


خسرو خوبان بخواست از صنمان سرخراج

خاست غریو از فلک وز سوی مه کالامان


لعل لب او که دور از لب و دندان تو

خواند فسون‌های عشق خواجه ببین این نشان


آمد غماز عشق گفت در این گوش من

یار میان شماست خوب و لطیف و نهان


دامن دل را کشید یار به یک گوشه‌ای

گوشه بس بوالعجب زان سوی هفت آسمان


گفت ترایم ولیک هر که بگوید ز من

شرح دهد از لبم ده بزنش بر دهان


و آنک بگوید ز تو برد مرا و تو را

و آنک بگوید ز من دور شد از هر دوان