فیزیولوژی فضایی

[Nihal]

اثر فشار پایین اکسیژن بر بدن:کاهش فشار اکسیژن جو علت اصلی همه ی مشکلات کمبود اکسیژن در عملکرد بدن در ارتفاعات بلند است . چون هر اندازه فشار جو کاهش یابد فشار اکسیژن اتمسفر هم متناسب با آن کاهش می یابد و همواره اندکی کمتر از 21 در صد از فشار کلی جو باقی می ماند.فشار اکسیژن در سطح دریا در حدود mmHg159 است در حالی که در 50000 پایی فقط mmHg18 می باشد. فشار اکسیژن ریوی در ارتفاعات مختلف:دی اکسید کربن و بخار آب، اکسیژن ریوی را کاهش می دهند. در ارتفاعات بالاCO2 دائما از گردش خون ریوی به داخل واحد های تنفسی ریه دفع می شود و آب از سطح تنفسی به داخل هوای دمی تبخیر می شود.دو گاز CO2و H2O اکسیژن موجود در ریه را رقیق و به این ترتیب از غلظت O2 می کاهند. فشار بخار آب در ریه تا وقتی که دمای بدن طبیعی است بدون توجه به ارتفاع ، 47mmHgباقی می ماند.فشار co2 ریه هم از مقدار 40mmHg در سطح دریا به مقدار های کمتر افت می کند ودر فردی که با ارتفاع سازش پیدا کرده و تهویه ریوی اش حدود 5 برابر افزایش یافته فشار CO2به حدود 7mmHg کاهش می یابد.ستون پنجم جدول 1 فشار O2 ریه را در ارتفاعات هنگامی که فرد هوا تنفس می کند را نشان می دهد.در سطح دریا فشار اکسیژن ریوی 104mmHg است. در ارتفاع 20000 پایی به حدود mmHg40 در فرد سازش نیافته و در مقابلmmHg53 در فرد سازش یافته ، کاهش می یابد. تاثیر تنفس اکسیژن خالص بر فشار اکسیژن ریه در ارتفاعات مختلف:وقتی یک فرد به جای هوا اکسیژن خالص تنفس می کند بیش تر فضای ریه ها که قبلا توسط نیترژن اشغال شده بود با اکسیژن پر می شود. در ارتفاع 30000 پایی ، یک هوانورد که اکسیژن خالص تنفس می کند ، می تواند فشار O2 ریوی139mmHg را به جای 18mmHg هنگامی که هوای عادی تنفس می کند، داشته باشد.(جدول1)یک هوانورد در یک هواپیمای باز که اکسیژن خالص تنفس می کند نسبت به هوانوردی که هوای عادی تنفس می کند می تواند به ارتفاعات بسیار بالاتری صعود کند مثلا وقتی هوانوردی اکسیژن خالص تنفس می کند سرخرگ های او در حدود 47000 پایی % 50 اکسیژن دارند که برابر با هوانوردی است که در 23000 پایی هوای عادی تنفس می کند. آثار مضر کمبود اکسیژن:این آثار در فرد سازش نیافته با ارتفاعات، که هوای عادی تنفس می کند در حدود 12000 پایی آغاز می شود که شامل: خواب آلودگی- بی حالی- خستگی ذهنی و عضلانی – سردرد –تهوع و برخی اوقات سرخوشی است.در ارتفاعات بالاتر از 18000 پایی تا مرحله ی پرش عضلانی یا تشنج پیشرفت کرده و در بالای 23000 پا، کما رخ می دهد که به زودی به مرگ منجر می شود.برای مثال در صورتی که هوانورد سازش نیافته با ارتفاع برای مدت 1 ساعت در ارتقاع 15000 پایی بماند قدرت ذهنی او معمولاً به حدود%50 مقدار طبیعی کاهش یافته و بعد از 18 ساعت در این ارتفاع به %20 کاهش می یابد. آثار نیروهای شتاب دهنده بر بدن در فیزیولوژی هوانوردی وفضا:به دلیل تغییرات سریع جهت و سرعت حرکت در هواپیما و سفینه ها چند نوع از نیروهای شتاب دهنده در طول پرواز بر بدن اثر می کند.در شروع پرواز شتاب خطی ساده است در پایان پرواز سرعت کم می شود و هر گاه هواپیما چرخش پیدا کند شتاب گریز از مرکز به وجود می آید.