بیانات مقام معظم رهبری از سال 79 تا 88

ديدار با استادان دانشگاههاى استان خراسان‏ در دانشگاه فردوسى مشهد‏
25/ 2/ 86
بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّ� �يم‏

اين جلسه، به جهات متعددى يكى از شيرين‏ترين و جذاب‏ترين جلسات براى بنده است. اولاً به جهت حضور مجموعه‏ى عالمان و دانشمندان اين شهر و استانى كه از ديرباز به علم‏پرورى و عالم‏پرورى و محقق‏پرورى معروف بوده است؛ ثانياً به خاطر سوابق خاطره‏انگيزى كه بنده با اين مجموعه‏ى دانشگاهى دارم - با بعضى از عزيزانى كه در اين جلسه حضور دارند، دوستى‏ها و رفاقتهاى نزديك و همكارى‏هاى بسيار صميمانه؛ با آقاى دكتر فرهودى هم‏زندانى؛ و با مجموعه‏هايى از جمع علمى اين دانشگاه، جلسات فراوان و ديدارهاى پرهيجان در دوران‏هاى دشوار داشته‏ايم - براى من خاطره‏هاى زيادى را زنده مى‏كند؛ ثالثاً از اين جهت كه مشاهده مى‏كنم جوانان ما در عرصه‏ى علم پيشرفت‏هايى كرده‏اند كه امروز دانشگاه ما به بركت استادىِ آن جوانان، مى‏تواند پرچم افتخار را بر دوش بگيرد. خيلى از دانشجويان و جوانانى كه در آن دوران اختناق و تاريكى و فشار، در لابلاى مشكلات فراوان درس مى‏خواندند، امروز بحمداللَّه جزو اساتيد، جزو پرچمداران علم، جزو نوآوران عرصه‏ى علم محسوب مى‏شوند؛ بعضى‏شان در همين جمع شما هستند، بعضى‏شان هم در تهران و جاهاى ديگر هستند. اين هم بخش ديگرى است كه براى من اين اجتماع را گرامى و عزيز مى‏كند.
بياناتى كه فرمودند، به نظرم بيانات مفيد و باارزشى بود. چند جمله درباره‏ى بيانات اين دوستان عرض بكنم. در باب بودجه‏ى تحقيقات، حق با شماست. آنچه كه ما در زمينه‏ى بودجه‏ى تحقيقات نياز داريم، با آنچه كه امروز بودجه‏ى تحقيقات ما در مجموعه‏ى بودجه‏ى كشور است، فاصله‏ى زيادى دارد. من هم سفارش كرده‏ام، تأكيد كرده‏ام و غير از جلسات عمومى، در ديدارهاى خصوصى هم به مسئولين گفته‏ام كه بايد اين را دنبال كنند؛ آقاى دكتر زاهدى - وزير محترم - اينجا هستند؛ حتماً اين را در دولت دنبال كنند و به يك جايى برسانند. امروز مسأله‏ى تحقيقات براى ما يك مسأله‏ى تجملاتى نيست، يك مسأله‏ى حياتى است. من نمى‏دانم همه‏ى تصميم‏گيران چقدر به عمق اين حرف واقفند، اما من از بُن دندان اعتقادم اين است كه امروز يكى از دو، سه كار اصلى و اساسى ما براى حفظ هويتمان، موجوديتمان، استقلالمان و آينده‏مان، مسأله‏ى تحقيق علمى است؛ بدون شك و ترديد. بايد اين را خيلى جدى بگيرند؛ اين از بسيارى از كارهاى ما مهمتر است؛ ولو ظاهر زودبازده‏اى ندارد و به چشم نمى‏آيد، اما خيلى مهم است.
در زمينه‏ى مسأله‏ى اسلامى كردن دانشگاه‏ها اعتقاد من اين است كه هرچه ما در اين زمينه كار بكنيم، زياد نيست. آن چيزى كه من در مورد دانشگاه‏ها و اسلامى كردن دانشگاه‏ها يك وقتى عرض كردم، اين است كه توقع ما از دانشگاه كشور و مركز علم كشور اين است كه اگر يك جوان كم‏اعتقادِ لاابالى وارد دانشگاه شد، در حالى از دانشگاه بيرون بيايد كه عميقاً متدين و داراى تعهد دينى و اخلاق دينى است؛ توقع ما از دانشگاه اين است؛ مثل حوزه‏ى علميه. حالا اگر بنيان دانشگاه را از اول در كشور ما كسانى گذاشتند و جورى گذاشتند كه گوئى بايد دانشگاه غير دينى يا حتى ضد دينى باشد، اين مطلب ديگرى است؛ اما واقع قضيه اين نيست. علم همراه است با دين؛ هر كسى صادقانه با دانش برخورد كند، ايمان دينى در او رشد پيدا مى‏كند؛ همچنانى كه دانش، همدوش است با فضائل اخلاقى و با احساس تعهد؛ اين طبيعتِ دانشگاه است. البته ما تصديق مى‏كنيم - همان‏طورى كه فرمودند - كه اينگونه نشده.
اما حقيقت قضيه اين است كه امروز چهره‏ى دانشگاه ما، يك چهره‏ى اسلامى و دينى است. در چه دورانى ما اين همه اساتيد مؤمن، متعهد، علاقه‏مند، ميهن‏پرست، دين‏پرست، خداپرست و صادق در دانشگاه‏هايمان داشته‏ايم؟ اصلاً اين همه استاد در دانشگاه داشته‏ايم؟ آن هم اساتيدى با اين احساس تعهد. در كدام دوره از دوره‏هاى دانشگاه كشور - در اين شصت، هفتاد سال - در بين دانشجويان، اين همه دانشجوى متعهد و علاقه‏مند به دين و پايبند به مبانى اخلاقى و ايمانىِ دين داشته‏ايم؟ در همين زمينه هم ما پيش رفتيم. البته بديهى است با آن بيانى كه قبلاً عرض كردم، ما به اين قانع نيستيم؛ اما از آنچه كه پيش آمده هم خدا را شاكريم و كفران نعمت نمى‏كنيم.
مسأله‏ى نياز توليد علم به گسترش تحقيق و تقابل و تنافى آن با انحصارات دولتى و حقوق انحصارى شركتها، حرف كاملاً درستى است كه آن را قبول داريم و اميد ما اين است كه با اجراى سياستهاى اصل 44 - كه سال گذشته ابلاغ شد - اين گره باز بشود. اساساً ورود در ميدان تفسير اصل 44 و توجه به ذيل اصل 44 و اهتمامى كه در اين زمينه شد و خود بنده وارد اين ميدان شدم، به خاطر چند نكته و از جمله همين نكته بود. البته اين نگرانى هم كه دوست قديمى‏مان بيان كردند كه اجراى غلط اصل 44 ممكن است به تكاثر و از قبيل آن بينجامد هم درست است. اگر آن چيزى كه ما گفتيم و ما خواستيم و ما دنبال مى‏كنيم اجرا بشود، ان‏شاءاللَّه نه آن افراط و نه آن تفريط اتفاق نخواهد افتاد. بايد همان‏گونه كه مقرر شده و گفته شده است انجام بگيرد و ان‏شاءاللَّه به لطف الهى اينگونه خواهد شد. البته تذكراتى هم فرمودند كه من يادداشت كردم و ان‏شاءاللَّه آنها را دنبال مى‏كنم.
بعد از ديدار با شما، ديدارى با دانشجوها خواهم داشت و مفصلتر صحبت خواهم كرد. غرض من از اين جلسه بيشتر اين بود كه حرفهاى اساتيد را بشنوم، ولى آنچه كه من در اين جلسه به اختصار مى‏خواهم عرض بكنم، چند مسأله‏ى كوتاه و مهم است.
يك مسأله اين است كه امروز، موضوع علم براى كشور ما يك موضوع حياتى است؛ و علم هم به ميزان زيادى به شما مجموعه‏ى دانشگاهى متكى است. امروز دانشگاه بايد احساس بكند كه كشور در يك نقطه‏ى عطفى قرار گرفته است كه با دو گونه حركتِ دانشگاه، دو مسير متباين و متعارض از اين نقطه‏ى عطف بوجود خواهد آمد؛ اگر يك طور عمل كنيم به يك سمت خواهيم رفت، اگر به گونه‏ى ديگرى عمل كنيم، به سمت ديگر و نقطه‏ى مقابل آن خواهيم رفت؛ پس در يك چنين لحظه‏ى حساسى قرار داريم. امروز مناسبات بين‏المللى روى قدرت مى‏چرخد. مى‏بينيد ديگر، قدرتها به اتكاء و استناد قدرتمندى خودشان، زور مى‏گويند و بى‏منطق و بى‏استدلال حرف مى‏زنند. جُرم خيلى از دولتهاى متوسط و دست پائين هم اين است كه زورگوئى آنها را به راحتى قبول مى‏كنند؛ لذا زورگوئى بر اساس قدرت، امر رائجى شده است. در همين قضيه‏ى هسته‏اى، در مسأله‏ى خاورميانه، در قضاياى گوناگون سياسى و در مسائل گوناگونى كه داريم، وقتى با دولتها صحبت مى‏شود، مى‏گويند: چكار كنيم، امريكا مى‏گويد! يعنى اين يك حجت قاطع است كه چون امريكا داراى قدرت و زور است، ديگر چاره‏اى نيست. اين قدرت - كه امروز محور همه‏ى تحركات بين‏المللى شده - متوقف است به علم؛ و لذا ثروت امريكا هم ناشى از علم است، توانائيهاى تبليغاتى‏اش هم ناشى از علم است، موقعيت بين‏المللىِ سياسى‏اش هم ناشى از علم است. علم است كه يك كشور را به يك اقتدارى مى‏رساند؛ علم، اين‏قدر براى كشورها مهم است.
روشن است كه ما يك راه طى شده‏ى دويست ساله‏ى ديگران را در ظرف بيست سال نمى‏خواهيم طى كنيم. مدعا اين نيست كه ما در ظرف ده سال، پانزده سال، خودمان را به سطح علمى كشورى كه دويست سال است دارد تلاش علمى مى‏كند و از محصول دويست سال قبل از آنِ بقيه‏ى كشورها هم استفاده كرده است، برسانيم. اين مورد نظر نيست؛ بلكه مدعا اين است كه نبايد وقت را تلف بكنيم. اگر ايران بايد آينده‏اى داشته باشد و اگر اين ملت بايد همين راه استقلال و عزت و عدم وابستگى را كه در آن وارد شده ادامه بدهد، اين امكان ندارد مگر با عالم شدن اين ملت. بايد عالم بشوند و علم در اين كشور ترقى پيدا كند. علمِ وارداتى، علم - به معناى حقيقى كلمه - نيست؛ علمِ درون‏زا است كه اقتدار مى‏بخشد. اين‏كه من مسأله‏ى توليد علم و شكستن مرزهاى علم را مطرح كردم، به خاطر اين است و بايد آن را جدى بگيريد. حوزه‏ها سهمى دارند در بخشى، دانشگاه‏ها هم سهم عمده‏اى دارند در بخش ديگرى. امروز اساتيد و مديران دانشگاه بايد اينگونه به دانشگاه نگاه كنند.
هرگونه تدريسى كه در يك كلاس، ناشى از بى‏حوصلگى، ناشى از كم‏وقتى، ناشى از بى‏اهتمامى و بى‏اعتنايى به درس، بى‏اعتنايى به دانشجو، بى‏اعتنايى به وقت و ساعت انجام بگيرد، مناسب شأن دانشگاه امروزِ كشور ما نيست. من تأييد مى‏كنم كه ما بايستى اساتيد استخوان‏دار و قديمىِ قوى و باارزش را با اصرار در دانشگاه حفظ كنيم - كه دوستان اشاره كردند - در كنار اين مؤكداً عرض مى‏كنم كه بايستى از اساتيد جوان و پرانگيزه هم استفاده بشود و وارد بشوند. ما نبايد در هيچ بخشى دچار كمبود استاد و خلاء استاد باشيم. امروز راه هم براى اين باز است. خوشبختانه دانشجوهايى كه دوره‏هاى تكميلى را مى‏گذرانند، رتبه‏هاى خوبى دارند، رتبه‏هاى بالايى دارند و استعدادهاى خوبى دارند، مى‏توانند در تدريس دانشگاه‏ها نقش ايفا كنند. بخشنامه‏ها و دستورالعمل‏هاى قديمى، آيه‏ى قرآن نيست كه نشود آن را عوض كرد. به موقعيت‏ها نگاه كنيد و دانشگاه را از لحاظ تدريس به يك ميدان پرتحرك تبديل كنيد؛ با تعامل دانشجو با استاد، تحرك استاد، مطالعه‏ى استاد، دسترسى استاد به مراكز علمى و اطلاعات علمى و نشريات علمى - كه امروز خوشبختانه با رواج اينترنت و چيزهاى ديگر، خيلى از گذشته آسانتر شده - دانشگاه را به يك مجلس عمومىِ دائماً در حال مباحثه و در حال كار تبديل كنيد؛ دانشجو را رشد بدهيد و تربيت كنيد. اين يك نكته است.
نكته‏ى ديگر اين است كه درباره‏ى بحث توليد علم و مسأله‏ى جنبش نرم‏افزارى - كه ما مطرح كرديم - مراكز تحقيقى جواب دادند، دانشگاه‏ها هم در سطوح محققين و اساتيد جواب دادند و از اين جهت بنده حقيقتاً خشنودم؛ منتها در سطح دانشجويان و جوانان اين معنا جدى گرفته نشده و تحقق پيدا نكرده؛ در حالى كه از استعداد جوان و نيروى جوان، خيلى بايد استفاده كرد. اين كار، كار اساتيد است. بخصوص دانشجويان دوره‏هاى تكميلى، اگر بوسيله‏ى استاد راهنمايى بشوند، مى‏توانند حقيقتاً در نوآورى علمى، همان اساتيد خودشان را در مواردى پشت سر بگذارند. گاهى استاد، شاگردى را راهنمايى مى‏كند و دست‏گيرىِ علمى مى‏كند و آن شاگرد با دست‏گيرىِ استاد، از خود استاد جلوتر مى‏رود؛ از اين قبيل موارد زياد اتفاق افتاده است. اين را بايستى تحقق بخشيد.
نكته‏ى ديگر اين است كه ظاهراً از اول - من خودم چون دانشگاهى نبوده‏ام و در محيط دانشگاه رشد نكرده‏ام، خيلى نمى‏توانم در اين زمينه اظهارنظر كنم؛ اما هميشه از دوستان دانشگاهى شنيده‏ام - بناى دانشگاه، برخلاف حوزه‏هاى علميه، بر تعمق در درس و ترجيح عمق‏يابى بر حفظ، نبوده است؛ اين عيب است. در حوزه‏هاى علميه، براى طلبه‏ى درسخوان - نه آن كسى كه درس نمى‏خواند - محفوظات مطرح نيست، بلكه مطلب را بايستى بفهمد؛ از يك سطحى به آن طرف بايد علاوه‏ى بر فهم، در اين مسأله صاحب‏نظر هم بشود. دوره‏هاى دكترىِ شما هم براى همين است؛ تا صاحب‏نظر بشوند. اين حالت رشد روحيه‏ى پرسشگرى و تقويت تحقيق و پيگيرى و پيوسته‏خواهى و قانع نشدن و اينها را بايد در دانشجو تربيت كرد. در درسهاى ماها و در حوزه‏هاى علميه، گاهى در يك درس، پانصد يا هزار نفر مستمع و شاگرد نشسته‏اند، يك نفر از شاگردها وقت استاد و وقت ديگران را با اشكال مى‏گيرد و به استاد اشكال مى‏كند؛ مطلقاً در عرف چنين مجلسى وجود ندارد كه استاد ناراحت بشود كه چرا اشكال كردى، يا آن دانشجوهاى ديگر ناراحت بشوند كه آقا وقت ما گرفته شد. نه، در عرف حوزه‏اى ما اينگونه است؛ اشكال كردن، حقِ طلبه و حق يكايك طلبه‏هاست و آنها از اين حق استفاده مى‏كنند و استاد هم مطلقاً گله‏مند نيست؛ بلكه خوشحال است از اينكه مستشكلينى در درس هستند؛ يكى از افتخارات اساتيد اين است كه در درس ما مستشكلين متعددى هستند. اين بايد در دانشگاه رواج پيدا كند؛ يعنى بايد اشكال كردن به استاد، پرسشگرى و تحقيق، رواج پيدا كند؛ و اين دست شماست.
يك مسأله، مسأله‏ى نقشه‏ى حركت علمى كشور است كه من اين را در سال گذشته مطرح كردم. البته توقع نمى‏كنم كه اين كار را دانشگاه فردوسى انجام بدهد، اما توقع مى‏كنم كه دانشگاه استخوان‏دارِ ريشه‏دارِ فردوسى در اين كار سهيم بشود؛ روى اين فكر كنيد. ما براى پيشرفت علم در كشور، به نقشه‏ى كلى علمى احتياج داريم. درباره‏ى چه چيزى مى‏خواهيم تحقيق كنيم؟ چه چيزى را مى‏خواهيم فرابگيريم؟ چگونه اين اجزاء علمى پراكنده، به هم متصل مى‏شوند؟ در كجا از اتصال اينها، مى‏شود براى آينده‏ى كشور و حركت كشور بهره برد؟ اينها جز با يك نقشه‏ى علمى، براى كشور امكانپذير نيست. البته نقشه‏ى علمى، نقشه‏ى دائمى نيست؛ مدت‏دار و زمان‏دار است. ممكن است در اين برهه نقشه‏ى علمى يك چيز باشد، ده سال ديگر نقشه‏ى علمى بكلى تغيير كند و چيز ديگرى باشد؛ ليكن اين نقشه‏ى علمى لازم است. در اين زمينه انتظار دارم دانشگاه شما - چه دانشگاه پزشكى، چه دانشگاه فردوسى - كمك كنند تا اين كار در بين اساتيد و در بين محققين و در بين دانشمندان و علماى دانشگاهى ما، تبديل به يك مطالبه‏ى عمومى بشود. اين هم يك مسأله است.
يك مسأله هم در مورد رشد دادن به دانشجوها - كه اشاره كردم - كارهايى است كه به عهده‏ى اساتيد و به عهده‏ى مديريت‏هاست؛ اينجا مخاطب فقط اساتيد نيستند؛ مديريت‏ها هم هستند. اين كارها را واقعاً در برنامه بگذاريد: مثل كارگاه‏هاى آموزشى؛ مثل اردوهاى علمى؛ مثل جايزه به نوآورى‏ها؛ مثل مطالبه‏ى دستگاه صنعت از محقق جوانى كه در دانشگاه دارد يك كارى را انجام مى‏دهد، يعنى ارتباط دانشگاه و صنعت كه اين هم جزو شعارهاى حتمى و قطعى‏اى بوده است كه بنده از سه، چهار سال قبل از اين مطرح كردم. خوشبختانه در اين دولت، معاونت مخصوصى به نام «معاونت علمى» براى كارهاى علمى بوجود آمد كه اين جزو بركات اين دولت است و اتفاقاً يكى از همشهريان خود شما در اين معاونت مشغول كار است. به نظر من اين معاونت، معاونت مباركى است و كارهاى بسيار مهم و خوبى را مى‏تواند انجام بدهد. با كمك اين معاونت، آقايانِ دو وزير - هم در شوراى عالى انقلاب فرهنگى، هم در دولت - مطالبه كنند، تا مديران بتوانند وسائل را براى اين معنا فراهم بكنند.
من بيش از اين مزاحم دوستان و برادران و خواهران عزيز نمى‏شوم و مى‏رويم كه به جلسه‏ى بعد برسيم. آن توصيه‏ى اول را مى‏خواهم بار ديگر تكرار بكنم: امروز نقش و رسالت دانشگاه، يك نقش تعيين‏كننده است؛ ولو تعيين‏كننده‏ى براى زمان حال نه، اما تعيين‏كننده‏ى براى آينده‏ى كشور است. امروز تصميم دانشگاهيان و همت دانشگاهيان، مثل نقش سوزن‏بانى است كه دو مسير ريلى را بكلى از هم جدا مى‏كند. شما الان سوزن‏بانيد؛ مى‏توانيد با همتى كه در اين برهه‏ى از زمان مى‏كنيد، ريل حركت ملت ايران را به سمت رفاه و عزت و ترقى و استقلال كامل قرار بدهيد؛ و مى‏توانيد خداى نكرده با عدم تحرك لازم و با عدم اجابت به نيازِ امروز، جور ديگرى عمل كنيد و نتيجه‏ى ديگرى حاصل بشود.
پروردگارا ! ما را به وظائف سنگين‏مان در اين روزگار بيش از پيش آشنا بفرما. پروردگارا ! محيط علمى و محيطهاى دانشگاهى كشور ما را مشمول لطف و فضل و هدايت ويژه‏ى خود قرار بده. پروردگارا ! همه‏ى كسانى كه در اين راه زحمت مى‏كشند و تلاش مى‏كنند، از اجر و پاداش خود برخوردار فرما.

والسّلام عليكم و رحمةاللَّه و بركات

بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى‏ در ديدار دانشجويان دانشگاه فردوسى مشهد‏
25/ 2/ 86

بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّ� �يم‏

خيلى شيرين و جذاب است براى من كه در جمع دانشجويان اين شهر و در دانشگاه فردوسى حضور پيدا كنم؛ و ياد و خاطره‏ى ساليان دورى را كه در همين شهر با جمعى از دانشجويان همين دانشگاه در جلساتى گرم، پُر هيجان و در عين حال پُر خطر اجتماع ميكرديم، در ذهن بنده دوباره زنده بشود. البته دانشجويان امروز اين دانشگاه با دانشجويان سالهاى اول دهه‏ى پنجاه - كه من به آن اشاره مى‏كنم - سى و پنج سال فاصله دارند؛ لكن جريان دانشجوئى مثل يك شط زلال است؛ مثل يك رودخانه است. اگرچه اجزاء و قطعات آبى كه از يك رودخانه عبور ميكند، هر لحظه متفاوت است، اما جريان يك جريان است. شما وقتى كه جلو كارون يا زاينده‏رود مى‏ايستيد، اين را همان رودخانه‏اى مى‏بينيد كه در سال قبل مشاهده كرديد. من به شما كه نگاه ميكنم - عزيزان جوان دانشجو - مسجد كرامت و مسجد امام حسن مجتبى را به ياد مى‏آورم؛ كه آنجا هم همين شماها - شماهاى سى و پنج سال قبل - مى‏نشستيد و درس تفسير قرآن و تفسير نهج‏البلاغه و مبانى نهضت اسلامى مذاكره و بحث ميشد؛ نوشته ميشد و گفته ميشد. چوبش را هم ميخوريم؛ هم شما ميخورديد، هم ما ميخورديم. دستگاه جبارِ طاغوت، آن روز تحمل نميكرد كه يك طلبه با جمعى دانشجو بنشينند و از دين حرف بزنند؛ بخصوص كه محفل دانشجوئى ما آن روز، محفل گرمى هم بود؛ محفل پُر جمعيت و متراكمى بود. البته اين جمعيتهائى كه امروز شما بعد از انقلاب مى‏بينيد، قبل از انقلاب در هيچ جا و به هيچ مناسبتى شكل پيدا نميكرد؛ اما نسبت به جلسات و اجتماعات آن روز، هيچ اجتماعى شايد در كشور - اجتماع دانشجوئى - به يكپارچگى، يكدستى و تراكم اجتماع مسجد امام حسن يا مسجد كرامت كه بنده آنجا درس تفسير براى دانشجوها ميگفتم، وجود نداشت. شما حالا يادآور آن خاطره‏ها براى من هستيد.
اول يك جمله در باب مطالبى كه اين عزيزان دانشجو بيان كردند، عرض بكنم. من تقريباً همه‏ى آنچه را كه اين عزيزان گفتند، قبول دارم. اين پيشنهادها، اين فكرهاى نو، اين برقهائى كه در ذهن جوانِ دانشجوى ما ميزند، براى ما خيلى ارزشمند است. حرفها ضبط شد، ان‏شاءاللَّه اينها مورد توجه قرار ميگيرد. آن مقدارى كه با كاركرد متعارف و لازم برنامه‏هاى ما تماس دارد، مستقيماً از سوى ما دنبال خواهد شد، آن مقدار هم كه مربوط به دستگاههاست، به آن توصيه خواهد شد. البته عزيزان دانشجو - نه فقط اينجا، همه جا - وقتى حرف ميزنند، ايده‏پردازى ميكنند، فكر نو و شيرين خودشان را با ما در ميان ميگذارند، يك چاشنى گله و شكوه و آه و ناله‏اى هم با آن همراه ميكنند؛ عيبى هم ندارد؛ دل نازك جوانها در مقابل نابسامانى‏ها هنوز مثل دل ما سخت و محكم نشده؛ زود دلهاشان تحت تأثير قرار ميگيرد. گفت:

دلم از هيچ ميلرزد، دل يار است پندارى‏ به مويى بسته صبرم، نغمه‏ى تار است پندارى‏

بحثى كه امروز من مطرح ميكنم، بحث لزوم بازشناسى الگوى توسعه و پيشرفت است. ما ميخواهيم پيشرفت كنيم. مدل اين پيشرفت چيست؟ اين مدل را بايد بازشناسى كنيم. در آخرين ديدارى كه من با دانشجوها داشتم - چند ماه قبل در سمنان - بحث تحول را مطرح كردم. گفتم تحول، سنت الهى است در زندگى بشر. با او سينه به سينه نبايد شد؛ از او استقبال بايد كرد. بايد تحول را مديريت كرد، تا به پيشرفت بينجامد؛ جامعه را پيش ببرد. اين را آنجا مطرح كردم. البته همان‏جا هم گفتم - الان هم تكرار ميكنم - دانشگاهيان؛ چه دانشجو، چه استاد و حوزويان؛ چه طلبه، چه استاد، همه بايد اين خط و رشته‏ى فكرى را تعقيب و دنبال كنند. حالا توضيحات بيشترى عرض خواهم كرد تا بتوانيم به نتيجه برسيم.
كارهاى بزرگ از ايده‏پردازى آغاز ميشود. اين ايده‏پردازى كارى نيست كه در اتاقهاى دربسته و در خلأ انجام بگيرد. بايد فكرهاى گوناگون، انديشه‏هاى گوناگون با آن سر و كار پيدا كنند، تماس پيدا كنند تا آنچه كه محصول كار هست، يك چيز عملى و منطقى از آب در بيايد. پس جان كلام، در اين بحثى كه امروز من ميخواهم بكنم، اين است كه ما بايد توسعه و پيشرفت را بازشناسى كنيم، ببينيم براى كشور ما، براى جامعه‏ى ما، مدل پيشرفت چيست.
دو گرايش غلط هميشه درباره‏ى پيشرفت و تحولِ منتهى به پيشرفت وجود داشته است. يك گرايش عبارت است از خيانتهائى كه به نام پيشرفت و تحول انجام گرفته؛ ضربه‏هائى كه به نام خدمت و زير پرچم اصلاحگرى بر پيكر ملت ما وارد شده است. از دوران قاجار خيلى از درباريان قاجار و شاهزادگان قاجارى - كه هم بيسواد بودند، هم دنياپرست بودند، هم در عين حال با محافل غربى ارتباط داشتند - عامل و وسيله‏ى وابستگىِ نادانسته‏ى كشور و فرهنگ ما به غرب شدند و ادعايشان اين بود كه اين، پيشرفت و تحول است!
در قضيه‏ى مشروطه، آن خطِ انگليسىِ ماجراى مشروطه حرفش ترقى‏خواهى بود؛ شعارش توسعه و پيشرفت بود. همان كسانى كه رهبران مشروطه را نابود كردند؛ شيخ فضل‏اللَّه را به دار كشيدند، مرحوم آيةاللَّه بهبهانى را ترور كردند، ستارخان و باقرخان را غير مستقيم به قتل رساندند و خلع سلاح كردند، رهبران صادق مشروطه را زير فشار قرار دادند و يك عده افرادى را كه وابسته‏ى به غرب و سياستهاى استعمارى بودند، به نام مشروطه‏خواه بر مردم مسلط كردند، شعار آنها هم همين ترقى‏خواهى بود! آنها هم ميگفتند: پيشرفت، تحول! زير اين نام، آنچنان خيانت بزرگى انجام گرفت.
رضاخان با شعار ترقى و اصلاح آمد سر كار. كودتا كرد؛ حكومت كودتا، بعد هم آن ديكتاتورىِ سياه و بى‏نظير، كه همه تحت عنوان و زير پرچم پيشرفت و توسعه و ترقى انجام گرفت. محمد رضا پسر او - حكومت موروثى و بعد هم كودتا در مرداد 32 - هم ادعاى حركت اصلاحى داشت و اين همه فاجعه براى اين كشور به وجود آوردند. ضربه‏اى كه به اين كشور و به اين ملت زدند، اين طورى بود.
در سطح جهانى هم همين طور است. استعمار ملتها - كه لكه‏ى ننگ تاريخ بشر در يكى دو قرن اخير هست - به نام پيشرفت ملتها انجام گرفت. استعمار يعنى نوسازى. انگليس‏ها، هلندى‏ها، پرتغالى‏ها، فرانسوى‏ها در نقاط مختلف آسيا و آفريقا و امريكاى لاتين رفتند بومى‏ها را قتل عام كردند، سرزمينها را تصرف كردند، دزدى كردند، خيانت كردند، هزار فاجعه به وجود آوردند؛ زيرِ نام نوسازى، پيشرفت، استعمار.
در دوره‏ى بعد هم كه نواستعمار پديد آمد، باز هم همين بود. اين همه تجاوز، اين همه جنگ‏افروزى، اين همه كودتا كه به وسيله‏ى سرويسهاى امنيتى كشورهاى غربى - چه امريكا، چه انگليس و چه غير اينها - انجام گرفته، همه زير پرچم تجددخواهى و پيشرفت و تحول و توسعه انجام گرفته. همين الان شما افغانستان و عراق جلوى چشمتان است. امريكايى‏ها آمدند وارد عراق شدند براى اينكه دنياى نوئى را؛ دنياى آزادى، دمكراسى و توسعه را براى مردم عراق به وجود بياورند. شما ببينيد الان در عراق چه خبر است! شايد در طول دوران حكومتهاى كودتائىِ عراق - كه آخرينش صدام بود - محنتى را كه امروز مردم عراق دارند از دست امريكايى‏ها ميكشند، تا حالا تحمل نكرده باشند. زن و مرد عراقى تحقير ميشوند. جوان امريكايى چكمه‏اش را ميگذارد پشت گردنِ يك جوان عراقى؛ چرا؟ چون از خيابان عبور ميكرده و به او مشكوك شده؛ او را ميخواباند و جلوى چشم زن و بچه‏اش، صورتش را به خاك فشار ميدهد. يا مرد را جلوى چشم مرد خانه كتك ميزنند؛ مردها زن خانه را به اسم توسعه و پيشرفت و به اسم نجات ملت عراق بازرسى بدنى ميكنند. در افغانستان هم همين طور است.
پس نام توسعه از يك طرف مورد چنين سوء استفاده‏هائى در طول تاريخ و در زمان خود ما در سرتاسر دنيا و در كشور خود ما انجام گرفته است. از يك طرف هم در نقطه‏ى مقابل، كسانى بوده‏اند و هستند كه با هر نوع نوآورى و تحولى مخالفت كرده‏اند؛ به اسم اينكه اين سابقه ندارد، اين را نمى‏شناسيم، اين را نميدانيم، به اين مشكوكيم. حديثِ « شرّ الأمور محدثاتها» را بد معنا كرده‏اند. با اينكه نوآورى سنت تاريخ است؛ سنت طبيعت است و بدون نوآورى زندگى بشر معنا پيدا نميكند؛ اما اينها مخالفت كردند. اين دو گرايش متضاد وجود داشته است.
پس ما بايد پيشرفت و آن چيزى را كه از تحول اراده ميكنيم و ميخواهيم، درست براى خودمان معنا كنيم و بفهميم دنبال چه هستيم، تا نه آن سوء استفاده انجام بگيرد، نه اين مخالفت و ضديت. البته اين به معناى اين نيست كه ما تازه مى‏خواهيم پيشرفت را شروع كنيم، لذا الگو براى پيشرفت ميخواهيم؛ نه، پيشرفت در كشور ما با انقلاب و با نهضت انقلابى شروع شد. يك جامعه‏ى ايستاى راكد، زير فشار، استعدادهاى خفته، بدون اجازه‏ى هيچ تحركى در درياى عميق استعدادهاى ملى ما، با حركت انقلابى دگرگون شد.
امروز علاوه بر اين كه خودِ تشكيل نظام جمهورى اسلامى يك تحول بزرگ، يك پيشرفت شگفت‏آور و عظيم بود كه يك حكومت موروثىِ كودتائىِ فاسدِ وابسته را يك ملتى بتواند تبديل كند به يك حكومت مردمى، كه هيچ تحولى از اين بالاتر نيست و خودِ اين، بزرگترين تحول و بزرگترين پيشرفت بود، اين را هم من به شما عرض بكنم كه در هيچ نقطه‏ى دنيا، در هيچ كشورى از كشورهاى دنيا اين منظره‏اى را كه شما امروز ملاحظه ميكنيد، نميتوانيد ببينيد. اينكه مسؤولان كشور با دانشجوها صميمانه، رو به رو، ساعتها بنشينند؛ يا رئيس‏جمهور كشور به تمام شهرهاى دور و نزديك كشور برود و در همه جا با استقبال و مواجهه‏ى مردم رو به رو شود؛ با مردم رو به رو حرف بزند. در مبارزات انتخاباتى سفر ميكنند و با طرفدارهاى خودشان مواجه ميشوند؛ اما هم آنها ميدانند، هم مخاطبانشان، كه اينها كار تبليغاتى است؛ كار انتخاباتى است؛ بعد از انتخابات تمام ميشود؛ چه ناكام بشوند، چه پيروز بشوند. اما معناى مردمى در كشور ما اين است كه نه فقط انتخابِ مردمى است، ارتباطِ مردمى هم است. با مسئولان حكومت، با اجزاء حكومت، تعاطى و تبادل فكر و ارتباط وسيع و عميق عاطفى است؛ عشق‏ورزىِ بين مسئولان و مردم است. مسئولانِ صادق به معناى واقعى كلمه به مردم عشق ميورزند؛ مردم هم به آنها متقابلا همين‏طور.
بعد از انقلاب هم تا كنون، ما هم در زمينه‏ى علمى، هم در زمينه‏ى اجتماعى، هم در زمينه‏ى سياسى، هم در زمينه‏ى بين‏المللى، هم در زمينه‏هاى اقتصادى و عمرانى پيشرفتهايى كه كرده‏ايم، بهت‏آور است. جوان امروز ما، دانشجوى امروز ما كه شما هستيد، نسخه‏ى گذشته را جلوى چشم نداريد تا مقايسه كنيد كه امروز چه است و آن روز چه بود. شما امروز كشورتان را با يك كشور پيشرفته‏اى كه مثلاً دويست سال سابقه‏ى تحرك علمى و پيشرفت علمى و تحقيق دارد نگاه ميكنيد، مى‏بينيد كمبود دارد، ميگوئيد كمبود است. درست هم هست، بله؛ اما اين مقايسه، مقايسه‏ى علمى‏اى نيست. كشور را بايد با آنچه كه بود، مقايسه كرد؛ كشور را بايد با كشورهاى مشابه و همجوار مقايسه كرد. امروز در آمارهاى جهانى، رشد علمى ايران در درجه‏ى اول يا در درجات اول در همه‏ى دنياست. البته با همين سرعت، هنوز خيلى عقبيم؛ اما كارهايى كه شده، در همه‏ى زمينه‏ها پيشرفت بوده است. حالا نمونه‏هايش را شما در محيط دانشجوئى خودتان نگاه كنيد. جمعيت كشور ايران از بعد از انقلاب دو برابر شده؛ جمعيت دانشجو ده برابر شده و تعداد دانشگاهها و رشته‏ها و پيشرفتها هم شايد بيش از ده برابر شده. يك روزى ساده‏ترين وسيله را ما بايستى از ديگران گدائى ميكرديم؛ اما امروز پيچيده‏ترين فناورى‏ها را كشور ما ميتواند خودش درست كند. اين پيشرفتها محيرالعقول است؛ شگفت‏آور است؛ اين را ديگران هم تصديق دارند، كه حالا اگر فرصت بشود، ان‏شاءاللَّه عرض ميكنم.
به هر حال بحثى كه براى الگوى پيشرفت ميكنيم، براى اين نيست كه مى‏خواهيم پيشرفت را شروع كنيم؛ پيشرفت از انقلاب شروع شده، بلكه به اين معناست كه با بحث نظرى و تعريف شفاف و ضابطه‏مند از پيشرفت، قصد داريم يك باور همگانى در درجه‏ى اول در بينِ نخبگان، بعد در همه‏ى مردم به وجود بيايد كه بدانند دنبال چه هستيم و به كجا ميخواهيم برسيم و بخشهاى گوناگون نظام بدانند چه كار بايد بكنند. اين را بايد پيدا كنيم. البته من امروز نميخواهم مدل و الگوى پيشرفت را اينجا مطرح كنم؛ نه، ميخواهم لزوم اين كار را بگويم.
مدل‏سازى و الگوسازى، كار خود شماست؛ يعنى كار نخبگان ماست. در تحقيقات دانشگاهى بايد دنبالش بروند، بحث كنند و در نهايت مدل پيشرفت را براى ايران اسلامى، براى اين جغرافيا، با اين تاريخ، با اين ملت، با اين امكانات، با اين آرمانها ترسيم و تعيين كنند و بر اساس او، حركت عمومى كشور به سوى پيشرفت در بخشهاى مختلف شكل بگيرد.
چرا لزوم اين كار را بايد بيان كرد؟ خيلى ساده است؛ به خاطر اينكه امروز در چشم بسيارى از نخبگان ما، بسيارى از كارگزاران ما، مدل پيشرفت صرفاً مدلهاى غربى است؛ توسعه و پيشرفت را بايد از روى مدلهايى كه غربى‏ها براى ما درست كرده‏اند، دنبال و تعقيب كنيم. امروز در چشم كارگزارانِ ما اين است و اين چيز خطرناكى است؛ چيز غلطى است؛ هم غلط است، خطاست، هم خطرناك است. غربى‏ها در تبليغات خيلى ماهرند؛ يعنى ماهر شده‏اند؛ در طول اين دويست سيصد سالى كه كار تبليغاتى پى‏درپى ميكنند، با تبليغات موفقِ خودشان توانسته‏اند اين باور را در بسيارى از ذهنها به وجود بياورند كه توسعه‏يافتگى مساوى است با غرب و غربى شدن! هر كشورى بخواهد كشور توسعه‏يافته‏اى محسوب بشود، بايستى غربى بشود! اين تبليغات آنهاست. هر كشورى كه از الگوهاى موجود غرب فاصله داشته باشد، توسعه‏يافته نيست! و هر چه فاصله‏اش بيشتر، فاصله‏اش از توسعه‏يافتگى بيشتر! اين‏طورى ميخواهند جا بيندازند و متأسفانه در ذهنها جا انداخته‏اند.
البته غربى‏ها اين تبليغات را كرده‏اند و ملاك و معيار توسعه‏يافتگى را الگوهاى خودشان قرار داده‏اند؛ اما حقيقتاً در مقام عمل، به آن كشورهائى كه ميخواستند غربى بشوند، كمك درستى هم نكرده‏اند؛ يعنى همين‏جا هم صداقت بخرج ندادند. من به شما عرض بكنم: غربى‏ها هيچ مايل نبودند و نيستند كه غير غربى وارد باشگاه علمى غرب شود. اين كشورهاى آسيائى كه الان پيشرفت كرده‏اند - مثل ژاپن، مثل چين، مثل تا حدودى هند - غرب به هيچ كدام از اينها كمكى نكرد. چين در كشمكش‏هاى شديد شرق و غرب - كمونيسم و دنياى سرمايه‏دارى - از طرف شوروىِ آن روز سخاوتمندانه مورد حمايت قرار گرفت؛ حتّى انرژى هسته‏اى‏اش را روس‏ها دادند. چين هيچ چيز نداشت؛ شوروى‏ها چون مى‏خواستند يك جبهه‏ى آسيائى بزرگى در مقابل امريكا و اروپا تشكيل بدهند، چين را تجهيز كردند؛ چون چين كمونيستى بود، تجهيزش كردند. هند هم در درجه‏ى بعد همين‏طور؛ يعنى در جبهه‏بندى‏هاى شرق و غرب، هند گرايش به چپ داشت، شوروى‏ها - چپ‏ها - كمكش كردند. امريكايى‏ها متقابلاً پاكستان را تقويت ميكردند. البته پاكستان هم انرژى هسته‏اى را خودش به وجود نياورد، آنها از چين گرفتند؛ اما امريكا چشمش را بست و در موازنه‏هاى سياسى منطقه‏اى به رو نياورد. ژاپن، پيشرفت علمى خودش را به كمك امريكا و غرب به دست نياورد؛ ژاپنى‏ها توانستند نفوذ علمى كنند - شايد تعبير سرقت، تعبير خوبى نباشد - و توانستند علم را به شكلى كه طرف راضى نيست، از او بقاپند؛ منتها ملت سختكوشى بودند و خودشان را پيش بردند؛ غرب به آنها كمكى نكرد.
ما حالا بايد براى شكستن اين طلسم فكر كنيم؛ كدام طلسم؟ اين طلسم كه كسى تصور كند كه پيشرفت كشور بايد لزوماً با الگوهاى غربى انجام بگيرد. اين وضعيت كاملاً خطرناكى براى كشور است. الگوهاى غربى با شرائط خودشان، با مبانى ذهنى خودشان، با اصول خودشان شكل پيدا كرده؛ بعلاوه ناموفق بوده. بنده به طور قاطع اين را ميگويم: الگوى پيشرفت غربى، يك الگوى ناموفق است. درست است كه به قدرت رسيده‏اند، به ثروت رسيده‏اند؛ اما بشريت را دچار فاجعه كرده‏اند. پيشرفتهاى غربى، پيشرفتهايى است كه امروز همه‏ى دنيا و همه‏ى بشريت دارند از آن رنج ميبرند؛ كشورهاى عقب‏مانده يك‏جور، كشورهاى پيشرفته يك‏جور. اين همان پيشرفت و توسعه‏اى است كه توانسته است گروه‏هاى معدود و انگشت‏شمارى از خانواده‏هاى ثروت را به ثروت برساند؛ اما ملتهاى ديگر را دچار اسارت و تحقير و استعمار كرده؛ جنگ به وجود آورده و حكومت تحميل كرده است و در داخل خود آن كشورها هم اخلاق فاسد، دورى از معنويت، فحشا، فساد، سكس، ويرانى خانواده و اين چيزها را رواج داده. بنابراين، موفق نيست. شما الان اگر آثار ادبى كشورهاى غربى - مثلاً فرانسه - را كه مربوط به سه قرن يا دو قرن پيش هست، بخوانيد، وضع امروزِ آنجا را هم مطالعه كنيد، خواهيد ديد مردمِ آنجا از لحاظ اخلاقى بميزان بسيار زيادى عقب رفته‏اند. اين وضعيتى كه امروز بر آنجا حاكم است، آن روزها حاكم نبود. پيشرفت تمدن غربى در طول قرنهاى متمادى، اين كشورها را از لحاظ اخلاقى دچار مشكل كرده؛ آنها را از لحاظ اخلاقى به انحطاط كشانده؛ از لحاظ وضع زندگى هم به آنها خدمتى نكرده؛ يعنى فقر در آنجاها برنيفتاده است. در آنجا كار و تلاش زياد است؛ اما دستاورد و محصول براى فرد و براى خانواده كم. بنابراين، پيشرفت غربى، پيشرفت ناموفقى است.
ما بايد پيشرفت را با الگوى اسلامى - ايرانى پيدا كنيم. اين براى ما حياتى است. چرا ميگوئيم اسلامى و چرا ميگوئيم ايرانى؟ اسلامى به خاطر اينكه بر مبانى نظرى و فلسفى اسلام و مبانى انسان‏شناختى اسلام استوار است. چرا ميگوئيم ايرانى؟ چون فكر و ابتكار ايرانى، اين را به دست آورده؛ اسلام در اختيار ملتهاى ديگر هم بود. اين ملت ما بوده است كه توانسته است يا ميتواند اين الگو را تهيه و فراهم كند. پس الگوى اسلامى ايرانى است. البته كشورهاى ديگر هم از آن، بدون ترديد استفاده خواهند كرد؛ همچنانى كه تا امروز هم ملت ما و كشور ما براى بسيارى از كشورها در بسيارى از چيزها الگو قرار گرفته، اينجا هم يقيناً اين الگو مورد تقليد و متابعت بسيارى از ملتها واقع خواهد شد.
آنچه كه موجب ميشود ما الگوى غربى را براى پيشرفت جامعه‏ى خودمان ناكافى بدانيم، در درجه‏ى اول اين است كه نگاه جامعه‏ى غربى و فلسفه‏هاى غربى به انسان - البته فلسفه‏هاى غربى مختلفند؛ اما برآيند همه‏ى آنها اين است - با نگاه اسلام به انسان، بكلى متفاوت است؛ يك تفاوت بنيانى و ريشه‏اى دارد. لذا پيشرفت كه براى انسان و به وسيله‏ى انسان است، در منطق فلسفه‏ى غرب معناى ديگرى پيدا ميكند، تا در منطق اسلام. پيشرفت از نظر غرب، پيشرفت مادى است؛ محور، سود مادى است؛ هرچه سود مادى بيشتر شد، پيشرفت بيشتر شده است؛ افزايش ثروت و قدرت. اين، معناى پيشرفتى است كه غرب به دنبال اوست؛ منطق غربى و مدل غربى به دنبال اوست و همين را به همه توصيه ميكنند. پيشرفت وقتى مادى شد، معنايش اين است كه اخلاق و معنويت را ميشود در راه چنين پيشرفتى قربانى كرد. يك ملت به پيشرفت دست پيدا كند؛ ولى اخلاق و معنويت در او وجود نداشته باشد. اما از نظر اسلام، پيشرفت اين نيست. البته پيشرفت مادى مطلوب است، اما به عنوان وسيله. هدف، رشد و تعالى انسان است.
پيشرفت كشور و تحولى كه به پيشرفت منتهى ميشود، بايد طورى برنامه‏ريزى و ترتيب داده شود كه انسان بتواند در آن به رشد و تعالى برسد؛ انسان در آن تحقير نشود. هدف، انتفاع انسانيت است، نه طبقه‏اى از انسان، حتّى نه انسانِ ايرانى. پيشرفتى كه ما ميخواهيم بر اساس اسلام و با تفكر اسلامى معنا كنيم، فقط براى انسان ايرانى سودمند نيست، چه برسد بگوئيم براى طبقه‏اى خاص. اين پيشرفت، براى كل بشريت و براى انسانيت است. نقطه‏ى تفارق اساسى، نگاه به انسان است. اينجا يك درنگى بكنيم و من يك مطلب معرفتى اسلامى را در اينجا عرض بكنم:
در اسلام نگاه به انسان از دو زاويه است كه اين دو زاويه هر دو مكمل همديگر هستند. اين ميتواند پايه و مبنائى براى همه‏ى مسائل كلان كشور و نسخه‏هائى كه براى آينده‏ى خودمان خواهيم نوشت، باشد. اين دو زاويه‏اى كه اسلام از آن به انسان نگاه ميكند، يكى نگاه به فرد انسان است؛ به انسان به عنوان يك فرد؛ به من، شما، زيد، عمرو به عنوان يك موجود داراى عقل و اختيار نگاه ميكند و او را مخاطب قرار ميدهد؛ از او مسئوليتى ميخواهد و به او شأنى ميدهد، كه حالا خواهيم گفت. يك نگاه ديگر به انسان، به عنوان يك كل و يك مجموعه‏ى انسانهاست. اين دو نگاه با هم منسجمند؛ مكمل يكديگرند. هر كدام، آن ديگرى را تكميل ميكند.
در نگاه اول كه نگاه اسلام به فردِ انسانى است، يك فرد مورد خطاب اسلام قرار ميگيرد. در اينجا انسان يك رهروى است كه در راهى حركت ميكند، كه اگر درست حركت كند، اين راه، او را به ساحت جمال و جلال الهى وارد خواهد كرد؛ او را به خدا خواهد رساند؛ «يا ايّها الانسان انّك كادح الى ربّك كدحاً فملاقيه». اگر بخواهيم اين راه را تعريف كنيم، در يك جمله‏ى كوتاه ميشود گفت اين راه، عبارت است از مسير خودپرستى تا خداپرستى. انسان از خودپرستى به سمت خداپرستى حركت كند. مسير صحيح و صراط مستقيم اين است. مسئوليت فرد انسان در اين نگاه، اين است كه اين مسير را طى كند. يكايك ما مخاطب به اين خطاب هستيم؛ ديگران بروند، نروند؛ حركت كنند، نكنند؛ دنيا را ظلمات كفر بگيرد يا نور ايمان بگيرد، از اين جهت تفاوت نميكند. وظيفه‏ى هر فردى به عنوان يك فرد اين است كه در اين راه حركت كند؛ «عليكم انفسكم لا يضرّكم من ظلّ اذا اهتديتم». بايد اين حركت را انجام بدهد؛ حركت از ظلمت به نور، از ظلمت خودخواهى به نور توحيد. جاده‏ى اين راه چيست؟ بالاخره مسيرى را ميخواهيم حركت كنيم و به جاده‏اى نياز داريم؛ اين جاده، همان واجبات و ترك محرمات است. ايمان قلبى موتور حركت در اين راه است؛ ملكات اخلاقى و فضائل اخلاقى، آذوقه و توشه‏ى اين راه است، كه راه و حركت را براى انسان آسان و تسهيل ميكند؛ سرعت ميبخشد. تقوا هم عبارت است از خويشتن‏پايى؛ مواظب خود باشد كه از اين راه تخطى و تجاوز نكند. وظيفه‏ى فرد در نگاه اسلام به فرد، اين است. در همه‏ى زمانها، در حكومت پيغمبران، در حكومت طواغيت، يك فرد وظيفه‏اش اين است كه اين كار را انجام دهد و تلاش خودش را بكند.
اسلام در اين نگاه به انسان به عنوان يك فرد، توصيه ميكنند زهد بورزد. زهد يعنى دلباخته و دلبسته‏ى دنيا نشود؛ اما در عين اينكه توصيه به زهد ميكنند، قطع رابطه‏ى با دنيا و كنار گذاشتن دنيا را ممنوع ميشمارند. دنيا چيست؟ دنيا همين طبيعت، همين بدن ما، زندگى ما، جامعه‏ى ما، سياست ما، اقتصاد ما، روابط اجتماعى ما، فرزند ما، ثروت ما، خانه‏ى ماست. دلبستگى به اين دنيا، دلباخته شدن به اين نمونه‏ها، در اين خطاب فردى، كار مذمومى است. دلباخته نبايد شد. اين دلباخته نشدن، دلبسته نشدن، اسمش زهد است؛ اما اينها را رها هم نبايد كرد. كسى از متاع دنيا، زينت دنيا، از نعمتهاى الهى در دنيا رو برگرداند، اين هم ممنوع است. « قل من حرّم زينة اللَّه الّتى اخرج لعباده و الطّيبات من الرّزق قل هى للّذين امنوا»؛ يعنى كسى حق ندارد كه از دنيا اعراض كند. اينها جزو مسلّمات و معارف روشن دين است كه من نميخواهم توضيح بدهم. اين، نگاه فردى است. در اين نگاه به فردِ انسان، اسلام استفاده‏ى از لذائذ زندگى و لذائذ حيات را براى او مباح ميكنند؛ اما در كنار او يك لذت بالاتر را كه لذت اُنس با خدا و لذت ذكر خداست، آن را هم به او ياد مى‏دهند. انسان در يك چنين راهى به عنوان انسانِ انديشمند و داراى اختيار، بايد انتخاب كند و در اين صراط حركت كند و برود. در اين نگاه، مخاطب البته فردِ انسان است. هدف اين حركت و اين تلاش هم رستگارى انسان است. اگر انسان به اين دستورالعمل و نسخه‏اى كه به او داده شده است. عمل بكند، رستگار مى‏شود. اين، يك نگاه است.
در زاويه‏اى ديگر در نگاه كلان، همين انسانى كه مخاطب به خطابِ فردى است، خليفه‏ى خدا در زمين معرفى شده؛ يك وظيفه‏ى ديگرى به او واگذار شده و آن عبارت است از وظيفه‏ى مديريت دنيا. دنيا را بايد آباد كند؛ «و استعمركم فيها». همين انسان مأمور است كه دنيا را آباد كند. آباد كردنِ دنيا يعنى چه؟ يعنى از استعدادهاى فراوان و غيرقابل شمارشى كه خداى متعال در اين طبيعت قرار داده، اين استعدادها را استخراج كند و از آنها براى پيشرفت زندگى بشر استفاده كند. در اين زمين و پيرامون زمين، استعدادهايى هست كه خداى متعال اينها را گذاشته است و بشر بايد اينها را پيدا كند. يك روزى بشر آتش را هم نمى‏شناخت، اما آتش بود؛ الكتريسيته را نمى‏شناخت، اما در طبيعت بود؛ قوه‏ى جاذبه را نمى‏شناخت، قوه‏ى بخار را نمى‏شناخت، اما اينها در طبيعت بود. امروز هم استعدادها و قواى بيشمار فراوانى از اين قبيل در اين طبيعت هست؛ بشر بايستى سعى كند اينها را بشناسد. اين مسئوليت بشر است؛ چون خليفه است و يكى از لوازم خليفه بودنِ انسان، اين است.
عين همين مطلب در مورد انسانهاست؛ يعنى انسان در اين نگاه دوم، وظيفه دارد استعدادهاى درونى انسان را استخراج كند؛ خرد انسانى، حكمت انسانى، دانش انسانى و توانائى‏هاى عجيبى كه در وجود روان انسان گذاشته شده، كه انسان را به يك موجود مقتدر تبديل ميكند. اين هم نگاه كلان است. در اين نگاه كلان، مخاطب كيست؟ مخاطب، همه‏ى افرادند. استقرار عدالت و روابط صحيح، خواسته شده است. از چه كسانى؟ از همه‏ى افراد. يكايك افراد جامعه‏ى بشرى در همين نگاه كلان، مخاطبند؛ يعنى وظيفه و مسئوليت دارند. ايجاد عدالت، ايجاد حكومت حق، ايجاد روابط انسانى، ايجاد دنياى آباد، دنياى آزاد، بر عهده‏ى افراد انسان است. در اين نگاه مى‏بينيد انسان همه‏كاره‏ى اين عالم است؛ هم مسئول خود و تربيت خود و تعالى خود و تزكيه و تطهير خود، هم مسئول ساختن دنيا. اين نگاه اسلام است به انسان.
اومانيزم غربى هم انسان‏محور است. اومانيزم - كه محور فلسفه‏هاى قرن نوزدهمى و بعد و قبل از آن است - انسان را محور قرار مى‏دهد. اما چه‏جور انسانى؟ انسان در منطق غرب و اومانيزم غربى، بكلى با اين انسانى كه در منطق اسلام هست، تفاوت دارد. انسان در الگو و نگاه اسلامى موجودى است هم طبيعى و هم الهى؛ دوبُعدى است؛ اما در نگاه غربى، انسان يك موجود مادى محض است و هدف او لذت‏جويى، كامجويى، بهره‏مندى از لذائذ زندگى دنياست، كه محور پيشرفت و توسعه در غرب است؛ انسان سودمحور. اما در جهان‏بينى اسلام، ثروت و قدرت و علم، وسيله‏اند براى تعالى انسان. در آن جهان‏بينى غربى، ثروت و قدرت و علم، هدفند. انسانها تحقير بشوند، ملتها تحقير بشوند، ميليونها انسان در جنگها لگدمال بشوند و كشته بشوند، براى اينكه كشورى به قدرت يا به ثروت برسد يا كمپانى‏هايى سلاحهاى خودشان را بفروشند؛ ايرادى ندارد! تفاوت منطقى، اين است.
بنابراين، آن چيزى كه ما به آن نياز داريم، اين است كه نقشه‏ى پيشرفت كشورمان را بر اساس جهان‏بينى اسلام براى اين انسان، انسانِ در منطق اسلام، فراهم و تهيه كنيم. در اين نقشه‏ى پيشرفت و تحول، ديگر معنا ندارد كه پيشرفت با فحشا، با غوطه خوردن درمنجلاب فساد همراه باشد. معنويت، پايه‏ى اساسى اين پيشرفت خواهد بود. پيشرفتى كه محورش انسان است و انسانى كه داراى بُعد معنوى قوى است و انسانى كه علم و دنيا و ثروت و فعاليت زندگى را وسيله‏اى قرار مى‏دهد براى تعالى روحى و رفتن به سوى خداى متعال، اين پيشرفت با آن پيشرفت خيلى متفاوت است. (صداى اذان به گوش من ميرسد. من معمولاً وقتى اذان بشود، برنامه را ادامه نميدهم. ناچارم حرف را تمام كنم، لكن جمع‏بندى ميكنم.)
من ميخواهم بگويم مجموعه‏ى دانشگاهى كشور ما، مجموعه‏ى نخبگان كشور ما - هم حوزه و دانشگاه - يكى از بزرگترين كارهاشان بايد اين باشد كه نقشه‏ى جامع پيشرفت كشور را بر اساس مبانى اسلام تنظيم كنند؛ دل به الگوى غربى و مدلسازى‏هاى غربى نسپرند. او نميتواند كشور را نجات بدهد؛ او نميتواند پيشرفت كشور ما را تنظيم كند. كسانى كه در مراكز برنامه‏ريزى يا در مراكز علمى و تحقيقى هستند و راجع به اقتصاد، راجع به سياست، راجع به سياست بين‏المللى و راجع به مسائل حياتى ديگر كشور كار و فكر ميكنند، دنبال اين نباشند كه فرمولهاى غربى را؛ فرمولهاى اقتصادى غرب، فرمولهاى بانك جهانى يا صندوق بين‏المللى پول را با مسائل كشور تطبيق كنند؛ نه، آن نظريه‏ها، نظريه‏هاى مفيد براى ما نيست. البته از عِلمشان استفاده ميكنيم؛ ما تعصب نداريم. هرجا پيشرفت علمى، تجربه‏ى علمى باشد، استفاده ميكنيم. از مصالح استفاده ميكنيم؛ اما نقشه را بر طبق فكر خودمان، بر طبق نياز خودمان بايستى بريزيم.
امروز استقلال ملت ما يك نمونه‏ى مثل زدنى در همه‏ى دنيا شده است. ما بايستى اين استقلال را در همه چيز از خودمان نشان بدهيم. استقلال يعنى در مقابل حركت قدرتمندان عالم، حالت انفعال به خود نگيريم. آنچه كه منفعت ماست، آنچه كه مصلحت ماست، آنچه كه با هدفهاى ما و آرمانهاى ما منطبق است، آن را دنبال كنيم؛ زير فشار تبليغات دشمن و كار سياسى دشمن قرار نگيريم. و ملت ما نشان داده كه اين قدرت را دارد كه در مقابل فشارها مقاومت كند. يك دوره‏اى شرق و غرب عالم، دست به دست هم دادند و اين ملت را زير فشار يك جنگ سنگين و سخت هشت‏ساله قرار دادند، ولى ملت با كمال قدرت تحمل كرد. بعد از آن تا امروز، زير فشارهاى تبليغاتى، زير فشار تحريم اقتصادى قرار داشتيم. حالا تازه ما را به تحريم اقتصادى تهديد ميكنند! كِى بوده است كه ما تحريم اقتصادى نداشته باشيم؟ ما همين پيشرفتهاى علمى در زمينه‏ى هسته‏اى و غير اينها را در حال و هواى تحريم اقتصادى به دست آورديم. اين را غربى‏ها هم ميدانند؛ ميفهمند. البته در داخل متأسفانه، عده‏اى هستند كه به قدرى مجذوب و فريفته‏ى حرف غرب و تفكر غرب و مبانى غربند كه حاضر نيستند بشنوند و قبول كنند؛ حتّى آنچه را هم كه پيشرفت علمى در كشور به وجود آورده است، تا ديگران تصديق نكنند، اينها قبول نمى‏كنند!
من به ياد دارم، شايد حدود دو سال، دو سال و نيم قبل، آن وقتى كه اين سانتريفيوژهاى ما مشغول كار شده بود و جوانان و دانشمندان ما توانسته بودند اينها را راه بيندازند و مسئولان وقت؛ رئيس‏جمهور و ديگران خبرش را گفتند، تعدادى از فيزيكدانهاى دانشگاهى كه مردمان خوب و بسيار سالم و صادقى هم هستند، بعضى‏شان هم من را مى‏شناسند، به من نامه نوشتند، كه آقا! نبادا اينها را باور كنيد! چنين چيزى اتفاق نيفتاده و ممكن نيست! حاضر نبودند باور كنند؛ قبول كنند. اين، همان تلقين است. تا غربى‏ها؛ آژانس و ديگران، خودشان آمدند نگاه كردند، تصديق كردند، اعتراف كردند كه چنين چيزى را باور نمى‏كردند در ايران به وجود بيايد، آن وقت ديگران؛ ديرباورها، در داخل كشور باور كردند. عين همين قضيه در مورد سلولهاى بنيادى به وجود آمد. بنده چندبار پيشرفتهاى سلولهاى بنيادى را در چند سخنرانى بر زبان آورده بودم. از دانشمندان كشور و از بعضى از دانشگاهها به من نامه نوشتند: آقا! اين قضيه را شما اين‏قدر نگوئيد، اين واقعيت ندارد؛ اين جور نيست! اينى كه ميگوئيد در سلولهاى بنيادى پيشرفت كرده‏اند و در شبيه‏سازى (كلونينگ)(1) دارند تمرين و كار مى‏كنند، باور نكنيد؛ چنين چيزى اتفاق نيفتاده و نخواهد افتاد! بعد كه گوسفند شبيه‏سازى شده را جلو چشم همه قرار دادند، بعد كه در سمينارى كه تشكيل دادند، دانشمندان معروف دنيا، زيست‏شناسهاى درجه‏ى يك دنيا آمدند مصاحبه كردند و تصديق كردند كه پيشرفتها، پيشرفتهاى محيرالعقولى است، آن وقت يك عده از ديرباورها باور كردند! اين هم آفتى است كه ما استعداد خودمان، پيشرفت خودمان، توانائى‏هاى خودمان را باور نكنيم؛ وقتى هم اتفاق ميافتد، باور نكنيم.
آنچه كه انقلاب به ما داده و توقع ما از خودمان است، اين است كه اين را روز به روز در خودمان تقويت كنيم؛ آن، اعتماد به نفس است. اعتماد به نفس ملى؛ ملت به خود اعتماد به نفس داشته باشد، بداند كه ميتواند مقاصد خودش را با همت بلند و با مجاهدت و با همدستىِ همه‏ى كشور با يكديگر، پيش ببرد؛ اين را بايد بدانيم. جامعه‏ى دانشگاهى ما در زمينه‏ى كار خود، در زمينه‏ى علم‏پژوهى خود بايد اين را از بُن دندان باور كند و دانشجوى ما، استاد ما، محقق ما، مديران دانشگاهى ما بدانند كه هر كارى بخواهند، مى‏توانند بكنند؛ در سايه‏ى همت، در سايه‏ى مجاهدت و در سايه‏ى تلاش. اين،آن چيزى است كه ما لازم داريم. من البته بحثم از اين طولانى‏تر بود، بحث را قطع كردم.
در پايان فقط چند توصيه به دانشجويان عزيز بكنم: در محيط دانشگاه، محيط دانشجوئى، نقد منصفانه و متقابلاً نقدپذيرى‏متواضعانه هر دو لازم است. جوان، آن هم دانشجو، در محيط علمى بايد ذهنش و زبانش باز باشد؛ نقد كند؛ البته منصفانه باشد. نقد را با عيبجوئى و با عصبانيت و با بهانه‏گيرى نبايد اشتباه كرد؛ اما نقادى بايد كرد. در عين حال نقدپذير هم بايد بود. ديگران هم اگر از ما به عنوان دانشجو، به عنوان تشكل دانشجوئى نقد كردند، بپذيريم؛ يعنى تحمل كنيم؛ بپذيريم به معناى تحمل كردن است.
يك توصيه‏ى ديگر: در محيط دانشگاه، تحمل و مداراى سياسى لازم است. تشكلهاى دانشجوئى نسبت به هم مداراى سياسى داشته باشند؛ تحمل سياسى داشته باشند. درگير كردن مجموعه‏هاى دانشجوئى با هم، نقشه‏ى خطرناكى است كه كشيده شده است؛ اين نقشه را كشيده‏اند. بايد مراقب باشيد. ميخواهند تشكلهاى دانشجوئى را به جان هم بيندازند. ما همين اواخر شاهد بوديم كه در چندتا دانشگاه داشتند اين كار را ميكردند. البته دانشجويان عاقل و با شعور و بلوغِ سياسى نگذاشتند اين اتفاق بيفتد. اما نقشه اين است. راه مواجهه‏اش هم همين است كه مجموعه‏هاى دانشجوئى، افراد دانشجوئى و تشكلهاى دانشجوئى، حالت مدارا و تحمل داشته باشند.
يك توصيه‏ى ديگر، مسأله‏ى حفظ اصول و روحيه‏ى آرمانگرايى است. شما محافظه‏كار نشويد. ممكن است گذشت سن، بعضى‏ها را محافظه‏كار كند؛ اما موتور حركت، جوانى است. جوان ما نبايد محافظه‏كار شود. جوان بايد آرمانگرا باشد. از آرمانها كوتاه نيائيد. آرمانها را بخواهيد، قله‏ها را بطلبيد، تا يقين بكنيم كه به نيمه راه لااقل خواهيم رسيد. البته اگر قله را بطلبيد، بنده يقين ميكنم به خود قله هم خواهيد رسيد. روحيه‏ى آرمانگرايى را كه از جمله‏ى مصاديق روحيه‏ى آرمانگرايى، تمسك به اصول و مبانى فكرى است، از دست ندهيد.
توصيه‏ى بعدى، مسأله‏ى خودسازى اعتقادى و علمى؛ و اعتقادى و عملى است، كه بعضى از دانشجويان عزيز هم اينجا تذكر دادند. «عليكم انفسكم»؛ آن نگاه اسلام به انسان در خطاب فردى را هميشه در نظر داشته باشيد. خودتان را حفظ كنيد؛ «عليكم انفسكم». جاده‏اى كه انسان را به خدا و نورانيت ميرساند، جاده‏ى ترك محرمات و بجا آوردن واجبات است. واجبات را اهميت بدهيد، گناهان را پرهيز كنيد؛ تهذيب يعنى اين. چون دلهاى شما جوان است، نورانى است، آلودگى بحمداللَّه در دلها و روحهاى شما نيست، خداى متعال كمك خواهد كرد؛ تفضل خواهد كرد.
توصيه‏ى بعدى، مسأله‏ى درس خواندن و پرداختن علمى است. حقيقتاً درس بخوانيد. حقيقتاً بايد در محيطهاى دانشجوئى، جستجوى دانش باشد. آدم مى‏بيند در بعضى از ميحطهاى دانشجوئى، دانشجو به معناى واقعى دانش، جو نيست؛ يعنى در جست و جوى دانش نيست؛ يك چيز حفظى و سر هم بندى است؛ نگذاريد اين جورى شود. حقيقتاً جوينده‏ى دانش باشيد و دانش را فقط خواندنِ متن و فراگرفتن متون ندانيد. الان در جمع اساتيد، قبل از اينجا، مطرح مى‏كردم؛ دانشجو بايستى پرسشگر، متعمق، اِشكال كننده‏ى به استاد، جستجوكننده‏ى از زوايا و گوشه كنارهاى بحث علمى بار بيايد.
و در نهايت، اين دختر عزيزمان گفتند ورزش. من به ورزش معتقدم. البته اينها يك مقدارى مربوط به مديريتهاست كه امكانات را براى دانشجويان فراهم كنند، يك مقدار هم مربوط به خود دانشجويان است؛ همه را هم تقصير مديريتها نبايد انداخت. بالاخره اين ارتفاعات اطراف مشهد - كه بنده، تهران هم هميشه اين اشكال را دارم به جوانها - ارتفاعات به آن خوبى، جلوى چشم مردم است؛ نه بليط ورودى دارد، نه مشكلى دارد؛ نمى‏روند؛ صبح خواب را ترجيح مى‏دهند؛ تنبلى مى‏كنند. ورزش مهم است و براى نشاط و سلامت و شادابى شما جوانها خيلى مهم است. اميدواريم ان‏شاءاللَّه خداوند به شماها توفيق بدهد و آينده را با همت شما جوانهاى عزيزان ان‏شاءاللَّه براى مردم خودمان و ملتهاى منطقه، آينده‏ى شيرين و روشنى قرار بدهد.

بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى‏ در ديدار با خانواده‌های شهدا، ایثارگران و جانبازا‏ن
27/ 2/ 86
بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّ� �يم‏

براى من افتخار و شرف است كه در جمع خانواده‏هاى معظم شهيدان و بازماندگان افرادى كه برترين عناصر انسانى زمان ما بودند و در جمع جانبازان عزيز كه شهيدان زنده‏ى دوران ما هستند، حضور پيدا كنم.
خانواده‏ى شهيدان و ايثارگران از نظر تأثير و ارزش رفتار و حركت، فقط با خود شهدا قابل مقايسه هستند؛ با هيچ قشر ديگرى در انقلاب، اين مجموعه قابل مقايسه نيستند. ارزش آن مادران و پدران، آن همسران و فرزندان و بازماندگان كه حرمت خون شهيدشان را حفظ كردند و خودشان با صبرشان، با گذشتشان مظهر ديگرى شدند از فداكارى در پيشبرد اهداف انقلاب، اين است كه يكى از مؤثرترين و نقش‏آفرين‏ترين عناصر كشورند. نميخواهيم تعارف كنيم يا خوشامد بگوئيم؛ ميخواهيم حقيقت مطلب آنچنان كه هست، روشن شود.
يك ملت با آرمانهاى بلند و اهداف مقدس و والا در مقابل جبهه‏ى وسيع دشمنى‏هاى كينه‏توزانه، براى رسيدن به اين هدفها و آرمان چه كار بايد بكند؟ جز همت، جز عزم راسخ، جز ورود در ميدانهاى خطر، جز خطرپذيرى و آمادگى براى روياروئى با حوادث، كار ديگرى ميتواند بكند؟ و ملت ما اين كار را كرد. ملت ما به دنبال آرمانها و هدفهاى والاى انقلاب اسلامى در مواجهه‏ى با دنياى نكبت‏بار كفر و استكبار و كين‏توزى‏هاى قدرتهاى سلطه‏طلب شرق و غرب حركت كرد و عزم راسخ نشان داد. مظهر اين عزم راسخ در يك دوره‏ى طولانى، همان جوانانى بودند كه به تعبير توصيف كننده‏ى شهدا كربلا «لبسوا القلوب على الدّروع كأنّهم يتهافتون الى ذهاب الأنفس»؛ دلها را بر روى زره‏ها پوشيدند و به استقبال خطر رفتند؛ عاشقانه وارد ميدان شدند و جان گرامى و عزيزشان در مقابل آن آرمانها در نظرشان كوچك شد. با چنين عزمى، با چنين اقتدار معنوى و روحى‏اى رفتند و در ميدانها ايستادند. مقاومت آنها توانست زانوى جبهه‏ى متحد كفر و استكبار را خم كند، او را از پا در آورد و از ميدان خارج كند. اين كار را جوانهاى ما كردند.
اگر ما در زمينه‏هاى سياسى، اجتماعى، اقتصادى، آبادى كشور، عزت ملت هر پيشرفتى در طول اين بيست و هفت سال كرديم، مرهون فداكارى آن كسانى است كه در بحرانى‏ترين روزها و سخت‏ترين آزمونها سينه‏هايشان را سپر كردند و رفتند در مقابل خطر ايستادند؛ هوشيارانه و صبورانه مقاومت كردند و جنگيدند. «فمنهم من قضى نحبه و منهم من ينتظر». برترينهاشان آن كسانى بودند كه به شهادت رسيدند. شهداى زنده‏ى ما، اين جانبازان عزيز هم در حقيقت شهيدند، اينها برترينهايند. اين بود كه ملت ايران را به صورت يك نيروى شكست‏ناپذير در آورد؛ اين است كه در تحليلهاى امروزِ دنيا، آنجائى كه صحبت از تعرض و تجاوز و اهانت به ملت ايران است، عقلاى قوم ميگويند با ملت ايران شوخى و سرسختى نكنيد. اين اقتدار معنوى را همين جوانها براى ما به وجود آوردند و اين شد يك ذخيره براى اين ملت. خون شهيدان ما هدر نرفت؛ خدا را سپاس ميگوئيم.
شهداى ما، هر قطره خونشان توانست اكسيرى بشود براى تبديل عنصرهاى پَست و نخاله‏ى وجود ما به عنصرهاى والا و باشرف. شهدا خودشان متحول شدند و در ارواح جوانان ما و مردم ما تحول آفريدند. جوانهاى امروز نه امام را كه مظهر قداست و شرف و نمونه‏ى برترين اوليا بعد از معصومين بود، ديده‏اند، نه دوران جنگ را تجربه كرده‏اند، نه سختيهاى دورانهاى قبل از انقلاب را ديده‏اند؛ اما همين جوانهاى امروز با روحيه‏ى آماده و قوى، با ذهن روشن و عزم راسخ ايستاده‏اند. اين بر اثر چيست؟ اين همان تزريق خون است كه شهيدان ما به اين انقلاب انجام دادند؛ شهيدان ما را زنده كردند. اين، يك ذخيره است. اين ذخيره را ملت ايران بايد حفظ كند.
به خانواده‏ى شهدا ميخواهيم بپردازيم. من عرضم اين است كه پدران شهدا، مادران شهدا، همسران صبور شهدا، فرزندان شهدا در اين افتخارات پشت سر شهدا قرار دارند. اگر خانواده‏هاى شهدا اين صبورى را نميداشتند، اين تكريم به شهادت عزيزان خود برايشان اين‏قدر بااهميت نبود، قدر شهادت در جامعه‏ى ما مى‏شكست. شهدا خودشان گوهر گرانبهائى شدند و درخشيدند و خانواده‏هاى شهدا با رفتار خود، با ايمان خود، با صبورى خود، اين گوهر درخشنده را در معرض ديد همه قرار دادند.
لازم است از همسران جانبازان هم صميمانه تشكر كنم؛ خانواده‏هاشان، همسرانشان، كه اين شهيدان زنده را مثل جان گرامى رعايت كردند و حفظ كردند.
دو سه نكته عرض كنيم: يكى اين است كه ياد شهيدان نبايد در جامعه‏ى ما از ذهنيتها خارج شود. شهيدان را بايد زنده نگه داشت. ياد شهيدان را بايد گرامى بداريد و زنده نگه داريد؛ در همه‏ى استانهاى كشور اين معنا وجود دارد. بيست و سه هزار شهيد استان خراسان بزرگ - شامل سه استان كنونى - يكى از برجسته‏ترين و بزرگترين رقمهاى افتخارآفرين است. نگذاريد غبارهاى فراموشى - كه عمداً گاهى اين غبارها را ميخواهند بر روى اين خاطره‏هاى گرامى بپاشند و قرار بدهند - روى اين خاطره‏هاى گرامى را بگيرد؛ زنده نگه داريد. مسئولان هم بايستى اين كار را بكنند؛ مسئولان بنياد شهيد هم موظفند؛ مسئولان دستگاههاى ديگر دولتى و عمومى هم وظيفه دارند. خود خانواده‏ها هم در محيطهائى كه شعاع نفوذ و سلطه‏ى آنهاست، اين كار را انجام بدهند. از نام شهيد و از افتخار به شهيد هرگز غفلت نكنيد. تبليغات عنادآميز دشمنان سعى كرده‏اند كه ارزشهاى شهيد را بتدريج كم كنند و در مواردى به ضد ارزش تبديل كنند! اين در كشور ما اتفاق افتاد؛ اين سعى انجام گرفت؛ البته خنثى شد. اما عده‏اى اين قدر وقاحت ورزيدند كه نام شهدا و اصل شهادت را زير سئوال ببرند. شما ببينيد توطئه‏هاى دشمن تا كجا از لحاظ فرهنگى و سياسى نفوذ ميكند و چقدر من و شما بايد هشيار باشيم كه جلو اين توطئه‏ها را بگيريم. معيار اسلامى، «شهيد» را از زمره‏ى مردم معمولى بيرون مى‏بَرد و در كنار اوليا و صديقين قرار ميدهد؛ آن يك نگاه والائى است كه به عقل ما هم درست نمى‏گنجد. حتّى با نگاه‏هاى مادى معمولى، شهيد آن كسى است كه جان خود را براى نجات شرف و استقلال ملتش فدا كرده. هيچ وجدان و شرفى، هيچ دل بيدار و غير بيمارى ميتواند اين را انكار كند؟ در كشور ما، در ايران اسلامىِ ما در يك برهه‏اى از زمان سعى كردند اين را انكار كنند. فرزندان شهدا به نام پدرانشان افتخار كنند. آنها كسانى بودند كه نه در راه تهاجم به يك كشور بيگانه و به يك همسايه، در راه مقابله‏ى با تهاجم يك دشمن، در راه حفظ ميهن، حفظ استقلال، حفظ شرف ملى ايستادگى كردند. آن كسانى كه در زمان حكومت شرير بعثى، به ايران حمله كردند و ميخواستند ايران يا لااقل قسمتى از ايران را مثل وضع فعلى عراق بكنند كه اشغالگر بيايد داخل خانه و محله‏ى زندگى مردم و امكان تنفس را از پير و جوان و مرد و زن بگيرد؛ به آنها اهانت كند، آنها را تحقير كند، پا روى گردن آنها بگذارد؛ اين كار را ميخواستد با ملت ما بكنند. ببينيد امروز اشغالگران در عراق چه كار ميكنند! جلو جوانِ غيور عرب، مرد بيگانه همسر و خواهر او را بازرسى بدنى ميكند! به يك مرد غيور از ديدن چنين منظره‏اى چه ميگذرد؟ يك جوان غيرتمند عرب را در مقابل همسرش، در مقابل فرزندانش روى زمين ميخوابانند، لگد روى پشت و روى سرش ميگذارند. به يك خانواده‏ى عزتمند و با شرف چه ميگذرد در يك چنين وضعى؟ اينها ميخواستند اين كار را با ملت ايران بكنند. صدام و حزب بعث و پشتيبانان امريكائى و شوروى و اروپائىِ او قصد داشتند با ملت ايران چنين معامله‏اى بكنند. و اين جوان رزمنده‏ى ما نگذاشت. كدام افتخار از اين بالاتر؟ جوان رزمنده‏ى ما رفت مثل كوه در مقابل تجاوز دشمن ايستاد. چه افتخارى با اين افتخار برابرى ميكند؟ شما دختر همين جوانى، پسر همين جوانى، همسر همين جوان بودى، پدر مادر همين جوان هستى؛ افتخار كن. اين يك مطلب، كه ياد شهدا، افتخارات شهدا، عزت شهدا را همه بايد نصب‏العين خودشان قرار بدهند؛ نگذاريد فراموش بشود. شما غفلت كنيد، نيروهاى انقلاب غفلت كنند، نيروهاى مؤمن غفلت كنند، نفوذى‏هاى دشمن از آن طرف وارد ميشوند و چيزى هم طلبگار ميشوند. «فاذا ذهب الخوف سلقوكم بالسنة حداد اشحّة على الخير اولئك لم يؤمنوا فاحبط اللَّه اعمالهم»؛ وقتى كه روز خطر است، در لانه‏ها خزيدند و نفسشان در نيامد. وقتى خطر برطرف شد؛ مردان خطرپذير در مقابل خطر سينه سپر كردند و خطر را برطرف كردند، اينها از لانه‏هاشان بيرون مى‏آيند؛ زبانهاى دراز، زبانهاى تيز، طلبگار هم ميشوند! مگذاريد دشمنان انقلاب، دشمنان امام، دشمنان خط جهاد، دشمنان خط ايمان باللَّه، طلبگار بشوند.
من تشكر ميكنم از كسانى كه يادواره‏هاى شهدا، كنگره‏هاى بزرگداشت شهدا را با محتواها و مضمونهاى قوى و عالى در سراسر كشور برگزار كردند و همچنين از آن كسانى كه ياد و خاطره‏ى شهيدان را در كتابها تدوين و پخش كردند. بنده خودم از اين كتابها هر چه دستم برسد ميخوانم و بهره‏مند ميشوم؛ حقيقتاً بهره‏مند ميشوم. انسان لذت مى‏برد؛ از لحاظ روحى ابتهاج پيدا ميكند وقتى اين شرح حالها را ميخواند. نگذاريد اين خط متوقف بشود.
نكته‏ى دوم اين است كه خود خانواده‏ى شهدا؛ جوانهاى شهدا؛ پسرهاشان، دخترهاشان بايستى پاسداران حقيقى ارزشهاى شهيد باشند. امروز بحمداللَّه بسيارى از فرزندان شهيدان و جانبازان ما در دانشگاهها، در رتبه‏هاى علمى يا فارغ التحصيل شدند يا در شرف فارغ التحصيلى هستند؛ مبادا امواج گوناگون، اينها را از آن ريشه‏ى باارزشى كه دارند، غافل كند. ريشه‏ى آنها همان شهادت است. فرزندان جانباز افتخار كنند به پدران جانبازشان كه با جوانىِ در عين سلامت و تندرستى‏جسمى به ميدان جنگ رفتند و براى خاطر خدا سلامتشان را براى همه‏ى عمر - يا چشمش را، يا گوشش را، يا دستش را، يا نخاعش را - از دست داده‏اند. اين، افتخار دارد. اين حركت عظيم، بزرگترين افتخار است. فرزندان اين عزيزان، همسرانشان و خانواده‏هاشان به وجود اينها افتخار كنند. خود شما پاسدارى كنيد؛ نبادا بگذاريد كسانى با تبليغاتشان، با وسوسه‏هاشان اين روحيه را بشكنند. من گاهى در ملاقات با خانواده‏هاى عزيز شهدا، از اينها ميشنوم كه از برخى از اظهاراتى كه گاهى كسى گوشه‏كنار ميكند، گله‏مندند. تحت تأثير اين حرفها قرار نگيريد. حقيقت را كه نميشود پوشاند؛ اين حقيقت درخشان كه عزيز شما توانسته است كشورش را، استقلالش را، عزت و حرمت ملى را حفظ كند. اين نكته مربوط به خانواده‏هاى شهدا و خانواده‏هاى جانبازان است.
نكته‏ى سوم در مورد بنياد شهيد است. بنياد شهيد بايستى همه‏ى توان و نيرو و نشاط و امكانات را در خدمت رفاه مادى و معنوى و اخلاقىِ خانواده‏ى شهدا قرار بدهد. اين، اصل است. اين اصل بايد در همه‏جا مورد توجه قرار بگيرد؛ هم در مشهد و خراسان و هم در نقاط ديگر.
و آخرين نكته اين است كه داعيه‏ى ما در دنياى امروز، داعيه‏ى كوچكى نيست؛ داعيه‏ى بزرگى است. نميتواند تبليغات خارجى تو سر جنس ما بزند. ما ميدانيم چه ميخواهيم و چه داريم؛ ارزشش را ميدانيم. داعيه‏ى ما آنچنان داعيه‏اى است كه امروز در دنياى اسلام، در هر كشورى از كشورهاى اسلامى - چه در آفريقا، چه در آسيا - و در هر نقطه‏اى اين داعيه‏ها و اين شعارها مطرح بشود، اكثريت قاطع مردم با آن همراهى خواهند كرد؛ براى آن شعار خواهند داد و اظهار ارادت و عشق خواهند كرد. اين، داعيه‏ى ماست؛ يعنى داعيه‏اى است كه حرف دل همه‏ى ملتهاى مسلمان است. شما استقبالى را كه مسلمانها در كشورهاى مسلمان از رئيس‏جمهور كنونىِ ما و در دورانهاى قبل از رؤساى جمهور ما - كه آنها را مظهر نظام اسلامى ميدانستند - كرده‏اند، ببينيد. اين ديگر عرب و عجم ندارد؛ اينجا آسيائى و آفريقائى ندارد. وقتى كسى كه مظهر ايران اسلامى است و در آن كشورها حاضر ميشود، دلها، نه به صورت تشريفات، نه ظاهرسازى، به استقبال او ميروند و براى او شعار ميدهند؛ اگر دولتها و پليسهاى آنها و دستگاههاى امنيتى آنها جلوشان را نگيرند. داعيه‏ى ما چنين داعيه‏اى است و اين داعيه در همه‏ى دنياى اسلام طرفدار حداكثرى دارد. من ميگويم دنياى اسلام، اما دائره از اين وسيع‏تر است؛ در غير دنياى اسلام، مردمى كه با كارى كه جمهورى اسلامى دارد ميكند و كرده است، آشنا هستند، آنها هم همين احساس را دارند؛ منتها آنجا آشنائى‏ها كمتر است. تبليغات ما، تبليغات متناسب با عظمت كارمان نبوده؛ تبليغاتمان ضعيف بوده است. هرجائى كه ميدانند، از اين آرمان طرفدارى ميكنند. اين آرمان چيست؟ اين آرمان «ضديت با نظام سلطه» است.
ما ميگوئيم دنيا را سلطه‏گران عالم تقسيم كرده‏اند به دو قسم: سلطه‏گر و سلطه‏پذير. ما با اين مخالفيم. سلطه‏گران غلط ميكنند كه بر دنياى غير كشور خودشان ميخواهند سلطه پيدا كنند. و دولتهاى سلطه‏پذير - كه زورگوئى آن سلطه‏گران را قبول ميكنند - بيجا ميكنند كه على‏رغم ميل ملتهاى خودشان تسليم آن سلطه‏گرها ميشوند؛ اين حرف ماست. ما ميگوئيم ملتها هويت خودشان را بايد حفظ كنند؛ منافع خودشان را بايد حفظ كنند؛ منابع طبيعى‏شان بايد براى خودشان باشد؛ ديگران نبايد به اينها زور بگويند؛ نبايد سرزمين اينها را غصب كنند؛ نبايد بر اينها سلطه‏ى سياسى و فرهنگى پيدا كنند؛ اين حرفى است كه همه‏ى ملتها و بسيارى از دولتها اين حرف را قبول دارند و از بن دندان اين حرف را مى‏پذيرند. اين داعيه‏ى ماست. شعار در دنيا خيلى است؛ هنر ملت ايران اين است كه اين شعار را در عمل محقق كرده؛ «دو صد گفته چون نيم كردار نيست». روشنفكرهاى زيادى در دنيا همين حرفها را زدند؛ اما حرف بود. ملت ايران عمل كرد؛ ملت ايران ايستاد و همين ايستادگى بود كه بركت كرد و صدق دعاى ملت ايران را براى ملتهاى ديگر ثابت كرد و اين‏طور ملتهاى ديگر علاقه‏مند به ملت ايران شدند. اين داعيه‏ى ماست. اين داعيه‏اى است كه كسى در كشور ما بتواند از او دست بردارد؟! جرأت كند از مردم ملاحظه نكند و بتواند بر خلاف اين داعيه حركت كند؟! آن مجموعه‏اى، آن حزبى، آن گروهى، آن جناحى، آن جريانى كه بخواهد برخلاف اين رفتار كند، مردم توى دهن آن جريان ميزنند.
رحمت و فيض الهى را براى ارواح طيبه‏ى شهداى عزيزمان مسئلت ميكنم. عافيت و سلامت را براى جانبازان عزيزمان از خداوند متعال مسئلت ميكنم. صبورى و تحمل را براى خانواده‏هاى عزيز شهدا، خانواده‏هاى جانبازان، فرزندان آنها، همسران آنها، پدر و مادرهاى آنها مسئلت ميكنم.
پروردگارا! ما را در اين راه ثابت قدم بدار. پروردگارا! رفتار ما، گفتار ما، نيتهاى ما را مورد رضاى وليّت قرار بده؛ ما را مشمول دعاى آن بزرگوار قرار بده. پروردگارا! روح امام را از ما راضى كن؛ روح شهدا را از ما راضى كن؛ مرگ ما را جز به شهادت در را خودت قرار مده.

والسّلام عليكم و رحمةاللَّه

بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى‏ در ديدار هزاران نفر از اعضاى بسيج دانشجويى دانشگاههاى سراسر كشور
31/ 2/ 86
بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّ� �يم‏

اين جلسه‏ى بسيار عزيز و شما جوانان عزيز، يكى از شيرين‏ترين نعمتهاى خدا بر اين بنده‏ى حقير است. جمع دانشجويان بسيجى، نيروهاى زنده، فعال، هوشمند و در حقيقت سربازان آماده‏به‏كار و كمربسته‏ى اسلام و انقلاب، براى هر مسئولى - بلكه براى هر احدى از آحاد كشور كه به سرنوشت اين كشور علاقه دارد - مايه‏ى سپاس و مايه‏ى مباهات است.
مطالبى را برادران و خواهرمان بيان كردند. اگر وقت مى‏بود و براى من و جلسه ممكن بود، ترجيح مى‏دادم كه اين يك ساعت ديگر را هم از مطالب و نظرات شما بشنوم؛ ولى همين مقدارى كه شما عزيزان آمديد و مطرح كرديد، بنده را خيلى خرسند مى‏كند. آن چيزى كه هميشه من آرزو داشتم، از خدا مى‏خواستم و براى آن تلاش مى‏كردم، در بيانات شما جوانان عزيز بسيجى به‏طور مجسم مشاهده كردم و آن عبارتست از: وجود يك ذهنيت شفاف و روشن، يك درك متعالى از مسائل كشور و مسائل جهان، اهميت بسيج و اهميت حضور جوان در محيط علمى و در محيط سياسى. نقطه‏نظرهايى كه من هميشه تلاش مى‏كردم كه جامعه‏ى جوانِ مؤمن و انقلابىِ ما، به آنها توجه كنند و در آنها پيشرفت كنند، در بيانات عزيزانى كه صحبت كردند، فى‏الجمله مشاهده كردم. مطمئنم اگر تعداد بيشترى هم صحبت مى‏كردند، اين باور و اين احساس بيشتر مى‏شد.
ابتدا اشاره‏اى كوتاه به برخى از مطالبى كه برادران و خواهرمان در اينجا بيان كردند مى‏كنم؛ بعد هم چند جمله‏اى در جمع‏بندى مسائل بسيج و بسيج دانشجويى و مسائل كلى كشور عرض خواهم كرد.
اولاً اين كه جوان بسيجى بيايد و درباره‏ى اين‏كه: «خوب است دولت مشكلات صنفى دانشجويان را - كه به آسانى قابل حل است - حل بكند» صحبت كند يا از اين كه: «كار علمى در ميان بسيج، حمايت و پشتيبانى لازم را پيدا نمى‏كند» گلايه بكند، اين من را خوشحال مى‏كند؛ اين همان توقعى است كه ما از بسيج داريم. بسيج يعنى آن عنصر دلسوزى كه كشور را متعلق به خود و آينده را وابسته‏ى به تلاش خود مى‏داند؛ نگران است،چون صاحبخانه است. اگر در خانه يك شيشه بشكند، ممكن است مهمانها و تماشاكن‏ها خيلى اهميتى ندهند، اما براى صاحبخانه فرق نمى‏كند كه شيشه‏ى كدام اتاق بوده و نگران مى‏شود؛ صاحبخانه است ديگر. اين نگرانى را من در شما مجموعه‏ى جوان بسيجى، قدر مى‏دانم.
راجع به مسأله‏ى ورود در سياست بحث شد. من حالا مطالبى عرض خواهم كرد و اميدوارم كه اين معنا روشن بشود. به نظر من سئوال ندارد! مگر مجموعه‏ى بسيجى - آن هم بسيجىِ انقلاب و دانشجوى انقلاب - مى‏تواند نسبت به مسائل سياسى كشور بى‏تفاوت يا بدون موضع و بدون نظر باشد؟! مگر چنين چيزى ممكن است؟! من، شما دانشجوهاى بسيجى را توصيه مى‏كنم به اين كه محافظه‏كار نشويد و همواره دانشجو و بسيجى - به همان معناى مثبت و پُرخون و پُرتپش - باقى بمانيد. البته دنباله‏ى اين كه مى‏گوئيم «محافظه‏كار نشويد» اين است كه «ولى هوشيار هم باشيد». كاملاً هوشيار باشيد. شعار مى‏دهيد: دانشجو بيدار است! بله، همين توقع هست؛ من مى‏خواهم به شما عرض بكنم: بيدار باشيد. بيدارى دانشجو هم فقط بيزارى از امريكا نيست. امريكا چيست؟ امريكا به معناى يك منطقه‏ى جغرافيايى يا يك ملت مطرح است؟ يا نه، به عنوان يك حجم و هويت سياسى، امنيتى، تشكيلاتى، فرهنگى كه به چشم ديده نمى‏شود؟ آن هم تشكيلاتى با پشتوانه‏ى عظيم مالى و تجربه‏ى فراوان در كار تبليغات و جنگ روانى. بيزارى از اين، بيدارى مضاعف لازم دارد. مثل بيدارى در ميدان جنگ نظامى نيست كه شما اگر در سنگر بيدار باشيد، به مجردى كه دشمن كوچكترين تحركى نشان داد، او را هدف قرار بدهيد. در جنگ فرهنگى، در جنگ سياسى، در جنگ امنيتى، تحرك دشمن را درست نمى‏توان ديد. گاهى اوقات، دشمن كار را به گونه‏اى ترتيب مى‏دهد كه حرف حقى، از زبان يك نفر صادر بشود! دشمن ناحق و باطل است، پس چرا مى‏خواهد اين حرف حق از زبان آن شخص صادر بشود؟ چون مى‏خواهد پازل خودش را كامل كند. اين پازل از صد يا دويست قطعه تشكيل شده؛ يك قطعه‏اش هم همين حرف حقى است كه آن شخص بايد بزند تا اين پازل را كامل كند! اينجا اين حرف حق را نبايد زد. پازل دشمن را كامل نبايد كرد. در اين حد هوشيارى لازم است! بله، وارد سياست بشويد و فكرِ سياسى كنيد؛ اما بسيار هوشيار. دشمن نبايد بتواند از هيچ حركت و اظهار و موضعگيرى شما استفاده كند. اين، اصل اول و يك خط قرمز است.
چه‏طور دشمن را بشناسيم؟ چه‏طور تمايلات او را كشف كنيم؟ چه‏طور بفهميم كه اين كار به نفع دشمن يا به ضرر دشمن است؟ اين همان نقطه‏ى اساسى است. اين همان جايى است كه به اهتمام كامل، مطلقاً سهل‏انگارى نكردن و هوشيارى و بيدارى كامل احتياج دارد. اگر هم در جايى براى انسان مطلب روشن نيست، آن جا نبايد حركت كند. اگر ديديد زير پا محكم است، پا بگذاريد؛ اگر ديديد مشكوك است، پا نگذاريد. بنابراين محافظه‏كار نباشيد، اما هوشيار باشيد؛ اين، آن خط سياسى است. البته سخت است و آسان نيست؛ اما شما هم مرد كارِ سختيد؛ بسيجى هستيد و بايد اين كار سخت را به عهده بگيريد.
ممكن است فلان تشكل ديگر دانشگاهى اين ظرفيت را نداشته باشد كه حتّى اين حرف را بشنود؛ اما شما بعنوان بسيج، بايد اين ظرفيت را داشته باشيد كه اين كار را بكنيد؛ تفاوت شما اينقدر است. دانشجوى عزيز تبريزى‏مان، خيلى خوب و جمعبندى شده حرف زد. اينجور ذهنيت‏ها - جمعبندى كردن و مطالب را از بالاسرِ خطوط سياسى و جناح بازيها ديدن - همان چيزى است كه من از دانشجوى بسيجى توقع دارم.
اردوهاى جهادى دانشجوئى بسيار كار خوبى است و يكى از شعبه‏هاى كمك به دولت است؛ كه بعداً درباره‏ى آن عرض خواهم كرد. اين هم كه سؤال بكنيم آيا بسيج وارد عرصه‏ى علم بشود يا نشود، اين از همان سؤالهايى است كه تعجب من را بر مى‏انگيزد! چرا نشود؟! بسيج بايد جلوتر از همه وارد عرصه‏ى علم بشود. شما بايد برويد و عرصه‏هاى علمى را، عرصه‏هاى فناورى را، نوآورى‏هاى علمى و آفاق شناخته‏نشده‏ى علم را تصرف كنيد. البته درس‏نخوانده و كارنكرده نمى‏شود؛ اين هم راه دارد و بعد عرض خواهم كرد.
در مورد بسيج، اين مطلبى را كه بعضى از اين عزيزانِ من هم به آن اشاره كردند، يك قدرى باز كنم. بسيج يك تشكل دو بعدى است: يك اتصال به محيط دانشجويى و دانشگاه و يك اتصال به سپاه دارد. سپاه چيست؟ آيا سپاه صرفاً يك سازمان نظامى است؟ نه، سپاه نماد مقاومت انقلابى و شجاعانه است؛ اين هرگز فراموشتان نشود. شما خيال نكنيد كه سپاه صرفاً يك سازمان نظامى است؛ آن وقت يك عده هم بيايند بگويند: سپاه يك سازمانِ نظامى است، ما كه نظامى نيستيم! نه، سپاه فراتر از يك سازمان نظامى است.
سپاه مجموعه‏اى است كه براى مقاومت، براى مجاهدت، براى همان هدفهايى كه شما امروز در دانشگاه براى آنها داريد درس مى‏خوانيد، از زمين حاصلخيز انقلاب اسلامى روئيد. كجا؟ در ميدان مجاهدت! اين معناى سپاه است. البته هيچ كس خيال نمى‏كرد؛ ولى رشد بى‏سابقه و فوق‏العاده‏اى هم كرد. بسيارى از عناصر اصلى سپاه، جوانهايى مثل شما و در سن شما - بعضاً هم از سن شما پائينتر - بودند. يك وقت با خبر شدند كه دشمن حمله كرده؛ درس و امتحان و كلاس و استاد و خانه و زندگى راحت را گذاشتند و به جبهه رفتند؛ «فمنهم من قضى نحبه و منهم من ينتظر»: عده‏اى شهيد شدند، عده‏اى مجروح شدند، عده‏اى هم برگشتند؛ اين سپاه است. البته معلوم است كه «حكم مستورى مستى همه بر عاقبت است»؛ بنده نمى‏گويم هركس به جبهه رفت و لباس سپاهى پوشيد، فرشته است؛ نخير، بعضى از همين فرشته‏ها؛ تبديل شدند به شيطان! خصوصيت انسان همين است كه اگر از خود مراقبت نكند - حتّى در آن وقتى كه به سر حد فرشته هم مى‏رسد - امكان سقوط دارد و ممكن است سقوط كند. بعضى‏ها سقوط كردند؛ ليكن آنها تشكيل دهنده‏ى هويت سپاه نيستند؛ هويت سپاه اين چيزى است كه من گفتم - البته در داخل اين هويت، آدمها در سطوح مختلفى قرار دارند.
پس شما از يك بُعد به دانشگاه و محيط دانشجوئى و درس و علم و بحث و تحقيق، و از يك بُعد به مجموعه‏ى سپاه وصل هستيد؛ اين يك خصوصيت ويژه است. حالا با اين دو بُعد، شما سپاهى هستيد يا دانشجو و تشكل دانشجويى؟! اين سؤال مهمى است. پاسخ اين است كه نه، شما نظامى نيستيد؛ شما دانشجو و يك تشكل دانشجويى هستيد؛ منتها يك تشكل دانشجويى كه به نقطه‏ى مطمئنى - كه عبارت است از همان نماد مقاومت - تكيه دارد؛ البته اين تكيه‏گاه، تحرك او را محدود نمى‏كند، دست و پاى او را نمى‏بندد، كار علمى او را محدود نمى‏كند، هويت او را نظامى نمى‏كند، اما به او ذخيره‏اى از دستاورد تجربه‏ى جهادى و انضباط ناشى از اين تجربه مى‏بخشد؛ اين به نفع تشكل دانشجويى است: از خيرش استفاده مى‏كنيد، اما نظامى هم نمى‏شويد.
البته من بلافاصله بگويم: نظامى شدن به هيچ وجه نقطه‏ى ضعف نيست؛ نظامى بودن افتخار است؛ منتها شما در محيط دانشجويى، اين افتخار را نداريد؛ افتخارات ديگرى داريد. اين افتخار مال محيط نظامى است. بله ممكن است يك دانشجوى بسيجى، بعنوان بسيج فعال يا بسيج ويژه در رزمايشها هم شركت كند يا كارهاى ديگرى هم انجام بدهد و يك افتخار نظامى هم بگيرد؛ مانعى ندارد؛ اما بدنه‏ى بسيج دانشجوئى، نظامى نيست؛ يك تشكل دانشجويى با همان خصوصيات يك تشكل دانشجويى است. بنابراين توصيه‏ى من اين‏است: دانشجو بمانيد و به ارتباط با سپاه افتخار كنيد. نظامى نيستيد - نظامى بودن يك افتخار است؛ آنهم نظامى‏اى كه عضو سازمان نظامى سپاه باشد - اما اگر كسى نظامى شد، اين براى او يك افتخار است؛ كسى هم نخواست، اجبارى ندارد.
فرق اين تشكل با تشكلهاى ديگر چيست؟ چون در بين تشكلهاى ديگر هم تشكلهاى مؤمن، انقلابى و علاقه‏مند هستند. فرق اين تشكل با تشكلهاى ديگر اين است: بسيج به معناى فرد يا مجموعه‏ى آماده‏ى برآوردنِ نيازهاى انقلاب است، در هر زمان و از هر نوع؛ اين معناى بسيج است. تشكلى به اين نام تشكيل شده و شما عضو او هستيد. اگر ديگرى در يك سازمان ديگر است و همين احساسات شما را دارد، او هم بسيجى است و فقط رسماً جزو سازمان شما نيست. كما اين كه در محيط كارگاه، هر كس اين احساس را دارد بسيجى است. در محيط روحانيت و حوزه‏ى علميه، هر كس اين احساس را دارد بسيجى است. در محيط بازار و در محيط اداره و در محيط روستا، هر كس اين احساس را دارد بسيجى است؛ اين احساسى كه فردى آماده است در هر زمان و در هر عرصه‏اى كه به او نياز باشد، حضور پيدا كند.
من كه عرض مى‏كنم: افتخار خود من اين است كه يك بسيجى باشم؛ سعى كرده‏ام اين‏جورى عمل كنم. سال آخر رياست جمهورى - دو، سه ماه مانده بود به آخر رياست‏جمهورى من - در يكى از دانشگاهها براى يك جمع دانشجو صحبت مى‏كردم و به سؤالات پاسخ مى‏دادم؛ يكى از سؤالات اين بود كه شما بعد از رياست جمهورى قصد داريد چه كار كنيد و شغلتان چه باشد؟ گفتم: اگر امام به من بگويد برو بشو رئيس عقيدتى سياسى فلان پاسگاهِ مرزىِ منتهااليه جنوب شرقى كشور، من با افتخار مى‏روم آن‏جا و مشغول خدمت مى‏شوم! اگر اين كار از من برمى‏آيد و اين كار را از من مى‏خواهند، من حاضرم و به آن‏جا مى‏روم؛ توطين نفس كردم. اين را از باب اينكه شما فرزندان من هستيد، به شما دارم مى‏گويم. صحبت پدرفرزندى است؛ نمى‏خواهم راجع به خودم صحبت بكنم. هر جا و در هر زمانى به شما نياز هست، آن‏جا حاضر باشيد. اين مى‏شود بسيجى؛ بسيج يعنى اين. البته بعضى‏ها صددرصد بسيجى‏اند، بعضى صددرصد نيستند: نوددرصد، هشتاددرصد. كشور ما و نظام ما به اين احتياج دارد و اين چيزى كه مورد احتياجش هست، خوشبختانه دارد. راز ايستادگى ما اين است؛ راز اميد ما به آينده هم همين است. هيچ نقطه‏ى كورى در چشم‏اندازِ مقابل ما وجود ندارد. چرا؟ به خاطر همين.
ما امرزو يك نظامى هستيم كه در دنياى پيچيده‏ى پُرمسأله‏ى سياست و اقتصاد، نوآورى كرديم؛ نمى‏گذارند اين حقيقت بدرستى آشكار بشود. ملت ايران و جمهورى اسلامى، يك نوآورى پُرهياهو و پُراثرى داشته است. من بارها گفته‏ام، دنياى سياست - بعد از چالشها و زير و رو شدن‏هاى فراوان - تبديل شد به دنياى سلطه؛ يعنى تقسيم دنيا به سلطه‏گر و سلطه‏پذير. چند كشور سلطه‏گر و بقيه‏ى كشورها سلطه‏پذيرند؛ در كشورهاى سلطه‏گر هم آحاد مردم سلطه‏پذير و فقط يك عده‏ى معدودى سلطه‏گرند. يعنى هرم دنيا ناگهان از سطح وسيع قاعده، با يك حركت تند و تيز به رأس كوچكى مى‏رسد كه دارد بر همه‏ى دنيا حكومت مى‏كند؛ اين دنياى سلطه است. بعد از فروريختنِ شوروى، دنياى سلطه باز هم دامنه‏اش تنگ‏تر شده؛ يعنى اين رأس، به شكلى در انحصار يك دولت و يك قدرت درآمده و او امريكاست. امريكا هم قانع نيست؛ روسيه هم كه در مقابل امريكا كوتاه آمد، باز امريكا قانع نيست و دارد همينطور پيشروى مى‏كند؛ الان استقرار سامانه‏هاى موشكى در قلمرو ناتو - در اروپا - را ببينيد، اين يكى از آن كارهاست؛ يا حضور امريكا در قفقاز را ببينيد؛ قفقاز يك روزى حيات خلوت روسها بوده! امريكا همينطور دارد روسيه را هم محاصره مى‏كند.
حالا در اين دنياى سلطه - كه حتّى دولتهاى اروپايى هم كه خودشان جزو خانواده‏ى قدرتند، جرأت نمى‏كنند در مقابل قدرت امريكا حرفِ زياد بزنند و فقط گاهى نق مى‏زنند؛ چه برسد به دولتهاى متوسط و پايين - ملتى بوجود آمده كه تمام مسلّمات آن رأس قدرت را زير سؤال برده؛ همه‏ى مسلّمات سياسىِ رأس قدرت، رفته زير سؤال. زير سؤال رفتن، فى‏نفسه چيزى نيست؛ اما اشكالش براى امريكا اين است كه اين مجادله‏ى سياسى، يك مجموعه‏ى عظيمى تماشاگر دارد. تماشاگرها كيستند؟ ملتها؛ كه دارند نگاه مى‏كنند و مى‏بينند. تأثيرى كه اين در روحيه‏ى ملتها مى‏گذارد، براى قدرت استكبارى امريكا از هر زهرى تلخ‏تر است. امروز در همان كشورهايى كه امريكا بر دولتهاى آنها مسلط است - در آسيا و آفريقا و خاورميانه و امريكاى لاتين - در بين ملتهاى آنها، امريكا منفورترينِ دولتهاى دنياست. اين به خودى خود پيش نيامده؛ اين تصادفى پيش نيامده.
قدر شهداى جبهه‏تان را بدانيد، قدر آن مقاومتهاى مظلومانه را بدانيد، قدر آن ايستادگى و صلابتِ از پولاد محكمترِ امام راحل را بدانيد؛ اينهاست كه ملت فلسطين را يك‏طور، ملت لبنان را يك‏طور، ملتهاى امريكاى لاتين را يك‏طور، ملت آفريقاى جنوبى را يك‏طور، ملتهاى خاورميانه را يك‏طور، ملتهاى بسيارى از كشورهاى عرب را - كه دولتهاشان وابسته‏ى به امريكا هستند - يك‏طور، تحت تأثير قرار داده. مهم اين است كه جوان ايرانى بداند ايران در كجاى اين جبهه است. در دنيا يك جنگ عظيم و يك چالش بزرگ برپاست؛ جنگ توپ و تفنگ نيست، اما جنگ اراده‏ها و عزم‏ها و سياست‏ها و تدبيرهاست. ايران در كجاى اين جنگ است؟ ايران در جبهه‏اى از اين جنگ در مركز فرماندهى قرار دارد كه افراد آن جبهه را ملتها تشكيل مى‏دهند. سرسرى عبور نكنيم از اين‏كه وقتى رئيس جمهور ايران به اندونزى مى‏رود، در نماز جمعه برايش شعار مى‏دهند، در دانشگاه برايش شعار مى‏دهند، در مجموعه‏ى اساتيد برايش شعار مى‏دهند و اگر اجازه مى‏دادند در كوچه و بازار راه برود، مردم هم برايش شعار مى‏دادند. اينها چيزهاى مهمى است.
بنده زمان رياست جمهورى به پاكستان رفتم؛ آنچنان تظاهراتى شد كه با وجود اين‏كه قرار بود ريگان - رئيس جمهور امريكا - بعد از سفر من برود و از پاكستان بازديد كند، ديگر نرفت! ديدند آبروريزى است براى او؛ چون آن وضعى كه مردم در استقبال از رئيس جمهورى اسلامى ايران بوجود آوردند، اگر او مى‏رفت آن‏گونه نمى‏شد. الان رئيس جمهورى اسلامى ايران به هر كشورى از كشورهاى منطقه‏ى شرقى - چه اسلامى و چه حتّى غيراسلامى - بخواهد برود، وقتى به مردم بگويند، عكس‏العمل آنها شوق‏آميز، با اظهار علاقه و با اظهار طرفدارى است؛ به هركدام از آنها بگويند رئيس جمهور امريكا مى‏خواهد بيايد، عكسش را آتش مى‏زنند و پرچمش را پاره مى‏كنند! اين‏طورى است. امروز در دنيا، جبهه‏ى سياسى و جنگ اراده‏ها و عزمها و تدبيرها به اين شكل است؛ آرايش اين جبهه اين‏گونه است.
اتاق فرماندهى اين طرف اين جبهه، ايران است: ايران حزب‏اللّهىِ پُر از عزم و همت، اما با دست خالى؛ به خاطر اين‏كه صد سال قبل از او، سلاطين خائن پهلوى و قاجار، هرچه توانستند ضربه زدند، غارت كردند و لطمه زدند؛ حالا از صفر شروع كرده. طرف مقابل، دويست سال است كه مشغول خودسازى است - چه از درون خودش، چه با آنچه كه از دنيا غارت كرده - و دست او از لحاظ علمى و از لحاظ اقتصادى پُر است. دست اين طرف - از لحاظ عُده‏ى ظاهرى و پشتيبانيهاى ظاهرى؛ يعنى پول و سلاح و اينها - خالى است؛ اما در عين حال دنيا وقتى نگاه مى‏كند، اين دو كفه را برابر، و در يك جاهائى كفه‏ى همين نيروى حزب‏اللّهى را سنگينتر مى‏بيند.
چرا سنگينتر مى‏بيند؟ مگر ما چه داريم؟ همان احساس حضور! حضور! ما ملتى داريم كه با انقلاب اُخت است؛ گره‏خورده است؛ جوشيده است. در بين اين ملت كه سطوح گوناگون و مختلفى دارند، روحيه‏ى جمع كثيرى اين است كه هرجا و هر زمان و هرطور كه لازم باشد، سينه‏شان را سپر مى‏كنند و به وسط ميدان مى‏آيند. اين نقطه‏ى قوّت ماست. اين چگونه حاصل شده است؟ با موتور ايمان، با روحيه‏ى انقلاب، با انگيزه‏ى دين؛ اين حقيقتى كه دنياداران او را نفهميدند! نفهميدند كه قدرت دين چه استحكامى به يك ملت و به يك نظام مى‏دهد. جمهورى اسلامى به طور طبيعى در اين راه و در اين كيفيت قرار داشت و قرار گرفت؛ يعنى ايمان. حالا شما - بسيج دانشجويى - در اين خيمه‏ى فرماندهى در كجا قرار داريد؟ خودتان معين كنيد و فكرش را بكنيد؛ البته با اين محاسبه. دانشجوجماعت - بخصوص آن وقتى كه انگيزه‏ى بسيجى و روح بسيجى بر او حاكم است - آن عنصر بى همتاست؛ بى همتاست. يعنى براى پيشبرد اين حركت عظيم، ديگر نمى‏توان روى او قيمت گذاشت.
من اول سال در مشهد گفتم؛ دشمن طبق نقشه‏هاى خود، سه هدف را دنبال مى‏كند. اول: عقب نگه داشتن كشور از لحاظ اقتصادى؛ براى اين‏كه دولت را - كه دولتى مكتبى و وفادار و هوادار ارزشهاى اسلامى است - ناكارآمد و نالايق و بى كفايت جلوه بدهند؛ لذا وضع اقتصادى براى اين منظور، طبق نقشه‏هاى دشمن بايد عقب بماند. دوم: عقب نگه داشتن علمى؛ براى اين‏كه آينده‏ى كشور، جز با نردبانِ علم، ترقى و پيشرفت نخواهد كرد. ملت ايران چاره‏اى جز اين ندارد كه از لحاظ علمى بنيه‏اش را تقويت كند و در علم پيش برود؛ استعدادش را هم خدا داده است. سوم: بر هم زدن اتحاد و انسجامى كه بين ملت ايران - يا بين ملت ايران و ملت‏هاى مسلمان - وجود دارد؛ كه آن وقت شعار «اتحاد ملى و انسجام اسلامى» را مطرح كرديم.
شما از لحاظ كمك به كارآمدى دولت، در همه‏ى اين سه قسمت مى‏توانيد فعال باشيد. لازم نيست من در اين جا فرمولش را بگويم - كه بعضى دوستان گفتند يك‏جانبه است يا دوجانبه است - برويد فرمولش را پيدا كنيد. شما بسيج هستيد؛ اگر سازماندهى شما، كارآمدى لازم را داشته باشد - كه بايد داشته باشد - و اگر وزرائى كه عضو دولتند، با شما همكارى كنند - كه يقيناً مى‏كنند؛ چون هم آقاى زاهدى، هم آقاى لنكرانى خودشان بسيجيند - بايد راهش را پيدا كنيد. ببينيد چه‏طور مى‏شود از دولت و كشور و از اين خيل عظيمِ جوان مؤمن و حاضر در ميدان و داراى استعداد، در پيشرفتهاى گوناگون كشور استفاده كنيد؛ چه در پيشرفتها و تحركات علمى، چه در كارهاى جهادى و چه در كارهاى اقتصادى.
البته جوانها حواسشان باشد، من هيچ توصيه نمى‏كنم كه شما اولِ درس خواندن برويد و عضو عالى فلان اداره - مشاور وزير يا غير آن - بشويد؛ نه، اين طور چيزها را اصلاً من قبول ندارم؛ اسم و عنوانى كه انسان را از لحاظ اعتبار بالا بياورد، اما از لحاظ واقعيت در آن چيزى نباشد، فايده‏اى ندارد. در پيچ و خم تشكيلات عظيم فعاليت كشور - چه فعاليت اقتصادى، چه فعاليت ادارى - و هر جائى ممكن شد، بشويد يك پيچ، بشويد يك مهره! در اين كارخانه‏ى عظيم، هر كدام از پيچ‏ها شل باشد، محصول خراب خواهد شد. در خط توليد ديده‏ايد؛ كارگرها رديف مى‏ايستند و هر كدام كارشان عبارت است از اين كه اين پيچ يا مهره را محكم كنند يا كارهاى ديگر را انجام بدهند. دانه دانه‏ى اين كارها، در مجموعه‏ى كاركرد اين دستگاه تأثير مى‏گذارد. اين بايد تأمين بشود.
بسيج دانشجويى نيازهائى دارد؛ نيازهاى اصلى و عنصرى و اساسى: نياز اولش به فكر و تحليل و روشن‏بينى است. فكر، تفكر، انديشه‏پردازى - يا به قول شماها كارِ تئوريك - در زمينه‏ى مسائل اسلام، در زمينه‏ى مسائل انقلاب، در زمينه‏ى مسائل بين‏المللى و در زمينه‏ى مسائل جارى؛ به طورى كه دانشجوى بسيجى، در هر جمع دانشجويى، ذهن روشنتر، زبان گوياتر و ابتكار بيشترى داشته باشد. همان طورى كه گفتم و اشاره كردم، حقايق را از وراى جناح‏بندى‏هاى سياسى نگاه كنيد و ببينيد؛ از بالا نگاه كنيد و جبهه را ببينيد. در يك جبهه‏ى گسترده‏اى كه ممكن است طول آن صد كيلومتر باشد، واحدهاى گوناگونى هستند؛ يك نفر در يك واحد، فقط خودش را مى‏بيند. اما آن كسى كه با هلى‏كوپتر از بالا عبور مى‏كند، آرايش جنگى مجموعه‏ى اين واحدها را مى‏بيند. از بالا اوضاع كشور را نگاه كنيد؛ آن وقت جاى خودتان را درست پيدا مى‏كنيد كه كجا بايد باشيد، چه كار بايد بكنيد، به چه چيز بايد حساسيت نشان بدهيد، به چه چيز بايد حساسيت نشان ندهيد. همان طور كه گفتم گاهى يك حرف حق را نبايد زد؛ چون گفتن اين حرف، پازل دشمن را تكميل مى‏كند. مواظب باشيد در هيچ مرحله‏اى، شما تكميل‏كننده‏ى پازل دشمن نباشيد.
يك نياز ديگر عبارت است از جهاد علمى. جهاد علمى براى شما لازم است. بايد در ميدانهاى علم وارد بشويد؛ وزارتخانه‏ها هم بايد كمك كنند؛ معاونتهاى تحقيقاتى هم بايد كمك كنند؛ معاونتهاى ادارى مالى دانشگاه‏ها و وزارتخانه‏ها هم بايد كمك مالى كنند؛ خود سازمان مقاومت بسيج هم در بخشهايى بايد كمك و پشتيبانى كند.
يكى ديگر از نيازهاى عمده‏ى شما مسأله‏ى اخلاق و معنويت است. شماها جوانهاى خوبى هستيد؛ اين را بدون تعارف مى‏گويم؛ انصافاً جوانهاى بسيجى ما، جوانهاى خوبى هستند. اما خوبى مراتبى دارد. هيچ وقت در خوب بودن و خوب شدن حد نشناسيد؛ مرتب در حال بالاتر رفتن باشيد. سعيتان اين باشد كه گناه نكنيد. فرائض را با شوق و رغبت انجام بدهيد. از ياد خدا غفلت نكنيد. با قرآن انس پيدا كنيد. در محيطهاى گوناگون كه با همديگر هستيد، سعى كنيد به ديندارى و معنويتِ يكديگر كمك كنيد. اگر رفيقى در جايى پايى كج مى‏گذارد، او را برادرانه و مشفقانه باز بداريد. عزيزان من! از لحاظ اخلاق خودسازى كنيد. انسان با تمرين، همه‏ى كارها را، همه‏ى خلقيات و خوى‏ها را مى‏تواند به خودش بدهد؛ بخصوص در فصل جوانى كه شما هستيد. در فصل ما - فصل پيرى - محال نيست، اما خيلى سخت است. در فصل شما نه، خيلى آسان است. اگر بى‏نظميد و بخواهيد به خودتان نظم بدهيد، آسان است. اگر بخيليد و بخواهيد به خودتان سخاوت بدهيد، آسان است. اگر بداخلاق و اخم‏رو و ترش‏رو و بهانه‏گيريد و بخواهيد به خودتان خوش‏اخلاقى بدهيد، آسان است. اگر غيبت‏كننده و ايرادگيرنده‏ى از اين و آنيد و بخواهيد خودتان را نگه داريد، آسان است. با تمرين! با تمرين حقيقتاً مى‏توانيد به سمت تعالى حركت كنيد؛ به اين احتياج داريد. اين جوانهايى كه اول وارد دانشگاه مى‏شوند، غالباً دلهاى پاكى دارند و دلشان هم مى‏خواهد كه يك كانون معنويتى پيدا كنند و به او بپيوندند؛ بسيج مورد نظر آنهاست و از بسيج توقع دارند. شما به يك معنا، شبيه ما طلبه‏ها هستيد: مردم از طلبه‏ها انتظار بيشترى دارند؛ از بسيج هم انتظار بيشترى دارند. پس اخلاق و معنويت هم از نيازهاى عمده‏ى شماست! درسهاى اخلاقى را در بين خودتان رائج كنيد. از اساتيد اخلاق و موعظه‏گرها استفاده كنيد. البته مواظب باشيد در دام عنكبوتهاى دنيادار و دكاندار گرفتار نشويد؛ اين روزها از اين چيزها هم زياد است: دكاندارهايى كه به اسم معنويت، ادعا مى‏كنند كه امام ديديم و ...! هيچ واقعيتى هم ندارد. حواستان باشد كه اسير آنها نشويد.
از جمله‏ى نيازهاى شما، يك مجموعه‏ى انديشه‏ورز است. من دلم مى‏خواهد ما گرته‏بردارى از لغات خارجى را كمتر كنيم. متأسفانه كم‏كارى‏هاى ما موجب شده كه گرته‏بردارى كنيم. اتاق فكر، درست ترجمه‏اى از انگليسى است. من دلم نمى‏خواهد كلمه‏ى «اتاق فكر» را به كار ببرم، اما چاره‏اى نيست. يك مجموعه‏ى فكرى درست كنيد - همان اتاق فكر در مراكز - اينها بنشينند فكر كنند، فكرهاى عالى بكنند. از افراد مطمئن، خاطرجمع و خوشفكر استفاده كنيد. نشريات بسيج دانشجويى جزو پُرمايه‏ترين و غنى‏ترين نشريات باشد كه هر دانشجويى يا هر استادى يا هر كسى بيرون از محيط دانشگاه آن را نگاه كرد، از آن استفاده كند؛ اين جزو نيازهاى شماست.
يكى از نيازها، گزينش افراد باصلاحيت در بخشهاى مختلف اين تشكيلات بزرگ است. امام (رضوان‏اللَّه‏تعالى‏عليه ) هميشه به همه - از جمله به دانشجوها - توصيه مى‏كردند كه از نفوذى‏ها بپرهيزيد؛ واقعش هم همين بود. آن اوايل جزو مجموعه‏هاى ماهر در نفوذ، اعضاى حزب توده بودند كه با چاپلوسى و ظاهرفريبى و رياكارى، خودشان را جا مى‏زدند. بعد البته يك عده‏ى ديگر هم از آنها ياد گرفتند و وارد تشكيلاتهاى گوناگون و بخشهاى مختلف نظام شدند و كار را به جايى رساندند كه حاكميت دوگانه را هم ادعا كردند. شماها كه يادتان هست؛ مال چهار پنج سال پيش است. حاكميت دوگانه، انشقاق، انشقاق در رأس! خيلى چيز عجيبى است! به اين جا هم رسيدند. حواستان باشد؛ انشعاب و انشقاق و دودسته شدن خطرناك است؛ يكى به خاطر يك فكرى از مجموعه‏اى جدا بشود، باز يكى ديگر از آن طرف به خاطر يك فكر ديگر جدا بشود؛ در حالى كه اين فكرها ممكن است درست هم باشد، اما آنقدر اهميت نداشته باشد كه انسان اين يكپارچگى را به خاطر آن به هم بزند. بنده كه عرض كردم اتحاد ملى، خوب، اتحاد ملى براى شما دانشجويان بسيجى از همين بسيج خودتان شروع مى‏شود: اتحاد سازمانى و تشكيلاتى. نگذاريد شما را تكه‏تكه و پاره‏پاره كنند.
و يك توصيه هم كه واقعاً به آن احتياج داريد - با اينكه شماها بسيجى هستيد و تحرك شما زياد است - اين است كه مراقب باشيد تحرك خود را از دست ندهيد و از تنبلى بپرهيزيد؛ اين چيز مهمى است. تن‏آسايى نكردن، چيز مهمى است.
به نظر من بسيج دانشجويى با اين توصيه‏هايى كه عرض كرديم، با آن نكات و روشن‏بينى‏هايى كه در خود شماها هست - كه من نمونه‏اش را امروز از شما شنيدم - ان‏شاءاللَّه براى آينده‏ى كشور، بركاتش از گذشته هم بيشتر خواهد بود. من احساس مى‏كنم كه ان‏شاءاللَّه بسيج و بخصوص بسيج دانشجويى، در آينده باز به بركات بيشتر و فراوانى دست خواهد يافت.
خوب، ما حرف كه با شما بيشتر از اينها داريم، شما هم حرف با ما خيلى داريد؛ اما چه كنيم كه متأسفانه وقتها كم است و بايد شما را به خدا بسپاريم. پروردگارا! اين دلهاى جوان را با نور معرفت و لطف خود نورانى كن. پروردگارا! ما را هم به بركت لطافت و نورانيت اين جوانها نورانيت بده. پروردگارا! ما را در ميدان جهادِ دشوار فى سبيل‏اللَّه روزبه روز موفق‏تر بگردان؛ عزم ما و نيت ما را مقاوم و پايدار بگردان. پروردگارا! دشمنان ملت ايران و دشمنان انقلاب اسلامى را نابود كن؛ ملت ايران را به آرزوهاى بزرگ خود برسان؛ ارواح طيبه‏ى امام عزيز و عظيم‏الشأن ما و شهداى گرانقدر ما را با ارواح ائمه‏ى هدى‏ (عليهم‏السّلام) و شهداى صدر اسلام محشور بفرما؛ قلب مقدس ولى‏عصر (ارواحنافداه) را از ما راضى و خشنود كن.

ديدار با نمايندگان هفتمين دوره مجلس شوراى اسلام
8/ 3/ 86

بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّ� �يم‏

خداى متعال را شكر مى‏گزاريم كه يك‏بار ديگر مجموعه‏ى منتخبان خدمتگزار مجلس در يك دوره‏ى قانونگذارى - با كوله‏بارى از زحمات و خدمات و تلاشهائى كه مى‏توانند آنها را فهرست كنند و نام ببرند و به آن افتخار كنند - امروز گرد آمده‏اند.
چه خوب است كه انسان - در هر مرتبه و در هر شغلى - وقتى به پشت سر خود نگاه مى‏كند، در يك محاسبه‏ى دقيق و سختگيرانه و بدون مسامحه، فهرستى از كارهايى را مشاهده كند كه قابل ارائه‏ى به پيشگاه الهى است. اين‏كه به ما گفته‏اند: «حاسبوا أنفسكم قبل أن تحاسبوا» و علماى سلوك و اخلاق، محاسبه را يكى از اولين وظائف سالك دانسته‏اند، براى اين است كه ما دائم در حال خواندن نامه‏ى عمل خودمان باشيم و در روزى كه اين نامه‏ى اعمال خوانده خواهد شد، غافلگير نشويم. قبل از اين‏كه نامه‏ى اعمال ما در پيشگاه الهى مورد محاسبه و مطالعه قرار بگيرد، خود ما بخوانيم؛ اگر كمبودى هست، اصلاح كنيم؛ اگر نقطه‏ى قوتى در آن هست، خدا را بر آن سپاس بگزاريم. والّا اگر اين محاسبه را انجام ندهيم و غافل بمانيم، آن‏وقت غافلگير مى‏شويم.
امام سجاد در دعاى ابوحمزه عرض مى‏كند: «اللّهم فارحمنى إذا انقطعت حجّتى و كلّ عن جوابك لسانى و طاش عند سؤالك ايّاى لبّى»، در مقابل سؤال الهى حجت انسان و استدلال انسان تمام مى‏شود - به تعبير رائجِ امروز، انسان كم مى‏آورد - زبان انسان از گويائى مى‏افتد و حتّى ذهن و عقل و لبّ انسان هم آشفته مى‏شود؛ «و طاش عند سؤالك ايّاى لبّى». آنهايى كه خودشان را زير مداقه‏ى يك محاسبه قرار دادند، اميد فرجى دارند. وقتى به نامه‏ى اعمال خود نگاه كرديم و ديديم اين نقاط كمبود وجود دارد، چون هنوز وقت باقيست و عمر باقيست، جبران مى‏كنيم؛ «و أنيبوا إلى ربّكم» - «أنيبوا» يعنى برگرديد و جبران كنيد - اگر ديديم نقاط روشنى وجود دارد، به كمك الهى، به توفيق الهى و به هدايت الهى دلگرم و اميدوار مى‏شويم؛ هم خدا را شكر مى‏گزاريم، هم ادامه مى‏دهيم؛ محاسبه فايده‏اش اين است.
همان‏طور كه يك فرد بايد خودش را محاسبه كند، يك جمع هم - مثل مجلس شما، مثل دولتها، مثل مجموعه‏ها و افراد مسؤول در كشور - بايد خودشان را محاسبه كنند؛ ما خودمان را بايد محاسبه كنيم. اگر انسان چنين فهرستى داشته باشد - مثل اين فهرستى كه جناب آقاى دكتر حداد در بيانات شيرين و خوش لفظ و معناى خودشان طبق معمول بيان كردند - طبعاً خوشحال مى‏شود و خدا را شكر مى‏كند؛ لكن قانع نمى‏شود. قانع نبايد شد و از غفلتها و قصورها نبايد اغماض كرد؛ همچنانى كه در محاسبه‏ى ديگران هم - تا جايى كه پاى دوستى‏ها و رابطه‏ها و ملاحظه‏ها در ميان نباشد - اغماض نمى‏كنيم، سختگيرى مى‏كنيم و نكته مى‏گيريم. براى خودمان هم بايد همين گونه باشد. اميدواريم ان‏شاءاللَّه خداى متعال به شما، به ما، به همه‏ى مسؤولين اين لطف را بكند كه چشم بصيرِ به خود به ما بدهد و قوّت بر عمل و قوّت بر عزم را در ما روز به روز بيفزايد؛ «قوّ على خدمتك جوارحى و اشدد على العزيمة جوانحى.»
سه سال گذشت؛ اين سه سال - همين‏طور كه جناب آقاى حداد از قول اين حقير نقل كردند - زمان كم و زمان كوتاهى نبود؛ لكن همين زمانهاى زياد، به چشم بر هم زدنى مى‏گذرد و تمام مى‏شود؛ انسان تا به خود مى‏آيد، مى‏بيند گذشت. عمر هم همين‏طور است. انسان وقتى به هفتاد سال و سنين بالا هم مى‏رسد - حالا كه الحمدللَّه خيلى از شماها جوانيد - مى‏بيند با چشم بر هم زدنى همه چيز گذشته و از اين راه طولانى عبور كرده. اين يك‏سال آخر هم باز با چشم بر هم زدنى خواهد گذشت. براى ما چه مى‏ماند؟ كارى كه در اين يك سال انجام بدهيم و آن مضمونى كه در اين جدول و خانه‏هاى يكساله بگنجانيم؛ مثل اين حروف مقطعه‏اى كه در جدول مى‏گنجانيم تا يك جمله‏ى تمام و يك سخن درست از او در بيايد. نگاه كنيم، ببينيم ذره ذره‏ى كارى كه در اين مدت انجام خواهيم داد، چگونه است؟ چيست؟ با چه نيتى است؟ در كدام جهتى است؟ از پيش بدانيم چه مى‏خواهيم و براى آنچه كه مى‏خواهيم، تدبير لازم را انجام بدهيم. البته يك‏سال، زمان كمى هم نيست و زمان زيادى است. در اين يك سال خيلى كارهاى بزرگى مى‏شود انجام داد؛ كه بعد به آنها اشاره‏اى خواهم كرد.
آنچه كه در مورد اين دوره‏ى از مجلس اين حقير مى‏توانم عرض بكنم و جمعبندى‏اى كه تا امروز از اين مجلس، فى الجمله در ذهن هست - به عنوان يك شاهد و يك ناظر كه در بعضى از اين مجالس متعدد، اندكى بوديم و بقيه را هم از نزديك شاهد بوديم و با آنها تعامل داشتيم - به نظر من مجلس خوبيست و جزو دوره‏هاى خوب مجلس محسوب مى‏شود. اين مجلس، از جهتى يك خصوصيتى دارد و آن اين است كه اين تركيب - تركيبى كه بعضى از جهات كلى و خطوط اصلى آن را عرض خواهم كرد - در يك فضاى نامناسب روئيد؛ مثل گياه يا درختى كه از ميان سنگلاخ برويَد. «ألا و إنّ الشّجرة البرّيّة أصلب عوداً و أبقى وقوداً»؛ درختى كه در ميان سنگ مى‏رويَد، هم محكمتر و استوارتر است و هم آن وقتى كه او را تبديل به آتش كردند، آتش ماندگارترى دارد و اثرش براى مدتها مى‏ماند؛ مجلس شما اين‏گونه است.
شرائطى كه قبل از پديد آمدن اين مجلس به وسيله‏ى بعضى اشخاصى كه از روى غفلت، كارهايى انجام مى‏دادند به وجود آمده بود - رفتن به سمت تحريم انتخابات، رفتن به سمت استعفاى نمايندگان، اعتصاب در مجلس، مقابله‏ى مجلس - چيزهاى بد و عجيبى بود و صداى عمومى مجلس، با خيلى از مبانى و اصول نظام مغايرت داشت. در يك چنين فضايى، اين مجلس روئيد.
معناى اين چيست؟ مجلس را كه كسى نصب نمى‏كند؛ مجلس را مردم انتخاب مى‏كنند؛ معنايش اين است كه دل اين ملت براى همان چيزى مى‏تپد كه كسانى برنامه‏ريزى كرده بودند كه آن را قلعِ ماده كنند؛ دل اين ملت براى اصول اسلامى مى‏تپد. نمى‏خواهيم ادعا كنيم كه همه‏ى آحاد ملت جزو مقدسينِ درجه‏ى يك‏اند؛ اما مى‏خواهيم ادعا كنيم كه آنهايى هم كه در عمل جزو مقدسين درجه‏ى يك نيستند، براى اسلام و براى ارزشهاى اسلامى و براى ارزشهايى كه اين انقلاب به اين كشور داد، اهميت قائلند و طعم آنها را چشيده‏اند. حافظه‏ى تاريخى اين ملت، نمى‏تواند آن دورانى را كه اين كشور بزرگ و اين ملتِ تاريخى، بازيچه‏ى دستِ استعمارگران و بازيگران صهيونيست شده بود، فراموش كند؛ مى‏خواستند اقتصاد او را، فرهنگ او را، دل مردم را، جهت زندگى مردم را، پوشش مردم را، عقايد مردم را، دستمايه‏ى بازى خودشان قرار بدهند؛ اهانتى از اين بزرگتر به اين ملت متصور نبود. فقر بود، تبعيض بود، زورگويى بود، ظلم بود؛ در عين حال، همه‏ى اينها با اهانت به مقدسات بود، با جهتگيرى‏هاى ضد اسلامى و قرآنى و دينى بود؛ با كشاندن مرد و زن به سمت منجلاب فساد بود. حافظه‏ى اين ملت، آن دوران را فراموش نخواهد كرد. اگر فرض كنيم در زمان حاضر، اكثر افراد ملت، آن دوران را با پوست و گوشتشان لمس نكرده‏اند - چون جوانند؛ البته ماها لمس كرده‏ايم - اما يك ملت چيزهايى را در ذهن و حافظه‏ى خود نگه مى‏دارد و آنها به معارف آن ملت، فهم آن ملت و بصيرت آن ملت تبديل مى‏شود. ملت اين اصول را دوست دارد.
از اين خواست ملت، اين مجلس جوشيد. شما هم در تبليغات انتخاباتى‏تان غالباً بر روى اصول اسلامى، پايبندى به ارزشها، مبارزه‏ى با فساد، كار براى طبقه‏ى محروم، تلاش براى حفظ استقلال و عزت ملى، تكيه كرديد. مردم هم از اين شعارها و حرفها استقبال كردند و رأى دادند و اين مجلس تشكيل شد. اين يك پديده است و به يك مقطعى در تاريخ كشور تبديل مى‏شود. تاريخ، بيرحم است. آيندگان نگاه مى‏كنند، قضاوت خواهند كرد و نظر خواهند داد و اين مقطع يكى از آن مقاطع بسيار حساس و مهم بود. هويت مجلس شما اين است.
بر مبناى همين هويت و در امتداد اين شعارها، خطوط اساسى و خوبى هم - حقاً و انصافاً - تعقيب شد؛ نه دوستان شما - طرفداران مجلس - و نه دشمنان شما نمى‏توانند منكر آنها بشوند. مجلس نشان داد كه به طبقات ضعيف در جامعه اهتمام مى‏ورزد؛ براى او مسأله‏ى اساسى، جبران ضعف طبقات ضعيف و مردمان فقير و دورماندگان از بسيارى از امتيازات است؛ به اين توجه نشان داديد - هم در گفته‏ها گفته شد، هم در برخى از قوانين منعكس شد - كه بسيار مهم و خوب بود.
در زمينه‏ى سياستهاى اصل چهل و چهار - كه مى‏تواند يك حركت عظيم اقتصادى در كشور بوجود بياورد - مجلس پاسخ خوبى داد. همين كميسيون ويژه‏اى كه اشاره كردند، تشكيل شده و دارد خوب كار مى‏كند. منتها بايد مجلس و همه‏ى نمايندگان از آن حمايت كنند و اين‏كه فقط چند نفر - كه عضو آن كميسيون هستند - دنبال كنند، كافى نيست. پيش برويد و يك قانون محكم و قوى بوجود بياوريد تا يادگارى شما براى كشور بماند.
از جمله‏ى نقاط قوّت بسيار بارز در اين مجلس، مواضع محكم و اصولى در مسائل بين‏المللى و در مواجهه‏ى با استكبار بود. خيلى بد است كه دشمنانى كه با يك ملت، با جهتگيرى يك ملت و با اصول يك ملت مخالفند، ناگهان از دل تشكيلاتِ مديريت كشور، يك چراغ سبز و يك علامت موافقتى دريافت كنند! خيلى خجالت‏آور است و انسان احساس خفّت مى‏كند.
منطق ما در مقابله‏ى با دست‏اندازى‏هاى امريكايى، منطق ضعيفى نيست. منطقى است كه اگر براى همه‏ى ملتهاى دنيا تبيين بشود، با همه‏ى دل به آن مى‏گروند. ما حرف زورى نمى‏زنيم؛ حرف خلاف متعارفى نمى‏زنيم. ما مى‏گوييم يك ملت و يك كشور، نمى‏خواهد اجازه بدهد كه يك قدرت، يك امپراطورىِ متجاوز، مدعى و طلبگار از همه‏ى دنيا، به منابع او دست بيندازد، به منابع انسانى او دست بيندازد، سياست او را تعيين كند و از او سلب اختيارات كند. مى‏گويند: فلان كار را بكنيد، فلان كار را نكنيد، فلان چيز را بفروشيد، فلان چيز را بخريد، اين كار را براى حكومتتان بپذيريد، آن را نپذيريد! اين كارى است كه الان امريكايى‏ها در خيلى از جاهاى دنيا دارند مى‏كنند. در متصرفات شوروىِ سابق مكرر كردند؛ در منطقه‏ى خاورميانه دهها سال است دارند مى‏كنند؛ در آسيا و در خيلى از كشورها دارند مى‏كنند. ايران گفت ما نمى‏خواهيم شما در كار ما دخالت كنيد؛ مى‏خواهيم خودمان تصميم بگيريم. اين حرف بدى است؟ ملت ايران در مواجهه‏ى روبه‏رو و آشكار با استكبار، مى‏گويد شما چرا دم از حقوق بشر مى‏زنيد و اين‏جور آشكار و فاضح حقوق بشر را در همه جا - در عراق، در افغانستان، در آفريقا، در كوزوو، حتّى در خود امريكا - نقض مى‏كنيد؟! اين حرفى نيست كه ملتها اين را نفهمند.
شما ببينيد، امروز مسؤولين كشور - رئيس جمهور يا مسؤولان بلندپايه‏ى ديگر - به هر كشورى كه سفر مى‏كنند، اگر بتوانند در بين دانشگاهى‏ها، در بين روشنفكرها يا در بين توده‏ى مردم حضور پيدا كنند و حرفى بزنند، با پاسخى از اعماق دل آنها مواجه مى‏شوند. براى چيست؟ قبلاً هم همين‏جور بود: سفر بنده به پاكستان، سفر آقاى هاشمى به آفريقا و سفرهاى آقاى خاتمى به بعضى نقاط ديگر. امروز رئيس‏جمهور ما به هر كشور اسلامى‏اى كه مى‏رود، اگر به مردم ميدان بدهند و اجازه بدهند، بخاطر مواضع قاطعى كه از ايشان شنيده‏اند، با گرمىِ بيش از حد استقبال مى‏كنند. اينها معنايش اين است كه ملتها - بخصوص دنياى اسلام - اين حرفها را مى‏پسندند.
حالا ما به عنوان يك دولت، يك ملت، يك كشور، به صورت يكپارچه و يك تشكيلات حكومتى - نه به صورت يك گروه يا حزب معترضِ مسلح يا غيرمسلح در يك گوشه‏ى دنيا - ايستاده‏ايم و داريم اين حرفها را مى‏زنيم و همه‏ى دنيا هم ما را بخاطر اين ايستادگى تحسين مى‏كنند؛ ولى ناگهان از وسط جبهه‏ى ما - بخصوص از چادر و خيمه‏ى فرماندهىِ نظام - يك علامتى داده بشود كه ما با شمائيم! «ياايّها الّذين امنوا لاتتّخذوا عدوّى و عدوّكم اولياء ... تسرّون اليهم بالمودّة.»
اين مجلس در موضع رفيع و والاى مجلسِ قانونگذارى ايستاد و در همه‏ى ماجراها و فراز و نشيب‏ها، اين موضعِ ضد استكبارى خودش را علناً، با صراحت، با وضوح و با منطق، بيان كرد. منطق و استدلال هم بر سخنان و رفتار او حاكم بود. اين خيلى باارزش است و نمى‏شود آن را نديده گرفت. دوستان شما هم اين را قبول دارند، دشمنان شما هم اين را قبول دارند. اين هم يكى از آن خطوط اساسى افتخارات شماست كه در محاسباتتان، بايد شكر او را بگزاريد.
يكى از امتيازات اين مجلس در اين سه سال گذشته - كه ان‏شاءاللَّه در يك سال باقيمانده هم همين‏طور باشد - اين بود كه منشأ تشنجات سياسى و بگومگوهاى اختلاف‏افكن در بيرون نشد؛ راديو را كه انسان باز مى‏كند تا گفتگوى مجلس را بشنود، با مجموعه‏اى از بيانها و گفتارهايى مواجه بشود كه جز دعوا و تشنج و اختلاف و اتهام از آن بيرون نمى‏آيد. اين مجلس در اين زمينه، مواضعِ خوب و قابل قبولى داشت. البته برخى از اظهارات در مجلس هست كه به آن اشاره مى‏كنم؛ لكن مجموعاً مجلسِ تشنج‏آفرينى نبود و در درون خودش خوب بود. امتيازات ديگرى هم جناب آقاى دكتر حداد نقل كردند و كارها و فعاليتهايى كه انجام گرفته را گفتند.
برادران و خواهران عزيز! سال آخر يكى از سالهاى امتحان است. من در اولِ اين دوره به شما گفته‏ام - البته قبلاً به دوره‏هاى ديگر هم گفته‏ام - در مجلس، نبايد نماينده‏ى فلان منطقه تصور كند كه هنر نمايندگى او در اين است كه براى آن منطقه دائماً پشتيبانى جلب كند. اصلاً مسأله‏ى نماينده‏ى مجلس اين نيست؛ نبايد فكر كنيم كه چون ما نماينده‏ى فلان شهر يا فلان استانيم، مرتب بايستى براى آن شهر يا استان امتياز بگيريم. اين يك ميدانِ رقابتِ غلط و بى‏برنامه و نادرستى است كه تبعات بدى هم دارد. شما درست است كه از فلان نقطه‏ى كشور انتخاب شده‏ايد، اما فقط نماينده‏ى آن‏جا نيستيد؛ شما نماينده‏ى همه‏ى ملت ايرانيد. شأن مجلس هم قانونگذارى است، نه گرفتن تسهيلات و كمكهاى عمرانى و غيره براى آن منطقه‏ى خود؛ به قانون اساسى هم نگاه كنيد. شأن شما اين است كه قانون بگذاريد؛ منتها قانونى بگذاريد كه آنقدر محكم و خوب و شامل باشد كه منطقه‏ى شما را هم سيراب كند. اين حالت گاهى در سال آخر تشديد مى‏شود؛ حالا ما اين را بى‏رودربايستى به شما عرض بكنيم؛ مراقب باشيد. بنابراين سال آخر، سال امتحان الهى است. هميشه اين‏طور بوده، حالا هم همين‏طور است. مراقب باشيد.
آنچه كه به نظر من مى‏رسد كه در اين يك سال انجام بگيرد - با اين تصور كه چون شما يك سال ديگر هم فرصت داريد كه براى مردم در قواره‏ى مجلس شوراى اسلامى كار كنيد، باز همين يك سال هم فرصت مهمى است - اين است كه نگاه كنيد و ببينيد اولويتها و اهم‏ها چيست و با جديت دنبال آن برويد. البته يك فهرستى هم رئيس محترم مجلس چندى پيش به من ارائه كردند كه پانزده، شانزده مورد در آن نوشته شده بود؛ خوب بود؛ البته بنده نه تعيين مى‏كنم و نه ترجيح مى‏دهم، شما خودتان مى‏دانيد. تعدادى از چيزهائى را كه واقعاً براى كشور مهم و اساسى و ماندگار است، يا فورى و فوتى است - و لو خيلى اساسى نيست، اما براى وضع كنونى از يك فوريتى برخوردار است - انتخاب كنيد و بدون نگاه به مسائل خاصى كه ممكن است براى هر كسى پيش بيايد - مسائل جناحى و شخصى و غير ذلك - آنها را دنبال كنيد. اين يك سال، مى‏تواند سال بابركتى باشد.
البته در آن خطوط اساسىِ مهمى كه لازم بود به عنوان امتياز عرض بكنيم، مواضع قاطع شما در قضيه‏ى هسته‏اى بود كه آن هم يكى از نقاط برجسته است. خيلى خوب عمل كرديد. كار درست همين بود كه دولت را الزام كنيد به ايستادگى؛ دولت هم خودش علاقه‏مند به اين كار و پيشرو در اين كار است. اين درست بر طبق مصلحت كشور و مصلحت آينده است. به طبقات كم‏درآمد و ضعيف هم مانند قبل اهتمام داشته باشيد.
اگر مى‏گوئيم به كارهاى اساسى بپردازيد، با همين ملاحظات اساسىِ ديگرى است كه در اين كار وجود دارد. مثلاً يك وقتى امام به نمايندگان مجلس شوراى اسلامى فرمودند كه درست است كه هر چه شما تصويب كنيد به شوراى نگهبان مى‏رود و اگر مخالف قانون اساسى بود رد مى‏شود؛ اما اين معنايش اين نيست كه شما از اول، چيزى را كه مى‏دانيد مخالف قانون اساسى است تصويب كنيد و به آن‏جا بفرستيد؛ آنها هم رد مى‏كنند؛ بعد هم بالاخره يك مجمع تشخيصى وجود دارد كه برود آن‏جا! نه، اين تضييع وقت مجلس است: آوردن قانونى كه صريحاً بر خلاف قانون اساسى است به مجلس، يا وارد شدن به بعضى از جزئياتِ مسائل اجرائى.
البته ارتباطات مجلس و دولت خوب است و من مى‏دانم كه ارتباطات مجلس و دولت چه‏طور است. الحمدللَّه جهتگيرى‏هاى كلى، جهتگيرى‏هاى يكسانى است؛ اگرچه اختلاف سلائقى وجود دارد. در موارد اختلاف سليقه، بالاخره هر طرف بايستى يك مقدارى كوتاه بيايد تا بتوانند مسائل را جمع كنند. اين را به عنوان يك نگاه مصلحت‏انديشانه‏ى اساسى من عرض مى‏كنم: با دولت بايستى همراهى بشود. دولت در اداره‏ى كشور و در مديريت كشور، جهتگيرى درستى دارد. در همه‏ى برنامه‏ها، دولتها ممكن است با مجالس، با بعضى از نخبگان يا با بعضى از افراد ديگر اختلاف‏نظرهايى داشته باشند؛ در اين اختلاف‏نظرها هم هيچ كس نمى‏تواند ادعا كند كه قطعاً و در همه جا، حق با اين طرف است يا با آن طرف؛ ممكن است گاهى حق با اين طرف باشد، گاهى هم حق با آن طرف ديگر باشد. اما اين نبايد موجب بشود كه دولت اصولگراى معتقد به مبانى انقلاب و بشدت در حال تحرك و خدمت و زحمت‏كشى، تضعيف بشود؛ اين را توجه داشته باشيد.
نه اينكه بگوئيم انتقاد نكنند؛ انتقاد دو گونه است. علامتِ دلسوزانه بودن انتقاد اين است كه وقتى انسان انتقاد را بيان مى‏كند، نقطه‏ى قوّت را هم در كنار او بيان كند تا معلوم بشود كه بناى نظر شخصى، بناى انتقام‏گيرى و بناى اذيت كردن ندارد؛ والّا اگر ما يك مجموعه‏اى داشته باشيم كه نقاط قوّت و نقاط ضعفى هم دارد، آن وقت در بيان انتقاد، نقاط قوّتش را اصلاً در نظر نگيريم و به زبان نياوريم، بعد يك يا دو يا ده‏تا از نقاط ضعف را همين طور بنا كنيم گفتن؛ معلوم است كه تضعيف خواهد شد. علامت اين كه نمى‏خواهيم تضعيف كنيم، اين است كه نقاط قوت را هم بيان كنيم. حالا اگر يك وقت در موردى انتقادى هم داريم، بگوئيم؛ اشكالى ندارد و كسى با آن مخالفتى ندارد.
بالاخره خود هماهنگى مجلس و دولت هم يكى از بركات اين دوره است. دشمنانى هم داشت و دارد؛ اين را به شما عرض بكنم. كسانى هستند كه با هماهنگى دولت و مجلس مخالفند. از اول هم همين‏طور شعار دادند كه اينها يكدست كردند؛ با اين كه كسى در اين يكدستى تأثيرى نداشت. ملت اين كار را كرده بود و اين‏طور انتخاب كرده بود؛ رئيس جمهور را آن‏طور، نمايندگان را هم اين‏طور. حالا يكدست درآمده‏اند ديگر! چه كار كنيم؟ اين يكدستى عيب نيست، حسن است؛ تا بتوانند با همديگر كار كنند و با هم اهداف مشتركى را دنبال بكنند.
توجه بكنيد در اين اظهاراتى كه بر زبان مى‏آوريد - هم نطقِ پيش از دستور، هم بيان تذكر، هم راه‏هاى نظارت بر دولت: سؤال و تذكر و استيضاح - در طرف مقابل و جبهه‏ى مقابل، دشمن از روى غفلت خود يك پيام غلطى دريافت نكند. چون گاهى اوقات ما قصد بدى هم نداريم، اما طورى حرف مى‏زنيم كه طرف مقابل از حرف ما دچار اشتباه مى‏شود؛ خيال مى‏كند كه يك گرايش طرفدارِ او در بين اين مجموعه وجود دارد؛ آن وقت تشويق مى‏شود و روحيه پيدا مى‏كند. مواظب باشيد دشمن روحيه پيدا نكند.
حالا به هر حال ما آنچه را كه در پايان اين سه سال به شما مى‏توانيم عرض بكنيم، «خسته نباشيد» است. ان‏شاءاللَّه كه خداوند كمكتان كند تا بتوانيد همين صراط مستقيم را ان‏شاءاللَّه با پرهيز از مزلّات ادامه بدهيد و مراقب مزالّ اقدام باشيد. در روايات ما هست كه از موارد شبهه بپرهيزيد، زيرا كه نزديك شدن به موارد شبهه انسان را در خطر لغزش به آن سوى مرز قرار مى‏دهد. اين است كه اميدواريم كه خداى متعال ان‏شاءاللَّه شماها را تأييد كند، به شما توفيق بدهد و كمكتان بكند و بتوانيد ان‏شاءاللَّه در پايان اين دوره، پيش خداى متعال يك كارنامه‏ى روشن و مورد قبول پروردگار داشته باشيد.

بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى‏ در مراسم هيجدهمين سالگرد ارتحال حضرت امام خمينى (ره)
14/ 3/ 86

بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّ� �يم‏

الحمدللَّه ربّ العالمين و الصّلاة و السّلام على سيّدنا و نبيّنا ابى‏القاسم محمّد و على اله الأطيبين الأطهرين المنتجبين الهداة المهديّين المعصومين المكرّمين سيّما بقية اللَّه فى الارضين.
قال‏اللَّه الحكيم فى كتابه: «ألم تر كيف ضرب اللَّه مثلا كلمة طيّبة كشجرة طيّبة اصلها ثابت و فرعها فى السّماء. تؤتى اكلها كلّ حين باذن ربّها و يضرب اللَّه الامثال للنّاس لعلّهم يتذكّرون.»
مجلس باعظمتى است. و از اين باعظمت‏تر، ميليونها دلى است كه در سراسر كشور، بلكه در اكناف عالم در اين روزها به ياد امام بزرگوار ما ميتپد. و اين‏همه، حاكى از عظمت آن شخصيتى است كه به توفيق الهى، توانست به يك ملت عظمت ببخشد، بلكه توانست به امت اسلامى عظمت بدهد.
خداوند متعال كلمه‏ى طيبه را به درخت پاكيزه و بارور تشبيه كرده است؛ ريشه‏ها در زمين استوار و شاخ و برگ آن در فضا پراكنده است و به تناسب موقعيت و انتظار، ميوه‏ى خود را به مشتاقان ميدهد: «تؤتى أكلها كلّ حين باذن ربّها». كلمه‏ى طيبه، هر آن فكرى است كه در دل يك انسان بزرگ و الهى برويد و منشأ بركات براى مردم بشود؛ هر آن عملى است كه از جوارح يك انسان صالح سر بزند و براى هدايت بشر و رشد عالم انسانيت داراى بركات باشد. همچنين كلمه‏ى طيبه، آن انسانى است كه اين انديشه‏ى نيكو يا اين عمل صالح در وجود او متحقق شده است و در او بروز و نمود پيدا ميكند. بعد از اين آيه، خداوند متعال ميفرمايد: «يثبّت اللَّه الّذين امنوا بالقول الثّابت فى الحيوة الدّنيا و فى الاخرة». آن قول ثابت موجب ميشود كه قائل به آن قول هم، ثبات و دوام پيدا كند. كلمه‏ى طيبه، هم قول است، هم آن قائل است؛ هم فكر است، هم آن چيزى است كه زائيده‏ى از آن فكر است؛ هم آن شخصيت انسانىِ برگزيده‏اى است كه اين فكر و عمل به او قائم است.
اين جور است كه شما مى‏بينيد امام بزرگوار ما هر روز گوئى زنده‏تر ميشود؛ در فضاى جامعه‏ى ما و در فضاى بين‏الملل اسلامى، روزبه‏روز امام بزرگوار برجسته‏تر و فكر او و راه او فهميده‏تر و ملموستر ميشود. آن چيزى كه اين دوام را، اين استمرار وجود را، اين بركات را پديد آورده است، چيست؟ آن، ايمان مخلصانه و عمل صادقانه است.
امام بزرگوار ما مصداق اين آيه‏ى شريفه بود كه «انّ الّذين امنوا و عملوا الصّالحات سيجعل لهم الرّحمن ودّا»؛ هدف او، هدف الهى؛ رفتار او، رفتار ايمانى؛ و عمل او، عمل صالح. اين است كه در فضاى ذهنيت جامعه‏ى اسلامى، براى چنين موجودى ميماند و ميرائى ندارد؛ مثل سلسله‏ى انبياء الهى و اولياء الهى كه جسمشان از مردم غايب شد، اما حقيقتشان و هويتشان زنده است.
رهبران مادى را با انواع حيله‏ها ميخواهند در دلها زنده نگه دارند، نميشود. جسد لنين - رهبر شوروى - را موميائى كردند تا بماند و جلوِ چشم باشد، اما نماند. آن موميائى - يك جسم بى‏ارزش - آن فكر و آن اصول و آن ياد، همه محكوم به زوال شد؛ هم در جامعه‏ى خود او، هم در سطح جهان.
تفاوت رهبرى و زعامت معنوى و روحى اين است. علت هم همان اتصال با منبع اصلى قدرت، ارتباط با خدا، همه چيز را از او دانستن و همه كار را براى او كردن، است. اين راز اقتدار و ماندگارى و نفوذ مردان خداست. امام با اين ديد و با اين مبنا، همچنان زنده خواهد ماند. دشمنان او، مخالفان او، معارضان دينى و سياسى او، رفتند و خواهند رفت؛ اما امام بزرگوار با فكرش، با هويتش و با وجود حقيقى‏اش در جامعه‏ى اسلامى و در جامعه‏ى بزرگ بشرى ادامه پيدا خواهد كرد و روز به روز برجسته‏تر و قويتر و محسوستر خواهد شد. راز قدرت معنوىِ امام بزرگوار ما اين است.
سرّ اين نفوذ عجيب كه اين مرد بزرگ در دل توده‏هاى عظيم مسلمان در كشورهاى مختلف راه يافت و راز اين نفوذ عظيم، اين است: از خود عبور كردن، براى خود تلاش نكردن، خدا را ديدن و از خدا الهام گرفتن و براى خدا مجاهدت به تمام معنا انجام دادن. اين راز عظمت امام بزرگوار و رهبرى روحانى است. پيامبران هم راز نفوذشان، راز ماندگارى‏شان همين بود؛ والّا ظواهر و بند و بست سياسى و شعارهاى دهان‏پركن و مورد علاقه‏ى توده‏هاى مردم را همه بلدند بدهند؛ ديگران هم اين كارها را ميكنند. اين نيست آن چيزى كه يك زعيم معنوى و روحانى را در دلها نافذ ميكند؛ بر دلها حاكم ميكند. و حكومت او از نوع حكومت معنوى و صورى نيست؛ از نوع حكومت انبياء است؛ از نوع حكومت جباران و جائران هرگز نيست. لذا شما در زندگى امام كه نگاه ميكنيد، اين ارتباط با خدا و اتصال با خدا در او يك سكينه و آرامشى به وجود مى‏آورد. آنجائى كه ديگران وحشتزده ميشدند، او آرام بود! آنجائى كه ديگران به تزلزل مى‏افتادند، او قاطع و مصمم بود. در وصيتنامه‏ى خود هم خطاب به مردم ايران، بلكه ملتهاى مسلمان ميگويد با دلى آرام و قلبى مطمئن از مردم خداحافظى ميكند و به جوار رحمت الهى ميرود. دمِ مرگ هم با دل آرام اين جهان را ترك ميكند.
بعضى‏ها به ذهنشان مى‏آمد كه چطور امام با اين دقت و اهتمامى كه در احكام دين و نسبت به جان و مال داشت و اين همه ما در انقلاب و در جنگ شهيد داديم، دچار دغدغه نبود و با دل آرامى ميتوانست دنيا را ترك كند و به ملاقات پروردگار برود؛ ميگفتند جواب اين خونها را كه خواهد داد. جواب امام به اين وسوسه‏ها اين است كه جواب اين خونها را همان كسى خواهد داد كه جواب خونهاى صفين و نهروان را داد. جواب اين سختيها را همان كسى خواهد داد كه جواب سختيها و رنجها و محنتهاى اميرالمؤمنين را در دوران زندگى خواهد داد. انقلاب براى نجات يك ملت داراى هزينه است؛ جنگ هشت‏ساله براى دفاع از استقلال يك ملت داراى هزينه است؛ ايستادگى در مقابل زورگويان عالَم براى اثبات حقانيت و حقوق خود داراى هزينه است. امام اين هزينه را پرداخت. هزينه‏اى كه امام پرداخت، اعتماد عمومى مردم بود. اين اعتماد عمومى را در اين راه امام به كار انداخت و هزينه كرد، امّا خداى متعال اين هزينه را جبران كرد. آنچه را كه امام هزينه كرده بود، چند برابر به او برگرداند.
در تشييع جنازه‏ى اين مرد بزرگ، جمعيتى كه حضور پيدا كردند، از جمعيت مردم در روز استقبال او بيشتر بود. اين معناش همين است كه «من كان للَّه كان اللَّه له». دلهاى مردم به او متوجه بود. او اين سرمايه را براى خود نخواست؛ اين سرمايه از نظر او مِلك پروردگار بود؛ بايد در راه خدا مصرف ميكرد و كرد؛ و خدا هم اين سرمايه را به صورت مضاعف به او برگرداند. راه خدا اين جورى است؛ راه خدا مجاهدت دارد، هزينه دارد و هزينه‏ى آن را بايد پرداخت.
يك ملت اگر اهل خدا هم نباشد، دين و قيامت را هم قبول نداشته باشد و بخواهد به عزت برسد، بايد هزينه كند؛ بخواهد به استقلال برسد، بايد هزينه‏ى آن را بپردازد؛ بخواهد حق خود را در مقابل زورگويان عالَم حفظ كند، بايد متحمل هزينه‏ى آن بشود. نميشود گوشه‏اى نشست و توقع و آرزوى پيشرفت و توسعه و عزت و آقايى كرد، اما در ميدان عمل هيچ كوشش و تلاشى نشان نداد؛ اين شدنى نيست. بعضى‏ها همين قدر اين را بلدند كه گِله كنند، كمبودها را مطرح كنند، شِكوه كنند؛ اما سهم خود را در راه پيشرفتى كه بايد پرداخت، چگونه ميپردازند؟ از اين ديگر حرفى نميزنند. آنوقتى كه وقت تلاش و سعى است، تماشاچى‏اند؛ آنوقتى كه وقت داورى است، بى‏رحمانه و غيرمنصفانه داورى ميكنند؛ اين نميشود. يك ملت، يك جمعيت، يك فرد، براى اينكه بتواند به آرزوهاى بلند خود دست پيدا كند، بايد تلاش كند. ملت ما اين تلاش را كرد و توانست انقلاب را پيروز كند. اين تلاش را كرد و توانست در جنگ تحميلى هشت‏ساله، سربلند از آب در بيايد.
همه‏ى قدرتها دست به دست هم دادند، رژيم بعثى عراق را جلو انداختند براى اينكه انقلاب را نابود كنند؛ جمهورى اسلامى را از بين ببرند؛ اما ملت ايستاد. اين ايستادگى نتيجه‏اش اين شد كه دنيا اين تجربه را پيدا كرد كه ايرانى، آنجائى كه پاى دفاع از حق و دفاع از حقيقت و دفاع از حقوق خود او در ميان باشد، هرگز از ميدان خطر عقب نمى‏نشيند. و تنها و تنها راه دستيابى يك ملت به حقوق خود، همين ايستادگى آگاهانه و از سر بصيرت است. آگاه باشند، حقِ خود را بشناسند، بر آن پافشارى كنند. نميشود حق را از ديگران التماس كرد و گرفت.
امام ابرقدرتها را خوب شناخته بود؛ با قدرتهاى سلطه‏گر و تجاوزگر نميشود با التماس حرف زد. تا وقتى شما التماس كنيد، عقب‏نشينى كنيد، نرمش بخرج بدهيد، طبيعت سلطه‏طلب اين است كه مُشتهاى خود را گره‏تر ميكند، تهديد خود را جديتر ميكند، چهره‏ى خود را خشمگين‏تر ميكند و جلوتر مى‏آيد. حق را با ايستادگى بايد گرفت. ملت ايران به حقِ استدلال خود دست يافت، عزت خود را تأمين كرد، مرزهاى خود را امن كرد، يك حكومت باثبات در كشور به بركت همين ايستادگى، به بركت همين مجاهدت به وجود آورد؛ احساس قدرت كرد.
عزيزان من! ملت بزرگ ايران! جوانان عزيز! خودتان را جدى بگيريد. خودتان را باور كنيد. توانستيد و خواهيد توانست. آن چيزى كه قدرتهاى سلطه‏طلب بخواهند به يك ملت اعطا بكنند، ارزشِ گرفتن ندارد. حق دستيابى به انرژى هسته‏اى را ملت ايران التماس كند تا قدرتمندان زورگوى دنيا و عزيزان بى‏جهت دنيا بپذيرند كه او داراى حق هسته‏اى است! نه؛ اين، رويه‏ى يك ملت آزاد و مستقل نيست. همه‏ى حقوق ديگر هم از اين قبيل است.
مطلب ديگر اين است كه امام بزرگوار ما توانست يك هويت جديدى را در دنياى پرآشوب سياست، در اين منطقه به وجود بياورد و آن، هويتِ جمهورى اسلامى و ملت زنده‏ى ايران است كه توانستند اين جمهورى را ايجاد كنند و از آن پاسدارى كنند. اين، يك هويت اسلامى و يك هويت ملى است و اين هويت، مخصوص ملت ايران هم نيست. هويت اسلامى، متعلق به همه‏ى امتهاى اسلام است. امامِ بزرگوار ما با همت ملت ايران توانست اين هويت را ايجاد كند و آن را زنده كند.
سالهاى متمادى، سيطره‏ى غرب بر اين منطقه مستحكم شده بود. بعد از جنگ بين‏الملل دوم، تقريباً كارِ تسلط بر منطقه‏ى خاورميانه تمام شده بود. از سالها قبل، استعمار شروع كرده بود و در اين دوره، كار را تمام‏شده ميديد. عراق يك جور زير سلطه، ايران جور ديگر، كشورهاى عربى - اردن و سوريه و لبنان و مصر و كشورهاى ديگر - هر كدام به نحوى زير سلطه‏ى سنگين استعمارگران و سلطه‏گران غربى و اروپائى و سپس امريكائى بودند. براى محكم كردن كار، رژيم غاصب اسرائيل را هم در اين منطقه‏ى حساس به وجود آوردند تا مطمئن باشند كه غرب به وسيله‏ى صهيونيستها، در اين منطقه‏ى حساس، وجودِ محسوس و نظامى و سياسى و فعالى دارد و همه چيز را كنترل كند.
در سالهاى آخر نيمه‏ى اول و اوائلِ نيمه‏ى دوم آن قرن، تحركات آزادى‏خواهانه در كشورهائى به وجود آمد، اما غربيها بسرعت توانستند آنها را كنترل كنند و زير پنجه‏ى خودشان بگيرند. عراق را يك‏جور، بعضى كشورهاى ديگر عربى را جور ديگر، مصر را به نحوى ديگر؛ نميگذاشتند به‏هيچ‏وجه كنترل اين منطقه‏ى حساس و سرشار از منابع حياتى از دست آنها خارج شود. در چنين شرائطى، ناگهان انقلاب اسلامى آنها را غافلگير كرد. باور نميكردند نهضت روحانيت و رهبرى امام به يك چنين حركت عظيم مردمى تبديل شود. ملت ايران يكپارچه وارد ميدان شد. همت ملت ايران و رهبرى بى‏نظير امام بزرگوار ما اين حادثه‏ى معجزه‏گون را آفريد.
در دنياى سياست، هيچكس باور نميكرد كه در اين منطقه - آن هم در ايران كه امريكائيها نفوذ صد در صد بر دولتمردان و دربار آن داشتند - ناگهان نظامى سر بلند كند كه بر قاعده‏ى دين، بر مبناى دين، بنا شده و پرچم اسلام و لا اله الّا اللَّه و محمد رسول اللَّه را در دست گرفته است. آن روز همه‏ى كسانى كه به سياست، با چشم عميق نگاه ميكردند، فهميدند كه مسير منطقه عوض شد. البته سلطه‏گران خيلى تلاش كردند كه اين شعله را خاموش كنند؛ اين حركت را از بين ببرند؛ اين نوزاد را رشد نكرده، لگدمال كنند؛ اما افرادِ بابصيرت ميديدند و ميفهميدند كه دست قدرت الهى دارد خود را نشان ميدهد. روز به روز اين نهال بارور، بالنده‏تر و ريشه‏دارتر شد. اين نهالِ جمهورى اسلامى است؛ اين همان كلمه‏ى طيبه است؛ «أصلها ثابت و فرعها فى السّماء».
امروز نظام جمهورى اسلامى در همه‏ى اين منطقه، باثبات‏ترين نظام است. ملت ايران امروز در اين منطقه پرشورترين و مصمم‏ترين و پاىِ كارترين ملتهاى اين منطقه است. و نظام جمهورى اسلامى در اين مدت توانسته است با قدمهاى بسيار بلندى در همه‏ى زمينه‏ها به پيش برود. در ميدان سياست، ادبيات سياسى دنيا را با عناصر مهمى تغيير داد؛ در ميدان علم، ركود مطلق حاكم بر اين منطقه و اين كشور را بر هم زد. جوانان ما به خود اميدوار شدند؛ خود را باور كردند. حركت عمومى ملت و دولت به سمت آرمانها، حركتى شتابنده است. دولتها و دولتمردانِ گوناگون در جهت حركت انقلاب اسلامى، در تمام طول اين مدت، پيش رفتند و كارهاى بزرگى انجام گرفت و در دنياى اسلام روز به روز چهره‏ى جمهورى اسلامى درخشانتر و آبروى ملت ايران بيشتر شد.
امروز در هر نقطه‏ى از دنياى اسلام و ميان امت اسلامى، در ميان جوانان، در ميان دانشگاهيان، در ميان توده‏هاى مردم كه شما برويد و نظرخواهى كنيد، نظام جمهورى اسلامى، امام بزرگوار و ملت، در اين نظام مورد قبول و تصديق و حمايت و محبت اكثريت آنها هستند. ملت، در صحنه؛ نظام، در حال پيشرفت؛ كشور، در حال تحرك به سمت آرمانها؛ و دلهاى جوان، سرشار و لبالب از اميد. اما ما بايد بدانيم و توجه كنيم كه تداوم اين حركتِ مبارك، بسته به اين است كه خطوط اصلىِ اين حركت را هرگز از ياد نبريم؛ كما اينكه تا امروز قاطبه‏ى ملت ايران و بخش عظيمى از نخبگان اين كشور، آن را از ياد نبرده‏اند و آن را دنبال كرده‏اند.
اگر در بين خطوط اصلى چند نقطه‏ى اصليتر را بخواهيم نشانه كنيم و مطرح كنيم، يكى اسلامى بودن است؛ يكى مردمى بودن است؛ يكى نو بودن و ابتكارى بودن است.
اسلامى بودن داراى خصوصيات گوناگونى است. ابعاد مختلفى از همين مطلب، از همين عنوان اسلامى بودن فهميده ميشود كه بايد به آنها توجه داشت. ما ميگوئيم نظام ما، اسلامى است؛ يعنى متعلق به اسلام است؛ مورد توجه و قبول همه‏ى مسلمانان است؛ مخصوص يك فرقه‏ى از مسلمانان نيست. درست است كه اين نظام از دلِ معارف شيعى جوشيد و به وسيله‏ى يك مرجع تقليد شيعه، رهبرى و هدايت شد، اما نظام جمهورى اسلامى هرگز شناسنامه‏ى تك‏مذهبى براى خود فراهم نكرده است. به همين دليل هم هست كه در سرتاسر دنياى اسلام، جوانان از مذاهب مختلف اسلامى، طرفدار و علاقه‏مند به اين نظام بوده‏اند و نام امام را گرامى و مقدس داشته‏اند. در تمام اين بيست و هشت سال و تا امروز، در كشورهاى عربى، در بسيارى از كشورهاى اسلامىِ غير عربى در شرق و غرب دنياى اسلام، جوانان، دلباخته‏ى نام امام بزرگوار ما و شيفته‏ى جمهورى اسلامى‏اند.
امروز جوانان سنىِ فلسطين مانند جوانان شيعه‏ى مخلص لبنان، چشم به نظام جمهورى اسلامى دوخته‏اند. اميد را از نگاه به جمهورى اسلامى در دل خود انباشته ميكنند. استقامت جمهورى اسلامى، آنها را اميدوار ميكند. آنها از عزت جمهورى اسلامى احساس عزت ميكنند. در هر كشورى از كشورهاى اسلامى، هركدام از مسئولان عالى‏رتبه‏ى كشور ما به دانشگاهى رفتند، به ميان مردم رفتند، مردم آنها را مانند جان در آغوش گرفتند؛ به آنها عشق ميورزند. هر چه مواضع يك مسئول صريحتر و روشنتر نمايانگر مواضع جمهورى اسلامى باشد، محبت و ارادت دنياى اسلام به او بيشتر ميشود. بنابراين اسلام در كشور ما به معناى اسلام فرامذهب و هويت فرامذهبى است. اكثريت مردم كشور ما كه شيعه و امامى و مخلص اهل‏بيت (عليهم‏السّلام) هستند، در كنار اكثريت دنياى اسلام كه داراى مذاهب مختلف اهل تسنن‏اند، و در كنار برادران شيعه‏ى خودمان در عراق و در لبنان و در پاكستان و در بحرين و در ديگر نقاط، با يك نگاه به جمهورى اسلامى نگاه ميكنند و حاضرند در راه جمهورى اسلامى فداكارى كنند. ما در جنگ تحميلى افرادى از كشورهاى ديگر را سراغ داشتيم كه براى دفاع از مرزهاى جمهورى اسلامى، آماده‏ى فداكارى بودند. اسلامى بودن، يعنى وابسته‏ى به اسلام و مبتنى بر شرع مقدس اسلام.
يك بُعد ديگر اسلامى بودن اين است كه ما ارزشهاى اخلاقى و نظامهاى سياسى و اجتماعى و قواعد كلىِ دين را از كتاب و سنت ميگيريم و به آن متعبديم. ما به تعبد به كتاب و سنت افتخار ميكنيم و معتقديم فهم درست كتاب و سنت، براى يك نگاه باز و روشن و براى يك جامعه‏ى اسلامى ميتواند صدها راه براى مسائل گوناگون زندگى باز كند. بعضى خيال ميكنند تعبد به كتاب و سنت، محدود كننده‏ى انسان در تجربه‏هاى گوناگون و پى‏درپى و نوبه‏نو در زندگى جهانى است. اين ناشى از درست نشناحتن كتاب و سنت و نگاه عاميانه به كتاب و سنت كردن است. نگاه مجتهدانه به كتاب و سنت ميتواند راههاى گوناگونى را باز كند براى اينكه انسان بتواند جامعه، خود و نظامهاى گوناگون را اداره كند و راههاى بازى را در مقابل خود بيابد.
يك بُعد مهمِ اسلامى بودن اين است كه اجتهاد اسلامى، ميتواند به تمام نيازها پاسخگو باشد و پشتوانه‏ى علمى فقيهان و متكلمان و فيلسوفان اسلامى و دانشمندان علوم اسلامى، ميتواند راهها را باز كند.
خط اصلى دوم، مردمى بودن است. مردمى بودن در نظام جمهورى اسلامى، يك شاخه‏ى اصلى است؛ يعنى رأى مردم، هويت مردم، كرامت مردم، خواست مردم، از جمله‏ى عناصر اصلى در نظام جمهورى اسلامى و اين بناى مستحكم است. رأى مردم تعيين‏كننده است. نيازهاى مردم، هدف اساسىِ دولتمردان و نظام جمهورى اسلامى است. اين نيازها، هم نيازهاى مادى است و هم نيازهاى معنوى و اخلاقى و روحى.
در نظام جمهورى اسلامى همچنانيكه اقتصاد مردم اهميت دارد، امنيت مردم هم اهميت دارد؛ همچنانيكه امنيت جسم آنان داراى اهميت است، امنيت اخلاق آنان هم داراى اهميت است؛ همچنانيكه حفظ تشكيلات كشورى مهم است، حفظ نظام خانواده هم مهم است. جمهورى اسلامى در مقابل همه‏ى اين نيازهاى مردم، خود را موظف ميداند و مردم به معناى حقيقىِ كلمه، صاحب رأى و صاحب اختيارند؛ بر خلاف دمكراسى رائج در غرب؛ ليبرال دمكراسى شكست‏خورده‏ى رسوا شده‏ى غربى. دمكراسى غربى در حقيقت انتخاب مردم نيست، انتخاب زرسالاران است؛ حتى انتخاب بدنه‏ى احزاب هم نيست، انتخاب سران و رهبران احزاب است. آنها هستند كه حكومتها را مى‏آورند و ميبرند؛ آنها هستند كه تصميمهاى بزرگ را ميسازند. مردم در اكثر تصميمهاى بزرگ، بركنار از تصميم‏گيرى و تصميم‏سازى‏اند؛ كسى هم به آنها اعتنا نمى‏كند. آنقدر هم آنها را گرفتار مشغله و كار ميكنند كه نميتوانند و فرصت آن را پيدا نميكنند كه آنچه را كه ميخواهند، به زبان بياورند.
ساخت استبدادى و ديكتاتورى به شكل بسيار مدرن و پيشرفته، امروز در بسيارى از كشورهاى غربى و در رأس آنها در امريكا مستقر و حاكم است. آنجا مردم به معناى انسانهاى صاحب اختيار و صاحب اراده، نقشى در بر سركارآوردن حكومتها ندارند؛ پول است و زورِ صاحبان سرمايه و زرسالاران است كه همه چيز را تعيين ميكند و همه چيز را در مجراى دلخواه خود به حركت مى‏اندازد.
نظام جمهورى اسلامى، آن دمكراسى مبتنى بر مبانى غلط غربى را رد ميكند. مردم‏سالارى دينى به معناى كرامت حقيقى انسان و حركت عموم مردم در چهارچوب دين خدا و نه در چهارچوب سنتهاى جاهلى و خواسته‏هاى كمپانيهاى اقتصادى و اصول خودساخته‏ى نظاميان و جنگ‏سالاران است. در نظام جمهورى اسلامى، حركت برخلاف آنهاست؛ حركت در چهارچوب دين خداست و اراده‏ى مردم، تعيين كننده‏ى مطلق است.
امروز نظامهاى غربى و در رأس آنها امريكا، همين دمكراسىِ بد تجربه‏شده و بد امتحان‏پس‏داده را ميخواهند به‏زور به بعضى كشورها تحميل كنند. دولت فلسطين را كه از آراء مردم برخاسته، قبول نميكنند؛ براى دولت عراق كه از آراء مردم به معناى حقيقى كلمه، جوشيده و بر سر كار آمده، انواع مشكلات را درست ميكنند؛ از كودتاهاى نظامى و كودتاگران نظامى به شرطى كه زير فرمان آنها باشند، كمال حمايت را ميكنند، باز دم از مردم‏سالارى ميزنند!
مشخصه‏ى سوم نوآورى است. من با اصرار ميخواهم به نخبگان سياسى و فرهنگى خودمان اين توصيه را بكنم كه مبانى اسلام را آنچنانيكه از كتاب و سنت فهميده ميشود، بيان كنند و در مقابل نگاه پرسشگر مردم دنيا يا مردمى از داخل كشور خودمان قرار بدهند. اين بسيار بد است كه بعضى از ما احياناً به خاطر احساس حقارتى كه در مقابل غربيها ميكنند، سعى كنيم افكار اسلامى را آن‏جورى بيان كنيم كه با نظرات غربى تطبيق بكند؛ اين بسيار نامناسب و ناشايسته است. ما امروز معارفى داريم؛ ادبيات سياسىِ ما در دنياى امروز داراى جذابيت است. يك عده‏اى چون خودشان دلباخته‏ى به مفاهيم غربى هستند، افكار اسلامى، مبانى حكومتى و قواعد گوناگون اجتماعى در اسلام را جورى بيان ميكنند كه با مبانى غربى تطبيق كند؛ براى اينكه آنها خوششان بيايد!
ما بايد اين فكر را بكنيم كه اين نوآورى اسلامى را كه تاكنون بركات خودش را به اين روشنى نشان داده است - با اينكه ما در عمل نواقص زيادى داشته‏ايم - بتوانيم به دنيا تفهيم كنيم؛ به دنيا بشناسانيم. امروز مشتاقان معارف معنوى واقعى و راستين - معارف معنوى راستين، نه آنچه كه بعضى از مكاتب انحرافى به عنوان معنويت بيان ميكنند - در دنيا بيشمارند؛ زيادند. زندگى مادى، چرخ و پَر زندگى ماشينى، مردم بسيارى را به ستوه آورده است. مكتب اسلام ميتواند دريچه‏اى در مقابل آنها باز كند؛ عالَم نوى را به آنها نشان بدهد. ما نبايد در بيان حقايق اسلامى، نوآوريهاى اسلامى را با تطبيق با مبانى غلط ديگران از بين ببريم و اين جلوه را خراب كنيم. ما از ياد گرفتن از ديگران ننگ نداريم. هرچه را كه بلد نيستيم، از ديگران ياد ميگيريم. آن حرف خوبى كه ديگران بگويند، آن را از آنها ميپذيريم؛ اين دستور اسلام است؛ اما آنجائيكه ميخواهيم سخن اسلام را بيان كنيم، بايد سخن اسلامِ ناب را فراهم بكنيم.
من در يك جمله عرض بكنم: براداران و خواهران عزيز! اين هويت جديدى كه امام بزرگوار ما به وجود آورد، با ناباورى همه‏ى دنيا مواجه شد. آن روزى كه در مقابل جنگ تحميلى توانست دوام بياورد و پيروزى را به نام خود ثبت كند، يك بار ديگر دنيا را متعجب كرد؛ آن روزى كه توانست با پيشرفت علمى خود در مسئله‏ى هسته‏اى و مسائل ديگر علمى، توانائيهاى خود را اثبات كند، يك بار ديگر چشمهاى افراد صاحب‏نظر را متعجب و خيره‏ى به خود كرد. من عرض مى‏كنم راه طولانى‏اى در پيش داريد و در اين راه طولانى، موفقيتهاى بيشمارى در انتظار شماست. آنچه كه تا كنون ملت ايران از موفقيتها به دست آورده است، در مقابل آنچه كه به بركت ايستادگى و روشن‏بينى و آگاهى، در آينده ان‏شاءاللَّه به دست خواهد آورد، چيزى محسوب نميشود. آينده‏ى ملت ايران از گذشته‏ى او بمراتب بهتر خواهد بود.
امروز دستگاه امپراطورى خبرى و رسانه‏اى دشمن، سعى ميكند تصوير مخدوش و غلطى را از ملت ايران و جمهورى اسلامى منعكس كند؛ اما تصوير واقعى اين است: ملت ايران در برابر همه‏ى تهديدها و چالشهائى كه در اين بيست و هشت سال با آن مواجه بود، پيروز شد؛ ملت ايران در مقابل همه‏ى فشارهاى گوناگونى كه آوردند، توانست اصول خود و جهتگيريهاى خود را حفظ كند؛ ملت ايران بر اثر صبر و پايمردى خود توانست هم در بخش علمى و آنچه مربوط به پيشرفتهاى علم و فناورى است، هم در بخشهاى مديريت اجتماعى و سياسى كشور و هم در وجهه‏ى عزت بين‏المللى، رتبه‏ى خود را به رتبه‏هاى بسيار بالا برساند و بالاخره ملت ايران توانست براى ملتهاى مسلمان منطقه الگو بشود. ملتها از ايستادگى ملت ايران، احساس عظمت ميكنند؛ احساس عزت ميكنند؛ عزت ملت ايران را عزت خودشان ميدانند. اين، آن هويتى است كه انقلاب اسلامى با پايمردى اين مرد بزرگ و با همت ملت ايران به وجود آورده است.
ما وظائف سنگينى داريم كه بايد اين وظائف را انجام بدهيم. دولتمردان وظائف سنگينى دارند كه بايد انجام بدهند. ملت حق دارد اولين چيزى را كه از مسئولان انتظار دارد و توقع ميبرد، ملاحظه‏ى عدالت باشد. براى تأمين عدالت كه بسيار هم دشوار است، بايد همه كار كنند؛ همه تلاش كنند. من اول سال گفتم: مسئله‏ى اقتصادى يك مسئله‏ى مهم كشور است. مسئله‏ى جنگ روانى دشمن يك مسئله‏ى مهم ديگر است. مسئله‏ى پيشرفت علمى هم مسئله‏ى سومى است كه براى ملت ما بسيار مهم است.
ملت عزيز ما در زمينه‏ى اقتصادى و فعالان اقتصادى، آنچه ميتوانند بايد تلاش كنند. در بخش سرمايه‏گذارى، در بخش كارگرى، در بخش نوآوريهاى فنى و صنعتى، در بخش رشد كشاورزى، هركس هرچه ميتواند بايد تلاش كند.
در كار اتحاد ملى و مقابله‏ى با جنگ روانى دشمن، همه بايد هوشيار باشند. ملت ايران به فضل پروردگار اين توانائى را دارد كه از خطرات عبور كند؛ از آنچه كه دشمن آن را تهديد ميداند، عبور كند. دشمن چشم دوخته است به نقاط اختلاف در ميان ملت بزرگ ايران، براى برجسته كردن موارد اختلاف يا ايجاد كردن موارد اختلاف. اواخر امسال ما انتخابات داريم؛ دشمن تصور ميكند ميتواند با چالشهاى انتخاباتى، بين مردم ما جدايى و تفرقه بيندازد. ما به حول و قوه‏ى الهى همين انتخابات آينده‏ى مجلس را وسيله‏ى ديگرى براى رشد و عزت اين ملت قرار خواهيم داد.
پيوند برادرى ميان ملت لازم است، اما كافى نيست؛ پيوند برادرى علاوه‏ى بر درون ملت، بايد ميان امت اسلامى با كشورها و ملتهاى ديگر برقرار باشد. جنگ شيعه و سنى از جمله‏ى توطئه‏هاى بزرگ دشمنان است. يك گروه متعصبِ متحجرِ بى‏خبر از حقايق عالَم و بى‏خبر از معنويت را در مقابله‏ى با فِرق اسلامى به راه مى‏اندازند - در عراق يك‏جور، در لبنان يك‏جور، در مناطق ديگر يك‏جور - براى اينكه اختلاف ايجاد كنند.
برادران مسلمان چه در ايران، چه در عراق، چه در پاكستان، چه در لبنان، چه در فلسطين، چه در ديگر مناطق عالَم، از هر مذهبى كه هستند، اين را ميدانند كه نظر ما اين است و نظر علماى حقيقى اسلام اين است كه: «آلودن دست به خون برادر مسلمان، جزو گناهان غيرقابل بخشش است». كسانى دست خود را به خون برادران مسلمانشان مى‏آلايند به عنوان پيروى از اسلام؟! به نام پايبندى به اسلام؟! اين خروج از اسلام است. همه بدانند: برادرى ملت ايران با ملتهاى مسلمان ديگر، يك برادرى واقعى است؛ اختلاف مذهبى در جاى خود هست - شيعه، شيعه است؛ سنى، سنى است - در ميان اهل تسنن و در ميان شيعه، اختلافهاى فكرى و مذهبى باز هم وجود دارد؛ اما همه‏ى اينها زير پرچم لا اله الّا اللَّه و محمد رسول اللَّه بايد برادر باشند و در مقابله با دشمنان اسلام و دشمنان امت اسلامى بتوانند ايستادگى كنند.
پروردگارا! امام بزرگوار ما را با پيغمبران محشور كن؛ ما را قدردان ميراث گرانقدر معنوى او قرار بده؛ ما را قدردان شخصيت بى‏نظير او قرار بده. پروردگارا! ملت ايران را پيروز كن؛ ملت ايران را كامياب كن؛ ملت ايران را روز به روز عزيزتر بفرما. پروردگارا! امت بزرگ اسلامى را با همه‏ى نعمتها و كرامتهاى خود، سربلند بگردان. پروردگارا! امت بزرگ اسلامى را روز به روز متحدتر بفرما. پروردگارا! برادران علاقه‏مند به نظام جمهورى اسلامى و علاقه‏مند به امام راحل و محبوب دل اين ملت را در هر نقطه‏ى دنيا كه هستند، مشمول تفضلات خود قرار بده؛ قلب ولىّ‏عصر (ارواحنا فداه) را از ما راضى بفرما.

بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى در ديدار خانواده‏ ى شهداى هفتم تير و مديران و مسئولان قوه قضائيه
7/ 4/ 86

بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّ� �يم‏

به همه‏ى برادران و خواهران عزيز، خانواده‏هاى محترم شهداى هفتم تير و مسئولان و مديران قوه‏ى قضائيه خوش آمد عرض ميكنيم. اين مناسبت هم، مناسبت پر معنايى است. روز هفتم تير بسيار روز مهم و تاريخ‏سازى است. از يك طرف انگيزه‏ى جنايت‏آميز و دست مجرم دشمنان انقلاب اسلامى را براى ما مشخص ميكند، كه تا كجا حاضر بودند پيش بروند؛ و از يك طرف استحكام بنيانهاى نظام جمهورى اسلامى را مشخص ميكند، كه تا چه حد در مقابل حوادث عجيب و بحرانها قادر به ايستادگى و مقاومت است.
آن كسانى كه در هفتم تير به شهادت رسيدند، جرمشان نخبگى و كارآمدى بود. سياست دشمنان پليد و خبيث جمهورى اسلامى گرفتن اين افراد نخبه از انقلاب است. چهره‏هاى معروفى مثل شهيد بزرگوار و كم نظير ما، مرحوم آيةاللَّه بهشتى (رضوان‏اللَّه‏عليه) و برخى از چهره‏هاى معروف ديگر را همه ميشناسند؛ لكن من عرض بكنم ما كه تقريباً يكايكِ آن مردان صالح و خدمتگزار را ميشناختيم، ميتوانيم عرض بكنيم و شهادت بدهيم كه هر كدامشان يك پايه‏ى استوار براى آينده‏ى نظام و براى اقامه‏ى نظام جمهورى اسلامى در كشور بودند؛ شخصيتهاى برجسته، صالح، كارآمد، داراى استعدادهاى قوى. و خواستند اينها را كه هفتاد و دو نفر بودند، از جمهورى اسلامى بگيرند. اگر هفتصد نفر هم بودند، دستِ مجرم آن منافقان خبيث، باز هم اين كار را ميكرد؛ يعنى از كشتار، از نابود كردن، از خون‏ريختن، هيچ ابايى نداشتند؛ بلكه بتوانند نظام جمهورى اسلامى را به زانو دربياورند.
در طول اين سالها هميشه همين‏جور بوده است. امروز هم همين‏جور است. دشمنانِ نظام اسلامى از هيچ حركتى - ضدانسانى، ضدانصاف، ضدعدل، صددرصد جنايت‏آميز - براى ضربه زدن به نظام جمهورى اسلامى ابا ندارند. اگر كارى انجام نميگيرد، به خاطر اين است كه نميتوانند و آن روى قضيه، استحكام نظام جمهورى اسلامى است. شوخى است؟! در يك ساعت حدود هفتاد نفر شخصيتِ زبده‏ى يك نظام را از او بگيرند - كه چهره‏ى برجسته‏اى مثل شهيد بهشتى در ميان آنهاست؛ در بينشان وزير كارآمد، نمايندگان كارآمد مجلس، فعالان كارآمد سياسى حضور دارند - و نه فقط اين ضربه تأثيرى در هويت و استحكام و ايستادگى نظام نگذارد، بلكه انگيزه و ايمان مردم را بيشتر كند؛ استحكام نظام را بيشتر كند. اينها آن ابعاد بسيار مهمِ هفتم تير است. و قوه‏ى قضائيه‏ى ما اين روز را براى قله‏ى هفته‏ى نيروى قضائى و يادآورى اهميت نيروى قضائى انتخاب كرده است. اينها با هم مرتبط است.
قوه‏ى قضائيه يعنى آن دستگاهى كه بخش عظيمى از مقاصد نظام جمهورى اسلامى بستگى به كارآئى آن قوه و كاركرد آن دارد. مسئله‏ى عدالت، مسئله‏ى احقاق حق، مسئله‏ى قانونگرائى، ايستادگى در مقابل زورگو، متجاوز، سوءاستفاده‏چى، دادن احساس امنيت و آرامش و طمأنينه به مردم در زندگى، چيزهايى نيست كه در نظام جمهورى اسلامى به چشمِ كم‏اهميت بشود به آنها نگاه كرد. اين وظائفى است كه متوجه به قوه‏ى قضائيه است؛ قوه‏ى قضائيه متكفل و متعهدِ اين كارهاست.
دادن امنيت به مردم يك پايه‏ى مهمش روى دوش قوه‏ى قضائيه است. چه امنيت اجتماعى، چه امنيت اقتصادى، چه امنيت اخلاقى، چه امنيت حيثيتى. درست است كه دستگاههاى گوناگونِ اجرائى هركدام به نحوى در اين كارها با قوه‏ى قضائيه شريكند - مثلاً در امنيت اجتماعى، دستگاههاى انتظامى با قوه‏ى قضائيه شريكند و بايد استقرار امنيت كنند - اما نقش قوه‏ى قضائيه در اينجا چيست؟ اين است كه آن كسى كه متجاوز است، از سوى قوه‏ى قضائيه آنچنان با او برخورد شود كه مايه‏ى عبرت شود. يا درست است كه مسئولان استقرار امنيت اقتصادى غالباً در دستگاههاى اجرائى‏اند - وزارتخانه‏هاى اقتصادى و دستگاههاى پولى و بانكى - و اينها مسئولند؛ اما نقش قوه‏ى قضائيه اين است كه اگر در مجموعه‏ى اين عملكردها و تعامل اين دستگاهها با مردم، مفسد اقتصادى به وجود آمد، قوه‏ى قضائيه آنچنان با او برخورد كند كه برخوردش موجب عبرت براى كسانى باشد كه دستگاه اقتصادى را به فساد ميكشانند. اين، خود يك عامل مهم در ايجاد امنيت اقتصادى است.
بعضى خيال ميكنند - يا اين‏جور وانمود ميكنند كه خيال كرده‏اند - كه برخورد با مفاسد اقتصادى، مخل امنيت اقتصادى است. اين عكس قضيه است؛ اين درست نقطه‏ى مقابل حقيقت است. برخورد با مفسد اقتصادى موجب امنيت اقتصادى است براى غيرمفسد. غيرمفسد كيست؟ اكثريت مردم. مفسد اقتصادى تعداد معدودى هستند؛ سوءاستفاده‏چيها. با اينها برخوردِ سخت بشود تا اكثر مردم، اكثر فعالان صحنه‏ى اجتماع كه در امر اقتصادى كار ميكنند، احساس كنند داراى امنيتند و راه صحيح آن راهى است كه آنها پيش گرفته‏اند.
امنيت اخلاقى در جامعه، امنيت فرهنگى و امنيت حيثيتى هم همين‏طور است. در جامعه‏ى اسلامى، حيثيت افراد نبايد مورد تلاعب دست افرادى قرار بگيرد كه هيچ احساس مسئوليتى نميكنند. دستگاهها بايد برخورد كنند. آبروى افراد را بردن، اتهام به افراد وارد كردن، اشخاص را بدون دليل - از مسئول و غيرمسئول - زير سئوال بردن، درباره‏ى آنها شايعه ايجاد كردن، چيزى است بر خلاف احكام اسلامى؛ بر خلاف شرع اسلامى است؛ بر خلاف رويه‏ى اسلامى است. فرض بفرمائيد به يك نفر تهمت سوءاستفاده‏ى مالى بزنند، كه تا او بيايد ثابت بكند چنين چيزى نبوده، زمان زيادى صرف خواهد شد. اين چيزها؛ امنيت حيثيتى در جامعه‏ى اسلامى، امنيت آبروئى، مسأله‏ى مهمى است و بايد به آن توجه بشود. قوه‏ى قضائيه در اين زمينه و در استقرار اين امنيت نقش دارد.
در همه جا نقش قوه‏ى قضائيه اين است كه با متخلف، برابر قانون برخورد كند. كسى كه تخلف كرد، بر حسب قانون، متخلف سر جاى خود نشانده شود، كه اينها همه در ساخت نظام اسلامى و در زندگى صحيح و در رسيدن به اهداف جمهورى اسلامى نقشهاى بسيار مهمى دارند.
من بايد از مجموعه‏ى قوه، فعالان قوه، بخصوص رئيس محترم قوه‏ى قضائيه - كه بحمداللَّه فقيه، عالم، آشنا و بصير هستند - به خاطر تلاشهائى كه انجام گرفته است، تشكر كنم. همان‏طور كه در گزارش گفتند - به من هم گزارش داده شده است - در بخشهاى مختلف، فعاليتهاى وسيعى صورت گرفته است. من آن‏چيزى را كه به عنوان توقع عرض ميكنم - هم به جناب ايشان، هم به مسئولان قوه‏ى قضائيه - اين است كه نگاه كنيد به خروجى قوه. ممكن است ما كار زيادى هم انجام بدهيم، اما محصول زيادى به دست نيايد. اين معنايش چيست؟ معنايش اين است كه اين كارِ ما، با اينكه به لحاظ كميتِ مطلق زياد است، اما به لحاظ كميت نسبى كم است؛ بيشتر بايد كار كرد. اگر كسى بگويد كه من در هفته صد ساعت كار ميكنم، اين صد ساعت، نسبت به يك نفر خيلى زياد است؛ اما نسبت به بعضى از كارها و بعضى از افراد، صد ساعت، زمان كمى است. بايد كميت نسبى را نگاه كرد. راهش اين است كه به خروجيها نگاه كنيد. ببينيد آنچه انجام گرفته، مطلبى را كه من در سالهاى گذشته يكى دو مرتبه گفته‏ام، آن را تأمين كرده يا نه. و آن، اين است كه قوه‏ى قضائيه از نظر مردم به عنوان يك ملجأ و پناه، احساس بشود و ديده بشود؛ دلِ مردم اين‏جورى گواهى بدهد. به هر كس ظلم شد، هر كس احساس كرد به او ظلم شده، به خودش، در دلش، به ديگران، بگويد ميروم قوه‏ى قضائيه و مشكلم را حل ميكنم؛ يك چنين نگاه اميدوارانه‏اى به قوه‏ى قضائيه بايد در كل جامعه شكل بگيرد. اين اگر شده باشد، شما به مقصودتان رسيده‏ايد؛ اگر نشده باشد، پس بايد هنوز كار كنيد. به خروجيها نگاه كنيد. بايد كارى كنيد كه قوه‏ى قضائيه بشود ملجأ و پناه براى همه؛ از عالى و دانى.
شكى نيست كه يك عده‏اى از قوه‏ى قضائيه هميشه ناراضى خواهند بود. «و ان يكن لهم الحقّ يأتوا اليه مذعنين». قرآن ميگويد اگر در قضاوتى كه پيش پيغمبر ميكنند، حق به طرف آنها داده بشود، قبول ميكنند؛ اگر حق به طرف مقابل داده بشود، نه؛ اعتراض ميكنند! زير بار نميروند! هميشه همين‏جور است. لكن در كل جامعه، آن قوه‏ى قضائيه‏اى كه قاطع، به قانون و وظائف خود عمل ميكند و ملاحظه‏ى كسى را نميكند و با متخلف به طور جدى برخورد ميكند - مخصوصاً اگر متخلف در داخل خود قوه باشد، بشدت با آن برخورد ميكند - با يك چنين قوه‏ى قضائيه‏اى، مردم دلشان و پشتشان گرم ميشود. اين را بايد حاصل كرد؛ اين را بايد به دست آورد. البته اين احتياج دارد به تدابير گوناگون؛ همين چيزهايى كه در اين گزارش اشاره كردند؛ تقويت همينها و پيشبرد همينها. همين فناورى نوين كه گفته شد، همه جا مستقر بشود؛ همه‏ى كارها مشخص بشود؛ دسترسى به اطلاعات براى مسئولان بالاى قوه‏ى قضائيه در هر لحظه‏اى مهيا باشد. نظارت هم باشد، كه من بر روى نظارت هم در ديدارهاى قبلى تكيه كرده‏ام؛ نظارت بر كاركرد قوه‏ى قضائيه. از همه بالاتر، برنامه‏اى و نظام‏مند عمل شدن در قوه‏ى قضائيه است، كه مديريتها نظام‏مند و برنامه‏اى باشد.
خوشبختانه از اولِ اين دوره‏ى پنج‏ساله، كارهاى خوبى انجام گرفته. من اصرار دارم كه در اين دو سالى كه از اين دوره‏ى پنج‏ساله‏ى كنونى باقى است، اين كارهاى با شدت ادامه پيدا كند. مبادا طورى باشد كه حركت ما در اول دوره، با حركتمان در آخر دوره تفاوت كند. من به دولتها هم هميشه اين سفارش را ميكنم.
قوه‏ى قضائيه بايد مثل يك موجود زنده به طور دائم به خود بپردازد و پيش برود و حركت بكند. زمانهاى خوبى، فرصتهاى خوبى در اختيار شماست. اين هماهنگى بين قواى سه‏گانه، نعمت بزرگى است؛ آسان هم به دست نيامد. بعضيها دوست داشتند - شايد حالا هم دوست داشته باشند - كه دائم بين قواى مملكت درگيرى و ستيزه و چالش باشد. امروز بحمداللَّه انسجام هست؛ همراهى هست. البته اين مانع از اين نميشود كه قوا هركدام به وظائف خودشان عمل كنند. قوه‏ى قضائيه در جنب قوه‏ى مجريه و قوه‏ى مقننه به وظائف خودش قاطع عمل بكند. قوه‏ى مقننه در جنب قوه‏ى قضائيه و قوه‏ى مجريه به وظائف خودش قاطع عمل كند. همه به وظائف خودشان عمل كنند؛ اما با هم همدل باشند و همكارى كنند. اين، فرصت بسيار بزرگى است. از اين فرصت مسئولان محترم قوه، مديران باارزش قوه‏ى قضائيه، حداكثر استفاده را ان‏شاءاللَّه بكنند، تا ما بتوانيم اين نمونه‏ى قضاى اسلامى - نه فقط دادگاه اسلامى را، بلكه مجموعه‏ى دستگاه قضاى اسلامى را كه شامل دادگاهها و دادسراها و سازمانهاى وابسته و حبس و غيره است، بر طبق نظر اسلام كه فعلاً در قانون اساسى ما و قوانين ما متبلور و متجسم است - را ان‏شاءاللَّه شسته، رفته و ملموس، در زندگى مردم قرار بدهيم.
دعا ميكنيم خداوند متعال زحمات شما را مشكور و مأجور بدارد و بهترين تحيات را به ارواح مطهر شهداى عزيزمان، بخصوص شهداى هفتم تير، بخصوص شهيد عزيز، شهيد بهشتى (رضوان‏اللَّه‏تعالى‏عليه ) كه پايه‏گذار قضا و دادگسترى جديد بود، نازل بفرمايد و ان‏شاءاللَّه قلب مقدس ولى‏عصر را از همه‏ى ما راضى و خشنود گرداند و ما را مشمول دعاى خير آن بزرگوار قرار بدهد.

بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى‏ در ديدار رئيس‏ جمهور، مسئولان و كارگزاران نظا‏م
9/ 4/ 86

بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّ� �يم‏

به برادران و خواهران عزيز، كارگزاران دلسوز و زحمتكش در سطوح مختلف و بخشهاى گوناگون دستگاه اجرائى كشور خوشامد عرض ميكنيم. و از رئيس جمهور محترم جناب آقاى دكتر احمدى‏نژاد كه اين جلسه را تدبير كردند و تشكيل دادند، تشكر ميكنيم.
اين جلسه، اولين جلسه از نوع خود محسوب ميشود و ما تا حالا در طول اين سالها هيچ جلسه‏اى كه در آن مسئولان گوناگون بخشهاى قوه‏ى مجريه در آن شركت داشته باشند، نداشته‏ايم. البته جلسات مشترك بين قواى سه‏گانه در سطوح محدود، همچنين جلسات گوناگون با وزراى محترم و مسئولان بخشهاى مختلف، جداگانه داشته‏ايم؛ لكن اين اجتماع، يك معنا و طعم ديگرى دارد و به نظر من مغتنم است و چقدر خوب است كه اين تجربه در آينده هم تكرار بشود.
اولين مطلبى كه به مجموعه‏ى محترم عرض ميكنيم، اين است كه يك فرصت ذى‏قيمتى در اختيار شما قرار گرفته است. به اين فرصت براى تقرب به خدا، براى عبادت، براى تكامل نفس، براى انجام وظيفه‏اى كه ما را پيش خداى متعال روسفيد خواهد كرد و ذخيره‏اى محسوب خواهد شد، نگاه كنيد؛ براى آن روزى كه انسان با حسرت به زندگى دنيائى خود نگاه ميكند و دنبال ذخيره‏اى براى آن روز ميگردد؛ روز قيامت.
از دو نظر بايد اين فرصت را حقيقتاً مغتنم بشمريد: يكى از اين نظر كه امكان خدمت به شما داده شد؛ همه‏ى ما در اين جهت شريكيم. ما ميتوانستيم طلبه‏اى باشيم در گوشه‏ى يك حوزه‏ى علميه‏اى و مشغول كار محدودى باشيم؛ ميتوانستيم معلمى و آموزگارى باشيم؛ ميتوانستيم شاغلى باشيم در يك بخش فرهنگى و غيره با يك ظرفيت و دائره‏ى محدود؛ اما حالا ما - يعنى من و شما - در يك مجموعه‏اى كه سرنوشت كشور در دست اين مجموعه است، واقع شده‏ايم. اين، خيلى فرق ميكند با اينكه انسان يك كار مفيدى را در يك گوشه‏اى براى خودش انجام بدهد. سرنوشت يك كشور، سرنوشت يك ملت، بلكه ميشود گفت به جهت اهميتى كه اين كشور و اين ملت دارد، سرنوشت دنياى اسلام، امروز در دستان اين مجموعه‏اى است كه اينجا نشسته‏اند؛ يا مجموعه‏ى كارگزاران نظام اسلامى. اين را همه‏مان هرجا هستيم، قدر بدانيم. اين فرصت، هميشه در دست ما كه نميماند؛ امروز اينجا مشغوليم، فردا يا در اين شغل نيستيم يا اصلاً در اين دنيا نيستيم. اين فرصت مغتنمى است؛ كار بزرگى دارد به وسيله‏ى يكايك اجزاى اجرائى نظام جمهورى اسلامى انجام ميگيرد. بنابراين، از اين نظر اين فرصت را مغتنم بشمريد.
جهت دوم اين است كه امروز خوشبختانه يك وضع استثنائى در طول چندين سال گذشته وجود دارد. از اين جهت استثنائى است كه شعارهاى اساسى انقلاب به عنوان محور برنامه‏ريزيها و حركتها و سياستها اعلام ميشود. اين هم يك جهت دومى كه فرصت خدمت امروز را مهم ميكند و فرصت مغتنمى قرار ميدهد.
شايد بعضيها - حتّى بعضى مخلصين انقلاب، نه بيگانه‏ها و بددلها؛ حتّى نزديكان - در طول بعضى از سالهاى گذشته تصورشان اين بود كه شعارهاى اصلى انقلاب؛ سربلندى اسلام، مسئله‏ى عدالت، مسئله‏ى مبارزه با استكبار، تلاش و مجاهدت براى رفع استضعاف از مستضعفان، ديگر روزگارش تمام شده است! بعضى البته جسارت و گستاخى كردند و همينها را نوشتند و گفتند! اشتباه ميكردند، معلوم بود؛ ميدانستيم اشتباه ميكنند. اما اين گستاخى، دلها را خراش ميداد. امروز به همت ملت ايران، با انتخاب ملت ايران، دولتى سر كار آمده است كه شعارهاى اصلى انقلاب، شعارهاى اساسى و اصولىِ اوست. گفتمان مفاهيم انقلاب اسلامى، امروز گفتمان رائج و غالب است؛ اين خيلى اهميت دارد. من البته اين را پيش‏بينى ميكردم. من شايد حدود هفت سال، هشت سال قبل از اين، در جلسه‏ى كارگزاران نظام اسلامى كه در همين حسينيه تشكيل شد، دلائلى آوردم بر اينكه دشمنان انقلاب كه خيال ميكنند ميتوانند انقلاب را به فراموشى بسپرند و قربانى كنند و از رويش عبور كنند، اشتباه ميكنند؛ گفتم نميتوانيد؛ ميدانستيم اشتباه ميكنند. بحمداللَّه ملت ايران همت كردند و آنچه كه ميخواستيم، شد. اين هم يك فرصت است. پس مسئوليت كنونىِ شما در يك چنين موقعيتى است كه شعارهاى انقلاب، اصول اساسى برنامه‏ريزى در اين دولت اعلام ميشود؛ اين هم خيلى مهم است. پس مسئوليتها را مغتنم بشمريد.
من عرض ميكنم به آقايان وزرا و مسئولان - مكرر اين مطالب گفته شده است، لكن شما برادران و خواهران عزيز را كمتر زيارت كرده‏ايم كه رو به رو اين مطلب را عرض بكنيم - كه توجه داشته باشيد كه خدمت، با اين ارزشى كه عرض شد به طور اجمال، خيلى بالاتر از آن است كه انسان آن را وسيله‏اى قرار بدهد براى اينكه فلان مقصود مادى يا فلان هدف شخصى خود را برآورده كند. اين چند سال - حالا چهار سال، ده سال، كمتر، بيشتر - كه ما در اين مسئوليتها هستيم، لحظه لحظه‏ى آن را براى تقرب به خدا استفاده كنيم. بعضى هستند كه از اين فرصتهاى خدمت استفاده ميكنند براى پُر كردن جيب خودشان؛ براى، به خيال خودشان، تأمين آينده‏ى خودشان؛ براى آباد كردن زندگى خودشان؛ اين خطاست. اين همانى است كه اميرالمؤمنين (عليه‏الصّلاةوالسّلام) مالك اشتر را از آن نهى كرد و فرمود اين مسئوليتى كه به تو سپرده شده است، طعمه ندان؛ اين يك طعمه نيست كه بيفتى رويش و بنا كنى «دو بدين چنگ و دو بدان چنگال»، خودت را، شكمت را، زندگى‏ات را بخواهى با اين كار رنگين كنى؛ نه، اين يك فرصت ارزشمندى است براى اينكه خدمت و كار كنيد و براى خودتان ذخيره درست كنيد. اين، حرف اصلى و حرف اوّلى ماست. بحمداللَّه هم عطش كار و انگيزه‏ى كار در اين دولت هست، هم عناصر و نيروى كارآمد و كاردان در اين دولت هست. اين شرط، حاصل است.
آن طرف قضيه هم نيازهاى عظيم كشور هست. بالاخره ما ميراث‏برِ دوران طولانى تسلط طواغيت بر اين كشور هستيم. روى همه چيزِ ما اثر گذاشته‏اند. روى فرهنگ ما، روى ذهنيات ما، باورهاى ما، روى منابع ما، روى جغرافياى ما، روى موقعيت بين‏المللى ما، روى ايجاد اختلاف طبقاتى؛ در همه چيز اثر منفى گذاشته‏اند. سالهاى متمادى در اين كشور، اساس حكومت بر پرورش دادن اشراف و نخبگان مالى و پولى و يا نخبگان فاميلى بوده است؛ مملكت را مال خودشان و ملك خودشان ميدانستند و براى مردم معمولى - يعنى اكثريت قاطع مردم - اصلاً حقى قائل نبودند؛ هم در دوره‏ى قاجاريه اين جور بود، هم در دوره‏ى پهلوى اين‏جور بود؛ واقعاً هيچ حقى براى مردم قائل نبودند و اگر هم چيزى به زبان مى‏آوردند، به عنوان ظاهرسازى، به عنوان تبليغات بود؛ لكن كاملاً معلوم ميشد كه ديد آنها نسبت به مردم چيست. ما وارث يك چنين وضعى هستيم. بديهى است كه در كشور مشكلات فراوان و نيازهاى متراكم الى ماشاءاللَّه هست. نميگويم ما هم از اول انقلاب تا حالا هيچگونه سياست اشتباهى يا عملكرد غلطى نداشته‏ايم؛ چرا، اين هم بوده. اگر اين عملكردهاى غلط، اين سياستهاى اشتباه نميبود، البته امروز قدرى جلوتر بوديم؛ آنها هم كمك كرده است به اينكه نيازها امروز زياد بشود. پس نتيجه اين است كه امروز كشور و ملت ما حقيقتاً نيازمند يك تلاش پيگير، مدبرانه، همه‏جانبه و برنامه‏ريزى شده براى پيشرفت هستند.
استعداد پيشرفت هم در اين كشور خيلى زياد است. ما استعداد طبيعى‏مان و استعداد انسانى‏مان خيلى بالاست و احتياج داريم به ابتكار، به وارد كردن نيروى كار در عرصه‏ى تصميم‏گيرى و عمل و تلاش؛ استفاده از نيروى كارآمد و قابل و بااخلاص و بردن كشور در مسير صحيح پيشرفت، كه‏ان‏شاءاللَّه پيشرفت مادى و معنوى - هر دو - باشد.
ما احتياج داريم به اقدامات شجاعانه. يكى از چيزهائى كه من در مورد اين دولت خدا را شكر ميگويم، همين است كه شجاعت اقدام وجود دارد. با ترديد، با تزلزل، با ترس و لرز نميشود كارهاى بزرگ را انجام داد؛ لازم است با شجاعت وارد شد. البته شجاعت به معناى بيگدار به آب زدن نيست. بررسيها بايد انجام بگيرد، فكر صحيح بايد بشود، وقتى به نتيجه رسيديم، بدون ترديد و تزلزل بايستى اقدام كنيد. «وشاورهم فى الامر فاذا عزمت فتوكّل على اللَّه»؛ مشورتهايت را بكن، بررسيها را بكنيد، جوانب را خوب بسنجيد، وقتى به نتيجه رسيديد، آن‏وقت به خدا توكل كنيد و وارد ميدان بشويد. اين شجاعت لازم است.
البته وارد بعضى از ميدانها شدن، مشكلاتى هم ايجاد ميكند؛ شكى نيست؛ اما اين مشكلات، مثل مشكلات كندن يك چاه عميق است براى رسيدن به نفت؛ بدون مشكل كه نميشود. اين، شبيهِ آن مشكلات است. اين مشكلات را همه تحمل ميكنند براى اينكه به نفت برسند؛ براى اينكه به آب برسند. معدن را ميكاوند، براى اينكه به كان و ماده‏ى ارزشمند كانى برسند. اين مشكلات از اين قبيل است. حالا همين مسئله‏ى بنزين از جمله‏ى همين كارهاست. اين كار شجاعانه‏اى بود؛ خوب شد انجام گرفت. جوانبش را درست ملاحظه كنند و پيش ببرند. من در گزارشها خواندم، گمانم چهل‏هزار ميليارد تومان ما يارانه‏ى انرژى ميدهيم! اگر ما بتوانيم اين را بتدريج كم كنيم، اين مبلغ گزاف و كلان، صرف چه خواهد شد؟ صرف مدرسه، صرف جاده، صرف زندگى مردم، صرف اشتغال، صرف سرمايه‏گذاريهاى گوناگون، به جاى اينكه در راه دود كردن كالائى صرف شود كه ما آن را از بيرون وارد كنيم.
بعضى ايراد خواهند گرفت. اين ايرادها هميشه هست. بعضى از اين ايرادها واقعاً از روى دلسوزى هم هست؛ نه اينكه همه مغرضانه باشد. بايد به مردم توضيح داد. ايرادى كه من به اين دولت وارد ميكنم، اين است كه توضيح دادنشان به مردم كم است. اين روابط عموميهاى شما در بخشهاى مختلف بايد فعال عمل كنند. روابط عمومى شماست كه از رسانه‏ى ملى يا از مطبوعات ميتواند استفاده‏ى بهينه بكند؛ ياد بگيرند راه بيان كردن را. گاهى انسان توضيح هم ميدهد، بيان هم ميكند؛ منتها بى‏فايده! چون نوع بيان، نوع بيانِ اثرگذار و باوربرانگيز نيست؛ حقيقت را درست روشن نميكند. اين يكى از نقصهاست كه بايد حتماً اين نقيصه را جبران كنيد. آن كسانى كه دلسوزانه انتقاد ميكنند، با اين تبيين، با اين توضيح دلشان آرام ميگيرد. بعضى هم البته نه، بعضى از اقدامها را اگر بكنيد، ميگويند چرا كرديد، به اين دلائل غلط بود؛ اگر همان اقدام را نكنيد، ميگويند چرا نكرديد، به اين دلائل خطا بود! دليل ميشمرند؛ باب تحليل هم كه واسع است؛ هرچه دلشان ميخواهد، ميگويند! آنها اهميتى ندارند. حق، خودش را نشان خواهد داد؛ لكن بعضى از انتقادها، بعضى از نگرانيها، بعضى از دغدغه‏هائى كه در بعضيها هست، دلسوزانه است؛ بايد آنها را بيان كرد و برايشان توضيح داد.
در زمينه‏ى سياست خارجى هم - همان‏طور كه آقاى رئيس‏جمهور توضيح دادند - موضع جمهورى اسلامى از اول موضع تهاجمى بود. تبديل موضع تهاجمى به موضع تدافعى، يك خطاست. و اين خطا بعضاً اتفاق افتاده است! چرا موضع تهاجمى؟ يعنى ما با دنيا جنگ داريم؟ نه، معنايش اين نيست؛ ما طلبگاريم. ما در قضيه‏ى سياستهاى استعمارى دنياى استعمارگر، طلبگاريم؛ در قضيه‏ى تعامل با مسئله‏ى زن در دنيا ما طلبگاريم؛ در مسئله‏ى ايجاد جنگهاى داخلى و تسليحات گوناگون ما از دنيا طلبگاريم؛ در مسئله‏ى اشاعه‏ى سلاحهاى اتمى و سلاحهاى شيميائى و ميكربى ما از دنيا طلبگاريم؛ در مسئله‏ى خراب كردن اخلاقيات مردم و توسعه‏ى فرهنگ استهجان و لااباليگرى و اشاعه‏ى شهوت جنسى ما از دنيا طلبگاريم؛ اينها مطالبات يك ملت زنده و بامبناست از دنياى مسلطى كه اين كارهاى خلاف را دارد انجام ميدهد.
من يك وقتى در جائى صحبت ميكردم - سئوالاتى مطرح ميكردند - يكى از من پرسيد شما در مقابل فلان قضيه چه دفاعى داريد؟ من گفتم ما دفاعى نداريم، هجومى داريم. ما در بسيارى از قضايا دفاعى نداريم، هجوم داريم، سئوال داريم، مطالبه داريم در مقابل دنيا. حالا دنياى استكبار طبيعتش زبان‏درازى است؛ طبيعتش اين است كه آن جائى هم كه حق ندارد، طلبگارى كند. الان شمانگاه كنيد و ببينيد اين سخنرانيهائى كه رؤساى‏جمهور بعضى از كشورها مثل رئيس‏جمهور و سران دولت امريكا انجام ميدهند، چقدر گستاخانه و حساب‏نشده و غلط است. موضوعات را يا حقيقتاً نميفهمند يا سعى ميكنند موضوعات را تغيير بدهند؛ جور ديگرى وانمود كنند.
امروز امريكا در دنياى اسلام بشدت منفور است؛ اينكه ديگر جاى انكار نيست. اين نفرت هم البته دلائلى دارد و بيخود يك دولت و يك رژيم در نظر ملتها منفور نميشود. در بين فلسطينى‏ها منفور است، علتش روشن است؛ بين لبنانى‏ها منفور است، علتش روشن است؛ بين عراقى‏ها منفور است، علتش روشن است؛ بين ملتهاى گوناگون مسلمانِ ديگر معلوم منفور است، علتش روشن است؛ چون دائم به اسلام، به مسلمين، به ارزشهاى اسلامى اهانت ميكنند؛ از اهانت كنندگان به اسلام حمايت ميكنند؛ حقوق ملتهاى مسلمان را زير پا له ميكنند. خوب، نتيجه اين نفرت چه ميشود؟ نتيجه‏اش اين ميشود كه امريكا با همه‏ى لشگركشى سنگين و پُرهياهويش در عراق، پا در گِل ميماند و شكست ميخورد. امروز ديگر ما نيستيم كه ميگوئيم امريكا در عراق شكست خورد؛ قضاوت همه است؛ قضاوت خود امريكائى‏ها و نخبگان سياسى امريكا هم همين است. خوب، چرا شكست ميخورد؟ چون منفور مردم است؛ چون مردم از او بدشان مى‏آيد. نفرت مردم از امريكا موجب ميشود كه با او همكارى نكنند و هرجا هم ميتوانند، ضربه‏اى به او بزنند. امريكايى‏ها مى‏آيند صورت مسئله را عوض ميكنند و ميگويند ايران در عراق، در مقابل امريكاست. بله، ايران از شما متنفر است؛ در اين شكى نيست؛ دولت و ملت ايران از شما متنفرند؛ اين روشن است؛ اما قضيه‏ى عراق، قضيه‏ى ملت عراق است.
در فلسطين، تيرشان به سنگ ميخورد، ناكام ميمانند، نقشه‏هايشان خراب ميشود، طرفدارانشان مغلوب ميشوند، نيروى طرفدار حق فلسطينى غلبه و قدرت پيدا ميكند، اينها عصبانى ميشوند و ميگويند دست ايران اينجا در كار است! ايران آمد در غزه، اسرائيل را محاصره كرد! خوب بيچاره‏ها، چرا واقعيت را نديده ميگيريد؟! چرا به ملت فلسطين اهانت ميكنيد؟ ما اگر بتوانيم ضربه‏ى سياسى به امريكا و اسرائيل بزنيم، حتماً ميزنيم. اما قضيه غزه و فلسطين، قضيه‏ى مردم فلسطين است. فلسطينى‏ها از امريكا متنفرند؛ با اسرائيل از بن دندان و از اعماق دل دشمنند؛ حق هم دارند، خانه‏شان را تصرف كرده‏اند. اين حقيقت را انسان نبيند و بيخود به اين در و آن در بزند. در لبنان همين‏جور؛ در افغانستان يك‏جور ديگر؛ در پاكستان يك‏جور ديگر. ببينيد اين نفهميدن و به اين در و آن در زدن و به جفنگ‏گوئى افتادنِ مسئولان بلندپايه‏ى يك قدرت بزرگ سياسى و نظامى جهان و نشناختن موضوع، نشانه‏ى اين است كه در فهمشان و در جهتگيريشان دچار ادبارند؛ مغلوب حقيقى‏اند؛ چون غير از عرصه‏ى جنگ سياسى و جنگ نظامى، يك عرصه‏ى ديگرى وجود دارد در جنگ، به نام عرصه‏ى اعتقادى و ايمانى و عرصه‏ى باورها. آنها در باورهاى خودشان مغلوبند. طرف مقابلشان حق دارد، حقيقت را مى‏بيند، باورهاى روشنى دارد؛ اما آنها اين باورهاى روشن را ندارند و ناگزيرند عرصه‏ها را مخلوط كنند؛ موضوعات را به هم وصل كنند.
شجاعت در قبال مسائل جهانى، مثل مسائل داخلى يك اصل است. بحمداللَّه آدم مى‏بيند كه اين معنا وجود دارد. البته تأكيد ميكنم و تكرار ميكنم اين شجاعت به معناى گز نكرده پاره كردن نيست و نبايد باشد؛ بفهميم چه كار ميكنيم، ملتفت باشيم چه اقدامى داريم انجام ميدهيم؛ محاسبه‏ى لازم را بكنيم و بعد قدم را محكم برداريم؛ فتوكّل على اللَّه. خداى متعال هم كمك كرده تا امروز، بعد از اين هم هميشه كمك خواهد كرد.
يك مسئله‏ى ديگرى كه به نظر من در خور توجه است و خوب است و قضاوت من در اين مورد در معرض نظر دوستان قرار بگيرد، اين مسئله‏ى سفرهاى استانى است. سفرهاى استانى بسيار كار خوب و برجسته و لازمى بود و من واقعاً تعجب ميكنم كه بعضيها چطور كارى را كه اين‏جور واضح است كه خوب است، انكار ميكنند و زير سئوال ميبرند. اين براى وزرا، براى رئيس‏جمهور، براى عوامل اجرائى و دولت خيلى زحمت دارد و كار بسيار طاقت‏فرسائى است؛ لكن آنچه كه محصول اين كار ميشود، عبارت است از روشن شدن فاصله‏ى بين نگاهِ از دور به حقايق يك كشور و نگاهِ از نزديك؛ اين، خيلى فرق ميكند. بنده سالها كار اجرائى كرده‏ام و آشنا هستم. دو جور انسان قضايا را مى‏بيند: گزارشهاى خوبى كه براى انسان مى‏آيد؛ گزارشهاى كامل به حسب ظاهر كه هيچ ايرادى هم ندارد و درست هم هست - گزارشها را انسان ميخواند و مباحثه هم ميكند - لكن آنچه كه محصول اين گزارشهاست، با آنچه كه محصول نگاهِ از نزديك است، فاصله‏ى بسيار زيادى دارد. ديدن واقعيت، رفتن به مناطقى كه اميد اين را نداشتند كه مسئولان بلندپايه حتّى به ياد آنها بيفتند، كار خيلى بزرگى است و اين كار خيلى كار باارزشى است. بعضى از شهرهائى كه مسئولان كشور - رئيس‏جمهور و وزرا - به آنجا رفتند، هرگز در طول اين مدتها شايد يك مديركل را هم نديده بودند كه برود و از آنها احوالى بپرسد؛ سئوالى بكند؛ اما ناگهان مى‏بينند رئيس‏جمهور جلوى آنهاست! اين، خيلى كار مهمى است. مبادا اين كار مهم را خراب كنيد. آنچه انجام گرفت، شروع يك حركت مبارك بود؛ اما بايد اين حركت تا نهايت خط برود، تا آن بركات به طور كامل حاصل بشود. از اينجا به بعد دست مسئولان اجرائى است. اولاً مصوبات اين سفرها موبه‏مو اجرا بشود؛ هيچ كوتاهى نشود؛ اما اگر در جائى قابل اجرا نيست - ممكن است گاهى بررسى‏اى براى اقدام به فلان كار در فلان استان يا فلان شهرستان انجام گرفته است، ولى محاسبه‏ى كارشناسى‏اش كامل نبوده و بنا نيست انجام بشود - اين را صريح به مردم بگوئيد. بگوئيد ما تصميم گرفته بوديم اين كار را انجام بدهيم، اما حالا مى‏بينيم به اين دلائل نميشود آن را انجام داد. نگذاريد كارها بماند؛ نگذاريد اميد مردم نسبت به صداقت و پشتكار و توانائى دولت متزلزل بشود.
استاندارها، فرماندارها، مديران بخشهاى گوناگون، مديران كل و مسئولان ادارات - كه خيلى از آنها در اينجا حضور داريد - يكايك كارها را دنبال كنيد. البته من اطلاع پيدا كرده‏ام كه ايشان شروع كرده‏اند در يك فرصت زمانى اينها را تعقيب كردن؛ خيلى خوب، بسيار كار خوبى است و بايد اين كار انجام بگيرد. البته اين سفرها، بركات جنبىِ فراوان ديگرى هم داشته است.
نكته‏ى ديگر اين است كه خود مسئولان بخشها و استانها هم از اين كارها بكنند؛ آنها هم بروند. استاندارها با شهرستانها و با مسئولان بخشهاى مختلف و با مردم ارتباط و تماسشان را حفظ كنند و ادامه بدهند.
يك نكته‏ى ديگرى كه لازم است عرض بكنم، اين است كه مسئولان گوناگون دولتى، بخصوص مسئولان سطوح بالا، وقت خودشان را به بگومگوهاى متداول عرصه‏هاى سياسى و جناحى تلف نكنند، كه اين يكى از آفتهاست. نه اينكه توضيح ندهند؛ چرا، ما اين را تأكيد داريم كه هر شبهه‏اى ايجاد ميشود، مسئولان دولتى آن شبهه را برطرف كنند و توضيح دهند؛ توجيه و تبيين كنند؛ لكن در دام بگو مگوهاى سياسى و تحركات گوناگون جناحى نيفتند. اين، اينها را از كار باز ميدارد؛ پرهيز از اين، به نظر ما بسيار لازم است.
نكته‏ى ديگر هم اين است كه مسئله‏ى نيازهاى مادى مردم با نيازهاى معنوى مردم، بايد با هم ديده شود؛ يعنى دولت اسلامى فقط به شكم و مسكن و آسايش و آرامش ظاهرى زندگى مردم اكتفا نميكند؛ به اخلاق آنها، به دين آنها، به صراط مستقيمى كه جوانهاى آنها بايد بروند، به آموزش و پرورش آنها، به رشد علمى آنها، به رشد دينى و تقوائى آنها هم اهميت ميدهد. اين‏جور نيست كه ما بگوئيم آن ديگر كار دولت نيست؛ نه، دولت بايد بسترهاى لازم را براى سريان و جريان انديشه‏ى درست و اخلاق فاضله در كشور به وجود بياورد. اين خود در عين اينكه يك كار فرهنگى است، يك كار سياسى هم هست.
امروز يكى از سياستهاى رائج و متداول در دست و بال شبكه‏ى خطرناك صهيونيستى دنيا و عوامل دولتى‏شان در كشورهاى مختلف اين است كه جوانها را، بخصوص در كشورهاى اسلامى و بخصوص در كشورهائى كه ممكن است در مقابل آنها به عنوان يك رقيب علمى يا رقيب سياسى قد علم كنند و منافع آنها را به خطر بيندازند، از نگاه جدى به زندگى باز بدارند. آنها ميخواهند اين جوانها را ضايع كنند؛ آنها براى اين كار برنامه‏ريزى كرده‏اند. مقابله‏ى با اين برنامه‏ريزى علاوه بر اينكه يك وظيفه است، يك حركت شجاعانه‏ى سياسى است؛ لذا بخشهاى مربوط به امور دينى، وزارت ارشاد، كارهاى علمى، بخشهاى وزارت آموزش و پرورش و آموزش عالى و آموزش پزشكى، جزو بخشهاى بسيار حساس در برنامه‏ريزيهاى كلان دولت محسوب ميشوند و وظائف بزرگى را بر دوش دارند. همين مسئله‏ى امنيت اخلاقى كه اين روزها نيروى انتظامى و وزارت كشور دنبالش هستند، بسيار مسئله‏ى مهمى است. بله، جنجال ميكنند - مثل همان قضيه‏ى بنزين و مثل خيلى از قضاياى ديگر - ولى به اين جنجالها نبايد توجه بكنند؛ بايد ببينند تكليف چيست، آن را انجام بدهند.
مبارزه‏ى با فساد اقتصادى از جمله‏ى همين كارهاست. در داخل تشكيلات دولتى، اهميت مبارزه‏ى با فساد اقتصادى بيشتر است از عين همين كار در دستگاه قضائى. دستگاه قضائى مجازات مفسد را بر عهده دارد، دستگاه اجرائى جلوگيرى از بروز فساد را بر عهده دارد؛ اين مهمتر است؛ اين پيشگيرى است. در پيچ و خم دالانهاى گوناگون اجرائى است - چه در مرحله‏ى برنامه‏ريزى، چه در مرحله‏ى اجرا - كه فساد جان ميگيرد؛ اين ميكربهاى فساد به وجود مى‏آيند و رشد ميكنند و تكثير ميشوند؛ جلوى اينها را بايد گرفت. البته مبارزه‏ى با فساد به صلاح احتياج دارد؛ اول خودمان بايد صالح باشيم؛ اهل فساد نباشيم تا بتوانيم با فساد حقيقتاً مبارزه كنيم. اگر در ما نقطه‏ى ضعفى از باب فسادپذيرى وجود داشته باشد، آن وقت ديگر خاطرجمع نخواهيم بود از اينكه در ميدان قدم بگذاريم. لذا مواظب خودمان باشيم.
برادران و خواهران عزيز! مواظب خودتان باشيد. آدمهاى فاسدى كه اسمهايشان را شنيده‏ايد يا توصيفشان را مى‏شنويد، اينها از اول كه فاسد نبودند؛ يك وقت يك لقمه‏ى چرب و نرمى، دهن شيرين‏كنى - دانسته يا ندانسته - كسى توى دهن اينها گذاشته، به كامشان شيرين آمده، بعد لقمه‏ى بعدى و لقمه‏ى بعدى را خودشان برداشته‏اند و شده‏اند فاسد. خيلى مراقب باشيد. اين چندسالى كه مشغول خدمتيد - حالا هر چه هست؛ ده سال است، پانزده سال است، چهار سال است، پنج سال است - خيلى از خودتان مراقبت كنيد. تقوا يعنى همين؛ يعنى همين مراقبت.
و نكته‏ى ديگرى هم كه عرض بكنيم اين است كه در همه‏ى برنامه‏ريزيها، سند چشم‏انداز در نظر باشد و اين را در همه‏ى سطوح ملاحظه كنند. ثبات در برنامه‏ريزى، شرط موفقيت است. اگر ثبات در برنامه‏ريزى و استمرار در جهت درست نباشد - كه البته اين حركت در طول راه تصحيح هم خواهد شد، لكن جهتگيرى يكى است و استمرار دارد - سازندگى و پيشرفت كشور به نتيجه نخواهد رسيد. بيست سال را در نظر بگيريد. هر سال ما يك برنامه داريم - برنامه‏ى يك‏ساله كه با بودجه به مجلس داده ميشود - كه اگر بنا باشد جهتگيرى منظم نباشد، امكان دارد تناقض در اين برنامه‏ها، اصلاً كارهائى را هم كه انجام ميگيرد، خنثى كند. ما برنامه‏هاى پنج ساله درست كرده‏ايم - در همه‏ى دنيا معمول است - اما اگر برنامه‏ى پنج‏ساله‏ى امروز در جهت مقابل برنامه‏ى پنج‏ساله‏ى ديروز يا در جهت مقابل برنامه‏ى پنج‏ساله‏ى فردا باشد، اين كارها همديگر را از بين خواهد برد و اصلاح هرگز صورت نخواهد گرفت؛ چون فعاليتها همديگر را خنثى ميكنند و نتيجه، ضايع شدن سرمايه‏هاى ملى است. ما براى اينكه اين اتفاق نيفتد، برنامه‏ى بلندمدت كلىِ عام را به عنوان سند چشم انداز تهيه كرديم. اين، برنامه‏ى كلىِ بيست ساله است. برنامه‏ها زير اين سقف بايد شكل بگيرند؛ برنامه‏هاى پنج ساله در اين جهت بايد حركت كنند. هر دولتى سر كار مى‏آيد، اين جهت را حفظ كند؛ آن وقت برنامه‏ها ميشوند مكمل هم. البته دولتها همه يك‏جور نيستند؛ بعضيها كند كار ميكنند، بعضيها تند كار ميكنند، بعضيها همه‏ى نيرويشان را به صحنه مى‏آورند، بعضيها آن جور نيستند، بعضى ممكن است اشتباهات بكنند، بعضى نكنند؛ اينها همه‏اش قابل اصلاح است؛ ولى جهتگيرى بايد يكى باشد. بنابراين در همه‏ى برنامه‏ريزيها اين را هم ملاحظه كنيد.
خوشبختانه كشور در حال پيشرفت است. اين را هم دوستان ما ميدانند، هم دشمنان ما ميدانند. بحمداللَّه ما در همه‏ى زمينه‏ها در حال پيشرفتيم؛ هم در زمينه‏ى سازندگى در داخل كشور، هم در زمينه‏ى ترميم روحيه‏ها. انگيزه‏مندى و تحرك و علاقه‏ى در جوانها، چيز خيلى محسوسى است. جوانهاى ما حقاً و انصافاً در ميدانند و داراى انگيزه‏اند و آماده‏ى كارند؛ تشنه‏ى كارند. ما بايد نيروهاى آماده و بااستعداد را بشناسيم، اينها را پيدا كنيم و كار مناسبشان را به آنها بدهيم. اگر ما درست مديريت كنيم، كشور خيلى ظرفيت و استعداد پيشرفت دارد. هر جائى كه خوب كار شد، دقيق كار شد، با رعايت اولويت كار شد، با شجاعت كار شد، انسان مى‏بيند كار همين‏جور پيش رفت و رشد پيدا كرد. در زمينه‏ى سياست خارجى هم همين‏جور است. هم در مسئله‏ى انرژى هسته‏اى، هم در بقيه‏ى مسائل، ما آنچه را كه حق است، آنچه را كه درست است، آنچه را كه مطابق با فهم و مورد تأييد انسانهاى منصف سراسر دنياست، ميگوئيم؛ آن را ما ميخواهيم و همان را هم با شجاعت دنبال ميكنيم. جنجالها هم اثرى نخواهد گذاشت؛ از هيچ طرف اثرى نميگذارد؛ نه ما را تند ميكند، نه ما را كند ميكند. ما همانى كه پيش خودمان و خدا صحيح است و حجت داريم، انجام ميدهيم. آنى كه احساس ميكنيم تكليف ماست، او را انجام ميدهيم. ملت ايران نشان دادند كه با استقامتند، با قدرتند، وفادارند، در صحنه‏اند، صادقند. ما اگر درست حركت كنيم، ملت با ما همراه هستند.
از خداوند متعال توفيق ميخواهيم ما را هدايت كند؛ دست ما را بگيرد؛ به همه‏ى شما برادران و خواهران عزيز توفيق عنايت كند؛ رئيس‏جمهور محترم، اعضاى هيئت دولت و مسئولان بلندپايه‏ى دستگاههاى گوناگون اجرائى را ان‏شاءاللَّه مشمول تفضلات و هدايتهاى خود بكند و يكايك كارگزاران اجرائى دولت را - برادران و خواهران و مسئولان بخشهاى مختلف - مشمول دستگيرى و توفيق و لطف خود قرار بدهد و ان‏شاءاللَّه دعاى حضرت بقيةاللَّه (ارواحنافداه) شامل حال همه‏ى شما باشد.

بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى‏ در ديدار گروه كثيرى از زنان نخبه‏ در آستانه‏ ى سالروز ميلاد حضرت زهراى اطهر (سلام‏ اللَّه‏ عليها)
13/ 4/ 86


بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّ� �يم‏

اولاً ميلاد باسعادت بانوى بزرگ و چهره‏ى درخشنده‏ى همه‏ى تاريخ بشر در ميان زنان، حضرت زهراى اطهر (سلام‏اللَّه عليها) را به شما خواهران عزيز و دختران عزيزم تبريك عرض ميكنم. همچنين تصادف اين روز بزرگ را با ولادت امام عزيز و بزرگوارمان - كه اين عزيز و اين بزرگوار هم نقطه‏ى عطفى است در نگاه به مبانى اسلامى در همه‏ى زمينه‏ها، از جمله در مقوله‏ى مربوط به مسأله‏ى زن و بانوان - خدمت شما عزيزان، خواهران و دختران و فرزندان خودم تبريك عرض ميكنم.
امروز جلسه‏ى خوبى بود. اين جلسه از نظر من جلسه‏ى بسيار خوب و مفيد و دلنشينى بود؛ هم براى من، هم براى كسانى كه بعداً از اين جلسه مطلع خواهند شد و گزارش آن را خواهند ديد. تقريباً دو ساعت بيانات بانوان محترم را من شنيدم. عمده‏ى مقصود هم همين بود؛ يعنى دو غرض از تشكيل اين جلسه تعقيب ميشد: يكى همين بود كه از زبان برگزيدگانى از جامعه‏ى بانوان كشور، برخى از مسائلى كه به نظر آنها مهم است، علناً مطرح شود؛ بخصوص در مقوله‏ى موضوعات مربوط به زن، و اين كار انجام گرفت. همه‏ى سخنرانهاى امروز داراى ذهنيت بالا، قوى، منطقى، منظم و صاحبِ‏نظر در موضوعى كه مطرح كردند، بودند؛ اين براى من بسيار مطلوب و جالب بود. من خلاصه‏اى يا اشاره‏اى از مطالب اين خانمها اينجا يادداشت كردم كه بعد ان‏شاءاللَّه به كار من خواهد آمد. مطالبى كه مطرح شد - بخصوص بعضى از آنها - بسيار پُرمغز و قابل توجه بود. اين يك غرض و مقصود.
مقصود دوم هم نگاه نمادين به اين جلسه است. همانطور كه بارها من اشاره كرده‏ام، در مسأله‏ى زن از دنيا طلبگاريم؛ ما مدعى دنيائيم. حالا مؤسسات وابسته به سازمان ملل يا غير آنها يا فلان مجموعه‏ى روزنامه‏نگار بيايند به اسم حقوق بشر، موضوع حجاب و بعضى از اين قبيل چيزها را زير سؤال بكشند و اظهار طلبگارى كنند، اين واقعيت قضيه را عوض نميكند. ما از دنيا طلبگاريم. دنيا كه عرض ميكنم، يعنى دنياى غرب. ما هستيم كه به دنيا خطاب ميكنيم و ميگوئيم: شما به بشريت عموماً و به زن خصوصاً خيانت كرده‏ايد؛ با كشاندن زن و مرد به وادى ابتلائات جنسى و برافروختن و دامن زدن به آتش زياده‏روى‏هاى جنسىِ بى‏قانون و بى‏نظم در جامعه، با آوردن زن به شكل متبرج به وسط ميدان. معلوم است كه زن، آن بخش زيباى آفرينش بشر است. اين بخش زيبا به طور طبيعى با اندكى در پرده بودن همراه است؛ اين خاصيت اين بخش زيبا و لطيف وجود انسانى است. اين پرده را دريدن و آنچه را كه بايد با نظم و قانون پيگيرى شود - آن نياز غريزى انسانى، چه در زن و چه در مرد - بى‏قانون و بى‏نظم در جامعه رواج دادن، بزرگترين خيانتى است كه در درجه‏ى اول به زن و در درجه‏ى بعد به همه‏ى بشريت - زن و مرد - انجام گرفته؛ اين كار را سياستهاى غربى كرده‏اند. البته اولين ضرر و بزرگترين ضرر را هم خودشان برده‏اند. الان مسأله‏ى همجنس‏گرائى در دنياى غرب يكى از ابتلائات است. البته به رو نمى‏آورند؛ اما حقيقت قضيه اين است كه امروز براى انديشمندان و آنها يكى از دردهاى بزرگ و غيرقابل علاج شده است؛ چاره‏اى هم ندارند. آنطور حركت كردن، آنطور ادبياتِ پرده‏درانه و عريان در زمينه‏ى مسائل جنسى و ارتباط زن و مردم را به ميان آوردن، آنطور جنس زن را - يعنى همان بخش زيبا و لطيف و مستور و در پرده‏ى وجود بشر را - براى شغل، براى تبليغات، براى كار، به ميدان كشاندن، از لبخند او، از زيبائى‏هاى او، از جسم او، از چهره‏ى او براى ترويج فلان جنس بى‏ارزش و پست، براى به دست آوردن پول استفاده كردن، اين چيزها را هم دنبال خودش دارد؛ طبيعى است. اين كارها را دنياى غرب كرده، اين كارها را سياستهاى غربى كرده‏اند؛ مربوط به اديان هم نيست، مربوط به مسيحيت و يهوديت هم نيست؛ مربوط به سياستهاى جديدى است كه از حدود صد و پنجاه سال پيش - حالا دقيق نميتوانم عرض كنم - در دنيا رايج شده.
شما ادبيات كشورهاى اروپائى را در قرون هجده و نوزده و نگاهشان به زن را ببينيد؛ مطلقاً تفاوت دارد با آنچه كه در قرن بيستم و در نوشته‏ها و ادبيات قرن بيستم، انسان مى‏بيند نسبت به زن، آنها پيگيرى كرده‏اند. آن روز نگاهشان، نگاه نجيبانه‏تر، شرم‏آلودتر و متناسب‏تر با طبيعت زن و مرد بود. معلوم ميشود اين كار سياسى حالا از طرف صهيونيست‏ها بوده، از طرف دستگاه‏هاى استعمارگر بوده؛ اينها احتياج به تحقيق و كار دارد. اين همين‏طور بتدريج روزبه‏روز شدت پيدا كرده تا به وضعى كه امروز ملاحظه ميكنيد، رسيده. بنابراين دنياى غرب بايد پاسخگو باشد؛ چون به زن ضربه زده‏اند؛ به حقوق زن تجاوز كرده‏اند؛ ارزش زن را تنزل داده‏اند؛ به اسم طرفدارى، به او خيانت كرده‏اند. اين مطلبى است كه ما داريم.
در زمينه‏ى حقوق اسلامى، خانمها بعضى اظهاراتى كردند، كه درست هم هست؛ جا براى كار و بيان و تبيين فراوانى دارد. من تصديق ميكنم مطالبى را كه بعضى از خانمها بيان كردند و گفتند ما در تقابل با تبليغات معارض - از جمله تبليغات فمينيستى - آنچنان كه بايد، كار درستى، كار قوى‏اى، كار پُرحجمى و با كيفيتهاى بالا نكرده‏ايم. من از همين‏جا به دستگاه‏هاى تحقيقاتى، به پژوهشگاه‏ها، به دانشگاه‏ها، به حوزه‏هاى علميه و به صاحب‏نظران توصيه ميكنم و از آنها مطالبه ميكنم كه در اين زمينه كار كنند. مسأله، مسأله‏ى مهمى است. ما اگر در مسأله‏ى زن در كشورِ خودمان خوب كار كنيم، اين خدمت به جامعه‏ى زنان در همه‏ى دنياست؛ خدمت حقيقى است به مجموعه‏ى زنان در همه‏ى عالم. حالا ممكن است بعضى ارزش اين خدمت را امروز بفهمند، ممكن است بعضى سالها بعد بفهمند؛ ليكن اگر خوب كار كرديم، اين خدمت به آنهاست.
آنچه كه من ميخواهم عرض كنم، دو سه نكته‏ى كوتاه است كه يادداشت كردم بگويم؛ همانها را عرض ميكنم.
يكى اينكه نفس وجود اين مجموعه‏ى بانوان نخبه در رشته‏هاى مختلف - كه همه‏ى بانوان نخبه هم در اين جمع خلاصه نميشود؛ شما نمونه‏اى از نخبگان زن در سرتاسر كشور هستيد - نشان‏دهنده‏ى موفقيت نگاه نظام اسلامى و نگاه اسلام به زن است. ما اين همه زن نخبه در دوره‏ى حاكميت طاغوت نداشتيم. اين، حرف من است و بر اين اصرار دارم. امروز عدد مطلق و نسبى محققين زن، اساتيد زن، دانشمندان زن در رشته‏هاى مختلف، متفكرين و نويسندگان زن كه در رشته‏هاى گوناگون فكر مى‏كنند، صاحب‏نظرند و قلم ميزنند، ادباى زن، شعراى زن، هنرمندان زن - قصه‏نويس‏ها، شاعرها، نقاش‏ها - بمراتب بيشتر از دوره‏ى طاغوت است؛ يعنى آن دوره‏اى كه به نام طرفدارى از زن، حجاب و عفاف و وجود فاصله‏ى بين زن و مرد را بكلى از بين برده بودند و روزبه‏روز هم اين بى‏بندوبارى را ترويج ميكردند؛ حتّى در مواردى از كشورهاى اروپائى هم بدتر و تندتر عمل ميكردند. امروز ما در نظام جمهورى اسلامى و زير پوشش حجاب، زير چادر، زير مقنعه، اين تعداد عظيم نخبه‏ى فكرى، علمى، عملى، فعال سياسى، صاحب‏نظران فرهنگى و هنرى داريم. آن روز بخشى از بخشها و بعضى از ابعاض اين مجموعه را هم ما نداشتيم؛ بسيار محدود بودند. اين، يك نظريه‏اى درست عكس آن چيزى را كه درصدد بودند القاء كنند، احياء ميكند و او اينكه آن كيفيت ترويج بى‏بندوبارى نه فقط به معناى رشد دادن به زن، به معنويات زن، به استعدادهاى زن نيست، بلكه سرگرم كردن زن به آنچه كه لوازم آن، كيفيت زندگى است - آرايشهاى گوناگون و گرفتارى‏هاى گوناگونِ جنبى‏اى كه اين كارها دارد - خودش مانع حركت به سمت كمال و تعالى زنان است.
در نظام اسلامى محدوديتى كه به وجود مى‏آيد، كه اين محدوديت بر طبق فطرت انسانىِ زنانه است؛ هم براى مردها محدوديت است، به يك كيفيتى؛ هم براى زنها به كيفيت ديگرى محدوديت است، كمك كننده‏ى به اين است كه نيروهاى آنها هرز نرود و حتى‏المقدور در جهت درستى به كار بيفتد؛ كه آن وقت نتيجه‏اش ميشود رشد فكرى و علمى و عملى در جامعه‏ى زنان، كه امروز شاهدش هستيم. اين نكته‏ى اول. اينكه گفته ميشد - و البته هنوز هم بعضى‏ها با غفلتِ تمام ميگويند - مگر ميشود با حجاب و با رعايت حدود شرعى و اسلامى، جامعه‏ى زنان رشد كند، تكليف مسأله‏ى زن در نظام اسلامى چه ميشود، اين جواب عملى‏اش، جواب عينى‏اش، همين وجود مجموعه‏ى عظيم نخبگان زن در جامعه‏ى ماست، كه هيچ وقت ما در كشور چنين وضعى را نداشتيم؛ در دوره‏ى طاغوت هم نبوده، قبل از آن هم كه وضع تعليم و تربيت از جهت ديگرى اشكال داشته. امروز در نظام اسلامى بحمداللَّه اين فراهم است. حالا تعداد بيشتر برگزيدگان دختر در دانشگاه‏ها و امثال آن، اينها مسائل درجه‏ى دو است؛ مسأله‏ى درجه‏ى يك اين است كه همين مجموعه‏ى زنان نخبه توانسته‏اند در نظام جمهورى اسلامى در بخشهاى مختلف بدرخشند.
نكته‏ى ديگر اين است كه ما در كشورمان شاهد هستيم كه بعضى از فعالان زن و بعضى از مردها تلاش ميكنند براى هماهنگ شدن با كنوانسيون‏هاى جهانىِ مرتبط با زن، و با احكام اسلامى وَر بروند و بازى كنند و كم و زياد كنند؛ اين غلط است. من نميخواهم بگويم همه‏ى آنچه كه در فقه ما در مورد احكام مربوط به زنان مطرح شده است، حتماً سخن آخر است؛ نه، ممكن است با يك تحقيقى در يك زمينه‏اى كه به وسيله‏ى فقيه ماهر و مسلطى انجام بگيرد، فلان حكم فقهى كه امروز در مورد زن وجود دارد، دچار تغيير شود؛ اين اشكالى ندارد؛ اين ممكن است و اتفاق هم افتاده. در همين مسأله‏ى ارث زن از زمين و غير منقول - كه خانم اشاره كردند - نظر فقهى بعضى از بزرگان قديم و امروز نظر فقهى خود ما هم همين است كه آنچه منع از ميراث شده، عين قيمت آن زمين بلاشك حق همسر و زوجه است و ارث ميبرد؛ اشكالى هم ندارد. بنابراين در مسائل فقهى چنين چيزى امكان دارد كه ما بگوئيم اين تغيير پيدا ميكند؛ ليكن آنچه كه بايد در زمينه‏ى مسائل فقهى انجام بگيرد، كار فقهى به وسيله‏ى فقيه ماهر و مسلط به مبانى فقهى است؛ آن هم با نگاه به متد فقه، به شيوه‏ى استفاده‏ى فقاهتى؛ نه اينكه كسى بر طبق ميل خودش، براى انطباق با آنها، براى اينكه خودش را هماهنگ كند با فلان معاهده‏ى جهانى، فلان كنوانسيون جهانى - كه فراهم آورندگانش با مردمى كه در اين سرزمين با مبانى اسلامى زندگى ميكنند و اعتقاد به مبانى اسلامى دارند، اصلاً از لحاظ مبانى فكرى متفاوتند - بيايد از گوشه‏ى احكام اسلامى بسايد و ببُرّد؛ اين كاملاً غلط است؛ اصلاً قابل دفاع نيست. بدون ترديد آنچه كه در احكام اسلامى و در فقه اسلامى مطابق مصلحت آمده است، همين‏هاست، و همين درست است؛ كه با يك مداقه و در بخشهاى مختلف، اين معلوم ميشود.
خواهران عزيز، كسانى كه در زمينه‏ى مسائل زنان فعالند و فكر ميكنند و كمبودهائى را ملاحظه ميكنند، راه علاج را اين نبينند كه ما در احكام فقهىِ اسلامى تصرف كنيم؛ نه، احكام فقهىِ اسلامى آنجائى كه با تحقيق استنباط شده و منطبق با مبانى اسلامى است، كاملاً درست و مطابق با مصلحت است. نبايد ما به خاطر اينكه در فلان مجمع جهانى، در فلان اجلاس بين‏المللى، فلان چيز تصميم‏گيرى شده و فلان كنوانسيونِ مثلاً جهانى به وجود آمده، ما بيائيم با نگاه تنگ‏نظرانه و آميخته‏ى با رعب و مرعوبيت، در تفكرات خودمان و فقه خودمان تصرف كنيم؛ اين هم به نظر من درست نيست.
نكته‏ى ديگرى كه در بيانات خواهران هم تكرار شد، اين است كه در مسأله‏ى زن آنچه كه در درجه‏ى اول اهميت قرار دارد، مسأله‏ى «خانواده» است؛ نقش زن به عنوان عضوى از خانواده. به نظر من از همه‏ى نقشهائى كه زن ميتواند ايفاء كند، اين اهميتش بيشتر است. البته بعضى‏ها اينطور حرفها را در همان نظر اول با شدت رد ميكنند و ميگويند آقا شما ميخواهيد زن را توى خانه اسير كنيد، محبوس كنيد، از حضور در صحنه‏هاى زندگى و فعاليت باز بداريد؛ نه، به هيچ وجه قصد ما اين نيست؛ اسلام هم اين را نخواسته. اسلام وقتى كه ميگويد: «والمؤمنون و المؤمنات بعضهم اولياء بعض يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر»،(1) يعنى مؤمنين و مؤمنات در حفظ مجموعه‏ى نظام اجتماعى و امر به معروف و نهى از منكر همه سهيم و شريكند؛ زن را استثناء نكرده. ما هم نميتوانيم زن را استثناء كنيم. مسئوليت اداره‏ى جامعه‏ى اسلامى و پيشرفت جامعه‏ى اسلامى بر دوش همه است؛ بر دوش زن، بر دوش مرد؛ هر كدامى به نحوى بر حسب توانائى‏هاى خودشان. بحث سر اين نيست كه زن آيا ميتواند مسئوليتى در بيرون از منزل داشته باشد يا نه - البته كه ميتواند، شكى در اين نيست؛ نگاه اسلامى مطلقاً اين را نفى نميكند - بحث در اين است كه آيا زن حق دارد به خاطر همه‏ى چيزهاى مطلوب و جالب و شيرينى كه در بيرون از محيط خانواده براى او ممكن است تصور شود، نقش خود را در خانواده از بين ببرد؟ نقش مادرى را، نقش همسرى را؟ حق دارد يا نه؟ ما روى اين نقش تكيه ميكنيم. من ميگويم مهمترين نقشى كه يك زن در هر سطحى از علم و سواد و معلومات و تحقيق و معنويت ميتواند ايفاء كند، آن نقشى است كه به عنوان يك مادر و به عنوان يك همسر ميتواند ايفاء كند؛ اين از همه‏ى كارهاى ديگر او مهمتر است؛ اين، آن كارى است كه غير از زن، كس ديگرى نميتواند آن را انجام دهد. گيرم اين زن مسئوليت مهم ديگرى هم داشته باشد - داشته باشد - اما اين مسئوليت را بايد مسئوليت اول و مسئوليت اصلى خودش بداند. بقاى نوع بشر و رشد و بالندگى استعدادهاى درونى انسان به اين وابسته است؛ حفظ سلامت روحى جامعه به اين وابسته است؛ سَكن و آرامش و طمأنينه در مقابل بيقرارى‏ها و بى‏تابى‏ها و تلاطم‏ها به اين وابسته است؛ اين را نبايد فراموش كنيم.
اين هنرى نيست كه زن كار مردانه را تقليد كند؛ نه، زن يك كار زنانه دارد كه ارزش آن از هر كار مردانه‏اى بيشتر است. امروز دستهاى بشدت مشكوك موج ضد ارزشى را در دنيا به راه انداخته‏اند - كه در همه جا هست، در كشور ما هم متأسفانه در گوشه و كنار ديده ميشود - اينها ميخواهند زن را وادار كنند به اينكه بشود يك مرد! اين را كسر شأن زن ميدانند كه چرا فلان كارها را مرد ميكند، زن نكند! اين كسر شأن است؟ نگاه به اين مسأله، نگاه غلطى است. اين را عيب ميگيرند كه چرا شما ميگوئيد زن، زن است؛ مرد، مرد است. خوب، مگر اينطور نيست؟ شما دلتان ميخواهد كه ما بيائيم بگوئيم زن، يك مرد است؛ آن وقت يك مرد مصنوعى؛ كپى دوم مرد! اين چه افتخارى است براى زن؟ افتخار براى زن اين است كه يك زن باشد؛ يك زن كامل، يك مؤنث كامل. در مقام ارزشگذارى‏هاى والا اگر نگاه كنيم، اين ارزش - يك زن كامل بودن - از يك مرد كامل بودن كمتر كه نيست، در مواردى قطعاً بالاتر و بيشتر هم هست. ما چرا اين را از دست بدهيم؟
البته مسئوليتهائى هست كه مشترك است. همانطور كه گفتيم، مسئوليت حضور در جامعه و فهميدن دردهاى عمومى جامعه و سعى در علاج دردهاى عمومى جامعه، مخصوص مرد و مخصوص زن نيست؛ زنها هم نميتوانند شانه‏شان را از اين مسئوليت خالى كنند. اگر زنها بايد در اين زمينه كارى انجام بدهند، البته بايد انجام بدهند - محدوديتى هم وجود ندارد - اما مسئوليتهاى اختصاصى هم، يعنى آن كارى كه خداى متعال به حسب طبيعت به عهده‏ى زن قرار داده، مهم است.
به هر حال شما زنان نخبه‏ى كشوريد؛ چه آنهائى كه در اول كار و اول راه هستيد - يا دانشجوئيد، يا در دوره‏هاى اول كار هستيد - چه آنهائى كه چندين سال كار كرديد، زحمت كشيديد. بدانيد امروز زنان كشور ما مسئوليتشان سنگين است. مسئوليت مضاعفى كه امروز شما داريد، همين است كه نگاه غلط به مسأله‏ى زن و مرد را تصحيح كنيد. نگاهى كه امروز دنياى غرب سعى ميكند در مسأله‏ى زن و مرد القاء كند، نگاه غلطى است، نگاه باطلى است؛ اين به پايمال شدن ارزشهاى بسيارى در جوامع بشرى منتهى خواهد شد، كه الان دارد گوشه‏هائى از آن نشان داده ميشود، ديده ميشود، و در جوامع ما به طريق اولى. اين نگاه را بايد تصحيح كنيد. البته اين را هم عرض بكنيم؛ شعارها و بافته‏هاى ذهنى غربى‏ها در مورد زن، هيچ نتوانسته جلوى ظلمى را كه در خانواده و بيرون خانواده در طول تاريخ به زنها ميشده - كه هنوز هم ميشود - بگيرد. اگر فرض كنيم بشود در جامعه‏اى از مظلوميت زنان - كه اين مظلوميت هم يك علل طبيعى و قهرى دارد - جلوگيرى كرد، فقط در سايه‏ى اخلاق و قانون و تهذيب و تهذب مردان است. اما امروز در غرب مطلقاً از اين خبرى نيست. آزار زنان، فشارهاى گوناگون جسمانى و آزارهاى روحى بر زنان در غرب، آمارهائى كه الان دارند ميدهند، بمراتب از كشور خود ما و از جاهائى كه ما اطلاع داريم، بيشتر است. بنابراين جلوى آن مشكل را هم نتوانستند بگيرند، از اين طرف هم اين همه ضايعه ايجاد كردند.
ما بايد در مورد مسأله‏ى زن نگاه جامع داشته باشيم، و اين نگاه جامع در اسلام هست. مسأله‏ى ارزشگذارى به اصالت زن، زن بودن، براى زن يك ارزش والاست؛ يك اصل است. به هيچ وجه تشبه به مردان براى زن ارزش به حساب نمى‏آيد؛ همچنان كه براى مردها تشبه به زنان ارزش به حساب نمى‏آيد. هر كدام نقشى دارند، هر كدام جائى دارند، جايگاهى دارند و طبيعتى دارند و مقصودى از وضعيت خاص آنها در آفرينش حكيمانه‏ى الهى مورد نظر بوده كه اين مقصود بايد برآورده شود؛ اين مسأله مهم است.
امروز شما خانمها ميتوانيد در اين زمينه نقش ايفاء كنيد؛ هم تحقيق كنيد، هم بنويسيد، هم ترويج كنيد، هم عملاً نشان بدهيد. البته اين را من بارها گفته‏ام، الان هم ميگويم؛ در جوامع ما هم - يعنى جوامع اسلامى و جامعه‏ى ايرانىِ خود ما - متأسفانه مثل جوامع غربى يك بى‏عدالتى در ارتباطات خانوادگى زن و مرد وجود داشته؛ عمده هم مربوط به داخل خانواده است؛ اين بايد جلويش گرفته شود. يك مقدارى با نصيحت امكان‏پذير است؛ يك مقدارى‏اش هم با نصيحت ممكن نيست، با ضرب و زور قانون بايد جلويش گرفته شود. زنان، مظلوم واقع ميشوند. مرد چون از لحاظ جسمانى و برخى از خصوصيات ديگر توانائى‏هاى بيشترى دارد، در مواردى از اين توانائى‏ها سوء استفاده ميكند و زورگوئى ميكند؛ اين بايد جلويش گرفته شود. اين كار با قانون امكان‏پذير است؛ البته همانطور كه عرض كرديم، با تهذيب و اخلاق مردان هم امكان‏پذير است.
تصوير كيفيت برخورد زن و مرد در اخلاق اسلامى و قانون اسلامى هم به نظر ما بايستى بيشتر رويش كار شود. بعضى متدين هم هستند، اما چون با مفاهيم اسلامى درست آشنا نيستند و اخلاقيات مرتبط با روابط زن و مرد را در اسلام درست نميدانند، تدينشان موجب نميشود كه از غلظتشان كم شود، از تحكم و زورگوئى‏شان بكاهد؛ نه، هم متدينند، هم آن تحكمها و زورگوئى‏ها را دارند؛ اين هم بايد اصلاح شود. اخلاق اسلامى در روابط زن و مرد - بخصوص در داخل خانواده - بايد مورد توجه قرار بگيرد. البته مسأله‏ى حجاب خيلى مهم است. من مسأله‏ى حجاب را واقعاً مهم ميدانم. اهميت مسأله‏ى حجاب در جاهاى باواسطه‏اى خودش را نشان ميدهد؛ از جمله در مسأله‏ى خانواده خودش را نشان ميدهد.
به هر حال از ديدار امروز ما خيلى خوشوقتيم. خدا را شاكريم از اينكه اين همه خواهران خوب بحمداللَّه در اين زمينه‏ها فعاليد؛ اهل فكر و كار هستيد. اميدواريم روزبه‏روز خداوند بر توفيقات شماها بيفزايد.

والسّلام عليكم و رحمةاللَّه و بركاته

بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى‏ در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع) به مناسبت ميلاد حضرت فاطمه‏ ى زهرا(س)
14/ 4/ 86

بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّ� �يم‏

به يكايك برادران عزيز اين عيد بزرگ و ميلاد مسعود را تبريك عرض ميكنيم. خيلى هم از همه‏ى حضار محترم؛ بخصوص برادران عزيزى كه برنامه اجرا كردند؛ مجرى محترم برنامه، يكايك مداحان عزيز، شعرائى كه اين شعرها را سروده بودند و شاعر عزيزمان، تشكر ميكنم؛ از همه‏تان يكايك متشكرم. محفل و دل ما را با مناقب دختر پيامبر اعظم و بزرگترين زن تاريخ بشر نورانى كرديد.
اين خود يك معجزه‏ى اسلام است؛ يعنى فاطمه‏ى زهرا (سلام‏اللَّه‏عليها) در عمر كوتاه خود به مقامى ميرسد كه سيده‏ى نساء عالمين است؛ يعنى از همه‏ى زنان بزرگ و قدّيس طول تاريخ برتر است. اين چه عاملى است، اين چه نيروئى است، اين چه قدرت متحول‏كننده‏ى عميق درونى است كه از يك انسان در اين مدت كوتاه، ميتواند يك چنين اقيانوس معرفت و عبوديت و قداست و عروج معنوى بسازد؟ خود اين، معجزه‏ى اسلام است.
يك جنبه‏ى ديگر، نسل مبارك اين بزرگوار است كه تطبيق سوره‏ى كوثر با فاطمه‏ى زهرا (سلام‏اللَّه‏عليها) - اگر در آثار حديثى ما هم نيامده باشد - يك تطبيق مصداقى درست است؛ اين همه بركات بر خاندان پيغمبر، بر يكايك ائمه‏ى هدى (عليهم‏السّلام)! عالم پُر است از نغمه‏هاى دلنواز فردى و اجتماعى و دنيائى و اخروى كه از اين حنجره‏هاى پاك برخاسته؛ حسين‏بن على، زينب كبرى، امام حسن مجتبى، امام صادق، امام سجاد؛ هر كدام از ائمه. ببينيد چه غوغائى است در عالم معرفت، در عالم معنويت، در بزرگراه هدايت از كلمات اين بزرگواران و درسهاى آنها و معارف آنها! اين نسل فاطمه‏ى زهراست.
خيلى خدا را شكر كنيم - در بعضى از اين شعرهائى هم كه دوستان خواندند همين معنا بود - نعمت بزرگى است تولّاى فاطمه‏ى زهرا و صديقه‏ى كبرى (سلام‏اللَّه‏عليها) براى ما. خدا را شكر كه او را شناختيم؛ خدا را شكر كه خودمان را به ذيل عنايت او متوسل كرديم و خدا را شكر كه نعمت وجود او را قدر دانستيم، به او توسل جستيم، از او معرفت خواستيم، به او محبت ورزيديم. اينها نعمتهاى بزرگ خداست؛ اينها را بايد حفظ كنيم.
نقش شما مداحان عزيز هم حرف دوم ماست. دين اگر چه كه پايه‏اش عقلانيت و فلسفه و استدلال است؛ در اين هيچ شكى نيست، اما هيچ مبناى عقلانى و فلسفى و حِكمى بدون آبيارى شدن از عاطفه و ايمان قلبى امكان ندارد كه رويش پيدا كند و ريشه بدواند و در تاريخ بماند. اديان، خصوصيتشان همين است؛ با مكاتب ديگر، با اين ايدئولوژى‏ها، با اين فلسفه‏هاى گوناگون فرقشان همين است كه ايمانها را جلب ميكند. ايمان، غير از علم است؛ ايمان غير از استدلال است؛ ايمان غير از فلسفه است؛ ايمان يك امر قلبى است. جايگاه ايمان با جايگاه عاطفه و احساس يكجاست. ايمان يعنى دل سپردن، سر سپردن، دل دادن. بنابراين، دل نقش پيدا ميكند؛ عواطف جايگاه خود را در طول تاريخ اديان به اين شكل حفظ ميكنند.
با اينكه در جنگ فلسفه‏ها با يكديگر، هيچ فلسفه‏اى نيست كه بتواند در مقابل فلسفه‏ى اديان و فلسفه‏ى توحيد مقاومت كند؛ بخصوص فلسفه‏اى مثل فلسفه‏ى مدون اسلامى، اما مسئله اين نيست؛ خيليها مبانى و مفاهيم اسلامى را هم بلدند، حقيقتى را هم ميدانند، اما به آن حقيقت دل نسپرده‏اند. شما فكر ميكنيد حقانيت على‏بن‏ابى‏طالب را در صدر اسلام، آن كسانى كه از خود پيغمبر درباره‏ى على‏بن‏ابى‏طالب آن حرفها را شنيده بودند، نميداستند؟ علم داشتند. ما در اخبار خوانده‏ايم آنها از دو لب پيغمبر شنيده بودند؛ علم داشتند؛ اما آنچه كم بود، ايمان به آن معلوم بود؛ ايمان به آن چيزى بود كه علم به او پيدا شده بود: يعنى دل دادن. چه چيزى جلوى ايمان را ميگيرد؟ خيلى چيزها؛ كه حالا اين يك باب واسع ديگرى است.
نقش هنر، نقش شعر، نقش ادبيات، نقش حضور در ميدانهاى عملى در پرورش اين روح ايمانى، نقشى است كه بسيار بسيار كارساز و مؤثر است. شما جاى مداح و ذاكر اهل بيت را اينجا ببينيد؛ نقش ايمان‏آفرين، نقش فرهنگ‏ساز، نقش مستحكم‏كننده‏ى پيوند قلبى بين پيروان و بين آن محبوبان؛ يك چنين نقشى است. اين نقش، بسيار نقش مهمى است.
بنده در طول اين سالهائى كه اين جلسه را داشته‏ايم - كه الان بيست‏وچند سال است كه هر سال، ما اين جلسه را با مداحهاى محترم داشته‏ايم؛ از زمان رياست‏جمهورىِ من؛ سالهاى دهه‏ى شصت، كه هر سال اين جلسه بوده - هر سال ما يك كلمه راجع به مسئله‏ى مدح و مداح و ذاكر و اينها عرض كرده‏ايم؛ نميخواهم اينها را تكرار كنم، ميخواهم عرض بكنم برادران مداح اهميت اين كار را درك كنند. وقتى اهميت معلوم شد - به موازات اهميت، مسئوليت است - مسئوليت اين كار را درك كنند. مسئوليت يعنى چه؟ يعنى از ما سئوال خواهند كرد. در دعاى مكارم‏الاخلاق ميخوانيد: «و استعملنى بما تسألنى غداً عنه»؛ فردا؛ در روز قيامت، از من سئوال خواهى كرد؛ پروردگارا! حالا كمك كن كه آن چيزى را كه بناست فردا از من سئوال كنى، من جوابش را امروز در عمل خودم آماده كنم؛ معناى اين فقره‏ى دعا اين است. پس شما مسئوليت داريد. اين مسئوليت، يعنى سئوال ميكنند. كارى كنيم كه عمل ما بتواند پاسخگوى آن سئوال باشد.
وقتى اين معلوم شد، آن وقت ميرويم سراغ اينكه حالا چطور؟ همه‏ى حرفهائى كه ما زديم - حرفهائى كه افراد پُرمسئوليت، دانا، فهيم در جامعه‏ى مداحان بر زبان آوردند، جلسه درست كرديد، مطالبى گفتيد - در پاسخ همين سئوال است كه: چه كار بكينم؟ اين «چه كار بكنيم» يك كلمه‏اى است كه يك كتاب جواب دارد. اگر سه جمله از اين كتاب را بخواهيم عرض بكنيم، يكى‏اش اين است كه:
وقتى شعر را ميخوانيم، به فكر باشيم كه از اين شعر ما ايمان مخاطبان ما زياد شود. پس، هر شعرى را نميخوانيم؛ هرجور خواندنى را انتخاب نميكنيم؛ جورى ميخوانيم كه لفظ و معنا و آهنگ، مجموعاً اثرگذار باشد. در چه؟ در افزايش ايمان مخاطب. اين البته گفتنش آسان است؛ آدم بالاى گود بنشيند و يك دستورى به آن پهلوان وسط گود بدهد. عمل كردنش سخت است. اما شماها ميتوايند عمل كنيد. شماها صدايتان خوب است، حافظه‏تان خوب است، نيرو و نشاطتان خوب است؛ ميتوانيد همه‏ى اين كارهائى را كه گفتم، انجام بدهيد.
به جوانها توصيه ميكنم شيوه‏هاى پيشكسوتها را بكلى كنار نگذارند؛ دست نكشند. من با نوآورى موافقم؛ نوآورى هيچ اشكالى ندارد؛ اما اگر بخواهيد در اين نوآورى كمال پيدا كنيد، بايستى اين نوآورى در امتداد شيوه‏ى گذشتگان باشد.
«العلى محظورة الّا على من بنى فوق بناء السّلفى». يك طبقه ساخته‏اند، شما روى آن طبقه يك طبقه بسازيد؛ ديگرى بيايد روى آن طبقه‏ى شما يك طبقه بسازد؛ آن وقت بناء ميشود مرتفع. و الّا يكى ساخت، شما بيائى خراب كنى، يك طبقه بسازى؛ يكى ديگر بيايد آن را كه شما ساختى، خراب كند، باز يك طبقه بسازد، هميشه همان يك طبقه خواهيد ماند. محسّنات اساتيد، پيشكسوتها و كسانى را كه در اين كار از شما يك پيراهن بيشتر پاره كرده‏اند، ياد بگيريد و چيزى بر آن اضافه كنيد. شيوه‏هاى جديد، اين‏جورى درست بشود، خوب است.
ما در قديم از زبان موسيقيدانهاى معروف شنيده بوديم كه ميگفتند موسيقى اصيل ايرانى را نوحه‏خوان و شبيه‏خوانها حفظ كرده‏اند؛ موافق‏خوان، مخالف‏خوان، على‏اكبرخوان، قاسم‏خوان. هر كدام يك دستگاهى را به اينها ميدادند كه بايد در آن دستگاه بخوانند. اين موجب شد كه موسيقى نانوشته‏ى ايرانى - كه نه نُت داشت، نه نوشته داشت و نه چيز ديگرى داشت - بتواند برسد به دست كسانى كه اينها را با نُت و شيوه‏هاى جديد بتوانند ثبت و ضبط كنند. حالا جوان امروز، چه خواننده‏ى راديو و تلويزيون - كه متأسفانه آنجا از اين جهت وضع خوبى هم ندارد - چه خواننده‏ى جلسه‏ى مداحى، ناگهان بيايد آهنگهاى اروپائى را - آن هم به شكل غلط و نابلد بنا كند خواندن؛ سبكهائى كه فرض كنيد حالا فلان خواننده‏ى غربى يا مقلد عربِ آن غربى يكوقتى خوانده، ما اين را از او ياد بگيريم و بنا كنيم خواندن! كه قبل از انقلاب هم متأسفانه همين كارها را كردند. موسيقى اصيل ايرانى را كه ميتوانست نوع حلال هم داشته باشد - البته همان موسيقى اصيل، يك نوعش هم حرام است؛ فرقى بين ايرانى و غير ايرانى نيست - همان را هم ضايع كردند. البته بعد از انقلاب بهتر شد؛ اما حالا مثلاً مداح يا خواننده‏ى ما بيايد در راديو و تلويزيون به تقليد - آن هم غلط - آهنگ غربى يا آهنگ مجالس لهو را در مجلس ايمان و در مجلس معنويت تكرار كند، اين درست نيست؛ اين غلط است. نوآورى، درست؛ اما نه اين‏جور. اين مربوط به آهنگ است. البته صداى خوب را ميتوان با آهنگ بد خراب كرد؛ صداى متوسط را ميتوان با آهنگ خوب آرايش داد. خود آهنگ يك مسئله است.
برويم سراغ شعر، كلام. داستان مفصلى اينجاست. اولاً لفض شعر، لفظِ خوب باشد؛ همه شعر خوب را نميشناسند. هر شعرى كه يك آدم ناوارد تصور كرد اين خوب است، دليل بر اين نيست كه آن خوب است. شعر را بايستى آدم شعرشناس تصديق كند كه خوب است. فايده‏ى شعر خوب چيست؟ فايده‏اش اين است كه بدون اينكه من و شما ملتفت شويم، تأثيرگذارى‏اش در مخاطب بيشتر است؛ هنر، اين است ديگر. يك هنر عالى، ولو مخاطب آن هنر تشخيص ندهد كه اين عالى است، اما تأثير او در نفس آن مخاطب، تأثير عميقترى خواهد بود از يك هنر سطحىِ مبتذل بازارى؛ فايده‏اش اين است. لفظ، بايد لفظ قوى، خوب، زيبا؛ مضامين، مضامين جذاب، جالب، تازه، غيرتكرارى و مطلب - كه عمده اين است - آموزنده باشد.
غير از لفظ و غير از مضمون‏سازى لفظى، مقوله‏اى هست به نام مقوله‏ى مطلب. يعنى آنچه شما داريد بيان ميكنيد، بايد آموزنده باشد. فرض كنيد يك واعظى برود بالاى منبر و از اول تا آخر منبر حرفهائى بزند كه يك ذره بر معرفت مردم، بر بصيرت مردم درباره‏ى آن موضوع اضافه نشود. خوب، اين وقت خودش و ديگران را تلف كرده. مداح هم همين‏جور است. شعرى شما بخوانيد؛ ولو لفظ هم لفظ خوبى باشد، راجع به حضرت زهرا (سلام‏اللَّه‏عليها) هم باشد، اما چيزهائى باشد كه مستمع هيچ استفاده‏ى از او نميتواند بكند؛ نه معرفتش نسبت به آن بزرگوار بيشتر ميشود، نه از مقامات توحيدى او چيزى ميفهمد، نه از مجاهدت او چيزى ميفهمد، نه از رفتار و سجيه‏ى آن بزرگوار كه درس است - چون معصوم است و هر حركت او براى بشر درس است؛ سرمشق است - چيزى ميفهمد، اشكال خواهد داشت.
پس كارتان سخت است عزيزان! كار شما بر خلاف اينكه بعضيها خيال ميكنند چهار كلمه حفظ كنيم و يك صداى بازى هم داشته باشيم، بس است؛ نه، كار، خيلى سخت است. كار، هنرمندانه، مؤثر، هدايتگر و جهت‏بخش باشد.
امروز چقدر مسئله ما داريم؛ نه فقط مسئله‏ى امريكا و انرژى هسته‏اى، كه اينها مسائل بسيار مهمى است؛ بلكه امروز تمام مراكز و قطبهاى قدرت فكرى و تبليغات دنيا دارند طراحى ميكنند كه چطور بتوانند اين ريشه‏ى ماندگار و محكمى را كه در اين سرزمين جا گرفته و اين ايمان اسلامى، اين پايبندى به تعهد اسلامى و قرآنى و اين دلهاى مؤمن را از هم بپاشند. شما اينجا نشسته‏ايد خيال ميكنيد كه همين‏طور زندگى دارد ميچرخد. نه آقا! يك جنگ است؛ يك جنگ حقيقى است الان بين اين جامعه، اين نظام، متفكران اين نظام، فعالان اين نظام در رده‏هاى مختلف، از جمله خود شما كه مداح مجموعه‏ى كشور هستيد از يك طرف، با يك طرف ديگر؛ كسانى كه ميخواهند ريشه‏ى اين ايمان را از اين خاك مقدس و از اين دلهاى پاك دربياورند؛ چون فهميده‏اند آن نظامى، آن بنائى كه بر اين اساس شكل گرفته، با منافع سودجويانه و زورگويانه و زياده‏خواهانه اينها سازگار نيست؛ با دست‏اندازى و سيطره‏طلبى دنياى استكبار بالاخره كنار نخواهد آمد؛ اين را فهميده‏اند. دنبال اينند كه فكر توحيدى را، فكر ولايت را، محبت اهل بيت را، محبت به قرآن را، تعصب و غيرت نسبت به مبانى دينى و اعتقاد به مبارزه‏ى با ظالم را، اعتقاد به قبح و زشتى ظلم‏پذيرى را از دل اين مردم با انواع حيله‏ها بيرون بكشند. انواع و اقسامش را دارند انجام ميدهند و آن را بيان هم ميكنند.
كنگره‏ى امريكا گفته فلان قدر ميليون مثلاً براى اشاعه‏ى دمكراسى در ايران خرج ميكنيم! البته اسمش را هم دمكراسى ميگذارند! خوب، آزادند هر اسمى كه ميخواهند بگذارند، بگذارند؛ حقيقت معلوم است چيست. آن چيزى كه آنها ميخواهند، بر هم زدن پايه‏ى مستحكم فكرى است كه بر اين مردم، بر اين دلها، بر اين روحها كاملاً تسلط دارد و اين جهت صراط مستقيم، آن را هدايت ميكند. هدفشان اين است، غرضشان اين است.
اين پولهائى كه ميگويند، ميخواهند صرف اين كار بشود. اين پولها صرف بمب و گلوله و اينها خيلى نميشود؛ عمده صرف همين كارهاى تبليغاتى، همين كارهاى فرهنگى با شكلهاى مختلف ميشود. البته از اين طرف هم مقاومت و بلكه هجوم ميشود. بنابراين يك جنگ است. در اين جنگ طبقه‏اى كه با ايمان مردم، با دل مردم، با معارف مردم، با نام مبارك ائمه (عليهم‏السّلام) و اهل بيت سر و كار دارد، وظيفه‏ى سنگينى دارد. برادران عزيز! اين وظيفه را درست بشناسند؛ درست از آن استفاده كنند.
الحمدللَّه چيزهاى خوبى انسان از افراد ميشنود؛ البته گوشه‏كنار حرفهائى هم هست. يكى از چيزهائى كه من بخصوص ميخواهم تكيه كنم، مسئله‏ى «انسجام اسلامى» است كه ما گفتيم. انسجام اسلامى يعنى عصبيتهاى بين‏المذاهبى مسلمانها نبايد تحريك شود. شما نبايد كارى كنيد كه عصبيت آن مسلمانِ غيرشيعه عليه شما تحريك شود؛ او هم متقابلاً نبايد كارى كند كه غيرت و عصبيت شما را عليه خودش تحريك كند. آنها همين را ميخواهند. الان شما ببينيد دو تا گروه فلسطينى در فلسطين دارند با هم ميجنگند! براى اسرائيل چه از اين بهتر! به جاى اينكه تفنگها به طرف آنها متوجه شود، عليه همديگر دارند ميجنگند! خوب، اين خيلى چيز خوبى براى اسرائيل است. چقدر خرج كند، مى‏ارزد كه يك چنين وضعى پيش بيايد. فرض بفرمائيد در لبنان هم يك گروهى پيدا ميشوند و بنا ميكنند با يك گروه ديگرى مبارزه كردن و جنگيدن. چه نعمتى بزرگتر از اين براى اسرائيل و امريكا! اين بهتر است يا اينكه يك گروهى مثل حزب‏اللَّه بيايد جلو، همه هم دنبالش - بعضى از روى دل و ايمان، بعضى هم از روى ترس از افكار عمومى - و اسرائيل را شكست بدهند؟ معلوم است كه وضعيت اختلاف براى آنها بهتر است. در دنياى اسلام، قضيه همين است. آيا مسلمانهاى مصر و اردن و عراق و پاكستان و هند و تركيه و جاهاى ديگر، اگر به خيابانها بيايند و به نفع جمهورى اسلامى شعار بدهند، براى امريكا بهتر است يا كارى كند كه اگر در يك مسئله‏اى، ايران اسلامى صدائى بلند كرد، همه‏ى اين ملتها خاموش بشوند؛ بعضيها اظهار مخالفت هم بكنند؟ پيداست دنبال دومى‏اند. چه جورى ميشود؟ چطور ممكن است اين كار؟ خيلى آسان است. كارى كنند كه عصبيتهاى شيعه و سنى را زنده كنند. به آنها تفهيم كنند اينها شيعه‏اند؛ اينها صحابه را سب ميكنند؛ اينها مقدسين شما را چنين و چنان ميكنند. جدائى بيندازند؛ آنها اين را ميخواهند. منادى وحدت شيعه و سنى، از اوّلى كه اين فكرها پيدا شده، اين چيزها مورد نظرش بوده است. يك عده‏اى چرا نميفهمند؟ امام بزرگوار ما كه منادى اتحاد بين مسلمين بود، از همه‏ى اينهائى كه مدعى‏اند، ولايتش و اعتقادش و ارادتش و عشقش به ائمه (عليهم‏السّلام) بيشتر بود. او بهتر ميفهميد ولايت را يا فلان آدم عامى كه حالا به اسم ولايت كارهاى خلاف ميكند، حرفهاى بى‏ربط ميزند در مجالس عام و خاص؟ وحدت را حفظ كنيد.
اگر ديديد در جامعه بين شما كسانى هستند كه عكس اين رفتار ميكنند، آنها را طردشان كنيد؛ مخالفت خودتان را به آنها ابراز و اعلام كنيد؛ اينها ضرر ميزنند؛ ضربه ميزنند. ضربه‏اى به اسلام ميزنند، ضربه‏اى به تشيع ميزنند، ضربه‏اى به جامعه‏ى اسلامى ميزنند. اين از جمله مسائل بسيار مهم است.
امروز وحدت اسلامى به نفع نظام اسلامى است؛ به نفع جمهورى اسلامى است. عليه اين جهتگيرى حركت كردن، به نفع امريكاست؛ به نفع صهيونيستهاست؛ به نفع همان گردن‏كلفتهائى است كه در دنياى اسلام جيبهايشان را از دلارهاى نفتى پُر كردند و دلشان نميخواهد كه عنصرى مثل جمهورى اسلامى، مثل ملت ايران اصلاً وجود داشته باشد. به هر حال، از خداى متعال ميخواهيم همه‏ى ما را هدايت كند.
پروردگارا! اين دلهاى پاك، اين دلهاى روشن، اين زبانهاى مادح و ذاكر را مشمول تفضلات و لطف خودت قرار بده. پروردگارا! از طرف همه‏ى ما، از طرف شهيدان ما، از طرف گذشتگان ما، از طرف امام بزرگوار ما، امروز سلام و درود بى‏پايان به روح مطهر فاطمه‏ى زهرا (سلام‏اللَّه‏عليها) نثار و ابلاغ كن. پروردگارا! ما را مرضى آن ذات مقدس و آن وجود مقدس قرار بده؛ ما را پيرو آن بزرگواران قرار بده. پروردگارا! ملت ما را روز به روز سربلندتر بفرما؛ قلب مقدس ولى‏عصر را از ما راضى و خشنود كن.

والسّلام عليكم و رحمةاللَّه و بركاته