خيلي از اوقات با هزار ذوق و شوق گردن‌بند نقره و يا دستبند مي‌خريد ولي همين‌که آن را در يک مهماني مي‌پوشيد، تمام پوست‌تان در اطراف آن گردن‌بند و دستبند به خارش مي‌افتد و قرمز مي‌شود. براي بعضي‌ها هم اين مشکل با فلز پشت ساعتي که تازه هديه گرفته‌اند، ايجاد مي‌شود و آنها را به فکر مي‌اندازد که براي اينکه بتوانند از ساعت زيبايشان استفاده کنند، پشت فلز آن را لاک ناخن و يا حتي چسب مايع بمالند. ولي آيا اين راهکارها مناسب‌اند؟ چرا بعضي‌ها با بدليجات مشکلي ندارند ولي بعضي‌ها بدليجات با پوست‌شان سازگاري ندارد و فقط بايد به دنبال خريد طلاي زرد و طلاي سفيد باشند چون فقط اين جنس زيورآلات براي پوست‌شان قرمزي و خارش را به ارمغان نمي‌آورند.
با دکتر مريم يوسفي، متخصص پوست درباره حساسيت‌هاي پوستي به زيورآلات بدلي به گفتگو نشسته‌ايم.

 خانم دکتر، چرا بعضي‌ها اصلا نمي‌توانند سري به فروشگاه‌هاي زيورآلات بدلي بزنند؟
خوب، اين افراد به بدليجات حساسيت دارند. اين حساسيت «درماتيت تماسي» ناميده مي‌شود که در واقع يک واکنش التهابي پوست است. اين واکنش التهابي در اثر مواجهه با مواد حساسيت‌زا و تحريک‌کننده ايجاد مي‌شود. بسياري از مردم نسبت به مواد آلرژن (حساسيت‌زا) واکنش نشان نمي‌دهند ولي در تعداد کمي از افراد که مستعد ابتلا به اين التهاب پوستي هستند، مواجهه با اين مواد موجب بروز التهاب پوستي مي‌شود.

چه موادي؟

موادي از قبيل اسيدها، قلياها، حلال‌هاي شيميايي و صابون‌هاي قوي و مواد شوينده اغلب درماتيت تماسي تحريکي ايجاد مي‌کنند. اين مواد قادرند روي پوست هر فردي منجر به درماتيت شوند ولي مواد آلرژن (حساسيت‌زا) فقط در افراد مستعد ايجاد واکنش مي‌کنند. يکي از شايع‌ترين اين واکنش‌هاي آلرژيک تماسي، درماتيت تماسي آلرژيک به فلزات از جمله بدليجات است.

چه‌جور بدليجاتي ممکن است اين دردسر را ايجاد کنند؟

موارد بسيار زيادي ديده شده است که فرد به ساعت خود، دکمه لباس خود، گوشواره، زيپ‌شلوار و گيره‌هاي فلزي لباس که در تماس با پوست بدن است، واکنش نشان مي‌دهد. در واقع اين افراد در مواجهه با فلز مقصر که به آن حساسيت دارند و از نظر ژنتيکي مستعد هستند، واکنش پوستي نشان مي‌دهند.

علايم و نشانه‌هاي اين حساسيت چيست؟

اين واکنش در پوست محل تماس با ماده حساسيت‌زا مانند فلز بدليجات و يا در برخي موارد فراتر از آن به صورت خارش، قرمزي، تورم، پوسته‌ريزي و در موارد شديدتر ايجاد تاول بروز مي‌کند.

از ميان فلزات، بيشتر افراد به کدام‌يک حساسيت دارند؟

شايع‌ترين فلزي که واکنش تماسي حساسيتي ايجاد مي‌کند، نيکل است. حساسيت به نيکل يک مشکل ناتوان کننده و شايع در ميان بيماراني است که به متخصص پوست مراجعه مي‌کنند. ميزان شيوع آن از 4 تا 1/13 درصد است. حساسيت به نيکل ممکن است در هر سني بروز کند. برخي افراد حتي با تماس مختصر با نيکل چار واکنش مي‌شوند ولي در بقيه پس از ساليان طولاني تماس با نيکل درماتيت ايجاد مي‌شود. گاهي درماتيت محدود به دست‌ها يا محل‌هاي تماس با نيکل است ولي گاهي به صورت بثورات گسترده پوستي در نواحي باسن، کشاله‌ران و چين‌هاي بدن و پلک‌ها رخ مي‌دهد.

حالا اين نيکل در کجاها وجود دارد که ما ممکن است روزانه به آن سرو کار پيدا کنيم و دچار حساسيت شويم؟

نيکل در بسياري از زيورآلات، گيره‌هاي فلزي، دکمه‌هاي فلزي، ساعات، لوازم فلزي مورد استفاده در منزل، سکه‌ها و حتي وسايل ارتودنسي (مرتب کردن دندان‌ها) وجود دارد. همچنين نيکل در بسياري از مواد غذايي از جمله گوشت، مرغ و ماهي، سيب‌زميني، شير و محصولات لبني، پياز و آجيل وجود دارد. شکلات و کاکائو و سويا حاوي مقادير بالايي از نيکل هستند. انسان‌ها به طور دايم در محيط کار و منزل با نيکل سر و کار دارند. حساسيت به نيکل در خانم‌ها شايع‌تر از آقايان است. يون‌هاي نيکل در تماس با پوست انسان آزاد شده و به التهاب منجر مي‌شوند، به خصوص اگر اين حالت با تعريق شديد همراه باشد، تشديد مي‌شود مانند حساسيت به نيکل ساعت.

خيلي‌ها براي فرار از اين حساسيت پشت ساعت‌هايشان لاک ناخن مي‌مالند. اين کار درست است؟

در برخي از موارد ديده شده که فرد حساس به نيکل، به نيکل موجود ساعت‌اش حساسيت نشان مي‌دهد و براي جلوگيري از ايجاد حساسيت از لاک ناخن روي ساعت خود به عنوان پوشش استفاده مي‌کند. بايد متذکرشد که اگر چه اين کار سبب ايجاد سدي روي فلز مي‌شود ولي لاک ناخن هم داراي ماده‌اي به نام «توسي‌لاميدفرمالدئيدرزين ‌ بوده که خود اين ماده يکي از آلرژن‌هاي شناخته شده است و مي‌تواند درماتيت تماسي در فرد مستعد ايجاد کند.

پس چه کار کند؟

بهتر است کسي که حساسيت به بدليجات دارد حتما به وسيله متخصص پوست معاينه شود و سپس براي فرد «تست حساسيت» انجام شود که در اين آزمايش، مواد آلرژن متعدد فلزات با پوست تماس داده مي‌شود و واکنش فرد به آنها مشاهده و بررسي مي‌شود. با اين روش پزشکان متوجه مي‌شوند که فرد به کدام يک از مواد حساسيت دارد.

حالا اگر کسي به بدليجات حساسيت داشت، از چه جايگزين‌هايي مي‌تواند استفاده کند؟

اگر کسي به نيکل بدليجات حساسيت دارد مي‌تواند از بدليجات فاقد نيکل يا از طلا يا نقره استفاده کند البته بعضي‌ها هم به خود طلا و نقره حساسيت دارند. بنابراين بايد اول ببينند به چه ماده‌اي حساسيت دارند سپس زيورآلاتي را انتخاب کنند که فاقد آن ماده باشند.