ديوان شمس

چون سوی برادری بپویی


باید که نخست رو بشویی


در سر ز خمارت ار صداعی است

تصدیع برادران نجویی


یا بوی بغل ز خود برانی

یا ترک کنار دوست گویی


در سور مهی بنفشه مویی

کی شرط بود که تو بمویی


بی دام اگرت شکار باید

می‌دانک چو من محال جویی


ور گوش تو گرم شد ز مستی

صوفی سماع و های و هویی


ور هوش تو بی‌خبر شد از گوش

یک توی نه ای هزارتویی

مجلس چو چراغ و تو چو آبی


وز آب چراغ را خرابی


خورشید بتافته‌ست بر جمع

رو تو ز میان که چون سحابی


بر خوان منشین که نیک خامی

کو بوی کباب اگر کبابی


در پیش شدی که حاجبم من

والله که نه حاجبی حجابی


چون حاجب باب را نشان‌هاست

دانند تو را که از چه بابی


گشتی تو سوار اسب چوبین

از جهل به حمله می‌شتابی


یا عشق گزین که هر سه نقد است

یا زهد چو طالب ثوابی


با بیداران نشین و برخیز

کاین قافله رفت تو به خوابی


از شمس الدین رسی به منزل

و اندر تبریز راه یابی

من پار بخورده‌ام شرابی


امسال چه مستم و خرابی


من پار ز آتشی گذشتم

امسال چرا شدم کبابی


من تشنه به آب جوی رفتم

ماهی دیدم میان آبی


شیران همه ماهتاب جویند

من شیرم و یار ماهتابی


از درد مپرس رنگ رخ بین

تا رنگ بگویدت جوابی


جانم مست است و تن خراب است

مستی است نشسته در خرابی


این هر دو چنین و دل چنینتر

کز غم چو خری است در خلابی


یک لحظه مشو ملول بشنو

تا باشدت از خدا ثوابی

ای یار یگانه چند خسبی


وی شاه زمانه چند خسبی


بر روزن توست بنده از کی

ای رونق خانه چند خسبی


ای کرده به زه کمان ابرو

برزن به نشانه چند خسبی


افسانه ما شنو که در عشق

گشتیم فسانه چند خسبی


ماییم چو میخ سر نهاده

بر روی ستانه چند خسبی


گر خنب ببسته است پیش آر

باقی شبانه چند خسبی


درده قدح شراب و چون شمع

بنشین به میانه چند خسبی


بشتاب مها که این شب قدر

آمد به کرانه چند خسبی

بازم صنما چه می‌فریبی


بازم به دغا چه می‌فریبی


هر لحظه بخوانیم که ای دوست

ای دوست مرا چه می‌فریبی


عمری تو و عمر را وفا نیست

بازم به وفا چه می‌فریبی


دل سیر نمی‌شود به جیحون

او را به سقا چه می‌فریبی


تاریک شده‌ست چشم بی‌تو

ما را به عصا چه می‌فریبی


ای دوست دعا وظیفه ماست

ما را به دعا چه می‌فریبی


آن را که مثال امن دادی

با خوف و رجا چه می‌فریبی


گفتی به قضای حق رضا ده

ما را به قضا چه می‌فریبی


چون نیست دواپذیر این درد

ما را به دوا چه می‌فریبی


تنها خوردن چو پیشه کردی

ما را به صلا چه می‌فریبی


چون چنگ نشاط ما شکستی

ما را به سه تا چه می‌فریبی


ما را بی‌ما چو می‌نوازی

ما را با ما چه می‌فریبی


ای بسته کمر به پیش تو جان

ما را به قبا چه می‌فریبی


خاموش که غیر تو نخواهیم

ما را به عطا چه می‌فریبی

ای آنک تو خواب ما ببستی


رفتی و به گوشه‌ای نشستی


ای زنده کننده هر دلی را

آخر به جفا دلم شکستی


ای دل چو به دام او فتادی

از بند هزار دام رستی


رستی ز خمار هر دو عالم

تا حشر ز دام دوست مستی


با پر بلی بلند می‌پر

چون محرم گلشن الستی


رو بر سر خم آسمان صاف

تا درد بدی بدی به پستی


دولت همه سوی نیستی بود

می‌جوید ابلهش ز هستی


گیرم که جمال دوست دیدی

از چشم ویش ندیده استی


ای یوسف عشق رو نمودی

دست دو هزار مست خستی


خامش که ز بحر بی‌نصیبی

تا بسته نقش‌های شستی

ای آنک تو خواب ما ببستی


رفتی و به گوشه‌ای نشستی


اندر دلم آمدی چو ماهی

چون دل به تو بنگرید جستی


چون گلشن نیستی نمودی

چون صبر کنیم ما به هستی


چون باشد در خمار هجران

آن روح که یافت وصل و مستی


آن خانه چگونه خانه ماند

کز هجر ستون او شکستی


پنداشتی ای دماغ سرمست

کز رنج خمار بازرستی


در عشق وصال هست و هجران

در راه بلندی است و پستی


از یک جهت ار چه حق شناسی

از ده جهت آب و گل پرستی


بسیار ره است تا به جایی

کاندر سوداش طمع بستی

رو رو که از این جهان گذشتی


وز محنت و امتحان گذشتی


ای نقش شدی به سوی نقاش

وی جان سوی جان جان گذشتی


بر خور هله از درخت ایمان

کز منزل بی‌امان گذشتی


در آب حیات رو چو ماهی

کز غربت خاکدان گذشتی


از برج به برج رو چو خورشید

کز انجم آسمان گذشتی


زان کان که بیامدی شدی باز

زین خانه و زین دکان گذشتی


بنما ز کدام راه رفتی

الحق ز ره نهان گذشتی


بر بام جهان طواف کردی

چون آب ز ناودان گذشتی


خاموش کنون که در خموشی

از جمله خامشان گذشتی

روز طرب است و سال شادی


کامروز به کوی ما فتادی


تاریکی غم تمام برخاست

چون شمع در این میان نهادی


اندیشه و غم چه پای دارد

با آن قدح وفا که دادی


ای باده تو از کدام مشکی

وی مه به کدام ماه زادی


مستی و خوشی و شادکامی

سلطان دلی و کیقبادی


و آن عقل که کدخدای غم بود

از ما ستدی به اوستادی


شاباش که پای غم ببستی

صد گونه در طرب گشادی

آخر گل و خار را بدیدی


روز و شب تار را بدیدی


بس نقش و نگار درشکستی

تا نقش و نگار را بدیدی


از عالم خاک برگذشتی

و آن گرد و غبار را بدیدی


می‌خند چو گل در این گلستان

کان جان بهار را بدیدی


بی کار شدی ز کار عالم

چون حاصل کار را بدیدی


چون باده ساقی اندرآمیز

چون رنج خمار را بدیدی