برهان فطرت در آيات قرآن
برهان فطرت در آيات قرآن
"قرآن كريم" يك كتاب علمي محض كه بر مدار براهين مفهومي عهده دار استدلال در قالب مفاهيم حصولي كلي باشد، نيست.
در كتابهاي علميِ مفهومي، دانشهاي مختلف بر اساس موضوعات، مسائل و اهداف تقسيم شده و مسائلي كه در مورد امور نظري است از مباحث عملي و
اخلاقي جدا بوده و هر دسته در جايي خاص مطرح مي شوند.
"قرآن كريم"، خود را معلّم كتاب و حكمت و علاوهي بر آن مزكّي نفوس معرّفي مينمايد و دو خصوصيت تعليم و تزكيه را با هم در مورد خود ذكر مي نمايد
و بلكه در اغلب موارد تزكيه را مقدّم بر تعليم بيان ميدارد، زيرا تزكيه هدف و مقدم بر تعليم است و در مورد خاصي هم كه تعليم را مقدّم بر تزكيه
يادميكند از آن جهت است كه تعليم مقدّمهي تزكيه مي باشد و به همين دليل راهنماييهاي علمي و توصيه هاي اخلاقي و عملي قرآن در كنار يكديگر ذكر مي شوند
و در متن تشريحهاي علمي، نمونههاي عيني را ذكر مي نمايد، مانند آن كه در تفسير نيكي، از مصداق ممثل آن يعني انسان نيك سخن گفته و چنين مي فرمايد:
"ليس البرّ أن تولوا وجوهكم قبل المشرق و المغرب و لكن البرّ من آمن بالله و اليوم الآخر و الملائكة و الكتاب و النبيين
و آتي المال علي حبه ذوي القربي و اليتمي و المساكين و السائلين و في الرقاب و اقام الصلوة
و أتي الزكاة و الموفون بعهدهم إذا عاهدوا و الصابرين في البأساء و الضرّاء
و حين البأس اولئك الذين صدقوا و اولئك هم المتقون" (بقره 177).
يك كتابي كه تنها به دنبال طرح تئوري علمي در زمينهي اخلاقي و مانند آن است، در تفسير نيكي، برخي از امور مانند ايمان، عدل، قسط و پرهيزگاري را ذكر
مي نمايد و ليكن "قرآن" در تعريف برّ و نيكي از مردان نيك ياد مي كند و كساني كه از اين نكتهي دقيق غافل مانده اند در مواجهه با اين آيه و نظائر آن ناگزير گرفتار
زحمت شده، به اختلاف قرائت "بِرّ" را كه به معناي نيكي است "بَرّ" به معناي نيك خوانده اند و بعضي ديگر مضافي را در تقدير گرفته اند.
برهان فطرت به دليل اثر تربيتي شايسته اي كه دارد و به دليل اين كه مقدّمهي نخست آن مي تواند به صورتي جزئي و از طريق تزكيه و شهود شخصي تأمين شود،
مورد توجه "قرآن" قرار دارد و "قرآن" در برخي از موارد به صورتهاي گوناگون آن اشاره مي نمايد.
پاسخ با نقل قول
