خود شناسى و خداشناسى

[soheil_g]

آیت الله جوادی آملی


« يا ايها الذين آمنوا اتقوا الله ولتنظر نفس ما قدمت لغد واتقوا الله‏ان الله خبير بما تعملون و لاتكونوا كالذين

نسوا الله فانسيهم انفسهم‏اولئك هم الفاسقون‏».

ترجمه: اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، از خدا پروا داريد; و هر كسى بايدبنگرد كه براى فردا[ى خود] از پيش چه

فرستاده است و [باز] از خدابترسيد. در حقيقت‏خدا به آن چه مى‏كنيد آگاه است. و چون كسانى مباشيد كه‏خدا را

فراموش كردند و او [نيز] آنان را دچار خودفراموشى كرد; آنان همان‏نافرمانان‏اند».

خداوند سبحان بعد از اين كه قصد منافقين و اهل كتاب را بيان فرمود، راه‏تربيتى را هم به ما آموخت كه انسان همانند آنان گرفتار عذاب

نشود; آن‏راهى كه گرچه دقيق است ولى همراه همه است همان «معرفت نفس‏» است. درمعرفت نفس، دو راه ذكر شد:

عمومى و خصوصى، راه عمومى هم ميسور همه است،اين راهى هم كه خصوصى است‏براى همه ميسر است هيچ اصطلاح فنى در

آن به كاربرده نشده است كه مخصوص علما باشد، كسى نمى‏تواند بگويد من چون درس‏نخوانده‏ام و از اين اصطلاحات باخبر نشده‏ام

نمى‏توانستم اين راه را طى كنم.

گرچه اين راه دقيق است ولى براى همه قابل رفتن است، زيرا راه معرفت نفس‏است و انسان اگر از همه چيز غافل باشد از خود غافل

نيست لذا فرمود:

«ياايها الذين آمنوا اتقوا الله ولتنظر نفس ما قدمت لغد واتقوا الله ان‏الله خبير بما تعملون‏».

گرچه خطاب مال همه انسان‏ها است از اين جهت كه‏مومنين برخوردارند مومنين را ندا مى‏دهد و اين «اتقوا الله‏» اول ناظربه مراقبت است

آن «اتقو»ى دوم ناظر به محاسبت است.

جمله «ولتنظر نفس ما قدمت لغد » به كمك چند طايفه از آيات تا حدودى ‏روشن شد اما ذيل آيه هميشه ضامن مضمون آيه است اين

«ان الله خبير بماتعملون‏» ضامن آن تقواى اول است هم محاسبه است هم تقواى دوم است چون‏انسان به جميع كارهاى خود در معرض

و مشهد خدا است و خداوند به همه‏كارهاى انسان آگاهى دارد، لذا هم مى‏تواند دليل باشد براى تقواى درمراقبت، هم مى‏تواند دليل

باشد براى تقواى در محاسبه. مى‏فرمايد شما هرچه‏مى‏كنيد خدا خبير است نه تنها عليم است‏بلكه خبير است همه ذرات ريز را
كارشناسانه مى‏داند.
_________________
امام على عليه‏السلام :

خوش بينى ، اندوه را مى‏كاهد و از افتادن در بند گناه ، مى‏رهاند .

[soheil_g]

بسم الله الرحمن الرحیم

در آيه ششم سوره مجادله آمده است:

«يوم يبعثهم الله جميعا فينبئهم بما عملوا احصيه الله و نسوه‏»

همه‏كارها را خدا به اين‏ها گزارش مى‏دهد، خدا همه كارها را احصا كرده است،اما اين‏ها فراموش كرده‏اند.

بنابراين اگر يك حساب‏رس دقيقى بر ما احاطه‏دارد ما هم در مراقبت‏بايد با تقوا باشيم و چيزى را كم و زياد نكنيم.

اين كه محاسبه و مراقبه بسيار سخت است‏براى آن است كه قاضى مى‏خواهد خودش‏را محاكمه كند، اين حب نفس مايه كورى

قضاهاى قاضى است: «حب الشى‏ء يعمى‏و يصم‏» چه اين كه «بغض الشى‏ء هم يعمى و يصم‏». انسان مى‏خواهد دشمن خودرا

محكوم و خود را حاكم كند، لذا به دشمن بغض و به خودش محبت دارد، آن‏گاه همين قاضى كه به خود علاقه و به دشمنش كينه دارد،

بخواهد سالم قضاوت‏كند بسيار سخت است، از اين رو فرمود:


«ان الله خبير بما تعملون‏».

خيلى از كارهاست كه از يادت مى‏رود يا تناسى (خود را به فراموشى زدن)دارى ولى خداوند احصا مى‏كند. در يكى از خطبه‏هاى نورانى

نهج البلاغه هست‏كه: «ذهب المتذكرون و بقى الناسون او المتناسون‏» آن‏ها كه به ياد حق‏بودند رحلت كردند و آن‏ها كه يا اهل

نسيان‏اند و يا تناسى مى‏كنندمانده‏اند. اگر كسى بداند كه «ان الله خبير بما تعملون‏» و بداند كه‏«احصاه‏الله و نسوه‏»هم در

مراقبه دقيق است و هم در محاسبه.

در سوره‏مباركه انبيا آيه 47 فرمود:

«و نضع الموازين القسط ليوم القيامه فلاتظلم شيئا و ان كان مثقال حبه من خردل اتينا بها».


اگر يك پر اسفنجه هم‏باشد ما او را احضار مى‏كنيم:

«و كفى بنا حاسبين‏»

پس يك چنين موجودى درفوق ماده بر ما احاطه دارد و ما در محضر او مى‏خواهيم اهل مراقبت‏باشيم ورقبه بكشيم. ببينيم چه كارهايى

انجام داده‏ايم و اهل محاسبه باشيم، اگرچنان‏چه كار خيرمان زيادتر بود كه حمد كنيم و اگر كار بدمان زيادتر بوداستغفار كنيم و با توبه

جبران نماييم. اين راهش است پس اين «ان الله‏خبير بما تعملون‏» هم مضمون «اتقوا الله‏» اول را تامين كند هم‏مى‏تواند مضمون

اتقوا الله ثانى را تامين كند، پس هيچ كدام تكرارنيستند.
_________________
امام على عليه‏السلام :

خوش بينى ، اندوه را مى‏كاهد و از افتادن در بند گناه ، مى‏رهاند .