گل راعی (علف چای، هوفاریقون)

Hypericumperforatum
St. John's Wort
(SJW)
Hypericaceae


معرفی و گیاهشناسی

گل راعی گیاهی است علفی و چندساله با ارتفاع 30 تا 90 سانتی متر که دارای ساقه ای بدون کرک و تا حدودی خزنده است. برگ های این گیاه قاشقی شکل و بدون دمبرگ می باشند و دارای حفرات فراوان اسانس هستند که نام گونه ی این گیاه (perforatum) از همین ویژگی آن حاصل شده است. گل های زرد رنگ این گیاه در یک گل آذین دیهیم قرار گرفته اند. در مورد این گیاه در بین اروپائیان داستان های زیادی موجود می باشد که گل راعی را دافع ارواح خبیثه می دانند و نام جنس این گیاه (Hypericum) برگرفته از همین موضوع است. رقم توپاز آن دارای اهمیت فراوان دارویی است.



نیازهای اکولوژیکی و پراکنش

گل راعی گیاهی است آفتاب دوست و تا حدودی رطوبت پسند که در خاک هایی با بافت سبک تا متوسط با pH خنثی بخوبی رشد می نماید.

گل راعی بومی اروپا، شمال آفریقا و غرب آسیا است اين گياه در نواحي مختلف شمالی و غربی کشور بصورت خودرو می روید و به دلیل اینکه در مزارع چای شمال کشور به صورت
یک علف هرز به وفور یافت می شود به علف چای هم مشهور است.

کاشت، داشت و برداشت

تکثیر این گیاه عمدتا توسط بذر و گاها توسط ساقه های رونده صورت می گیرد. بذور ریز این گیاه را بایستی در عمق کم کشت نمود و معمولا از کشت غیرمستقیم بذور استفاده می شود.

برداشت این گیاه در زمانی است که 50 درصد گل ها باز شده اند و این عمل شامل قطع پیکره ی رویشی این گیاه از نزدیکی سطح زمین می باشد. برداشت در یک روز آفتابی صورت گرفته و محصول را بایستی به سرعت در محلی تاریک خشک نمود


فرآوری

سرشاخه های گلدار و برگ های این گیاه دارای ترکیباتی چون اسانس، تانن، هایپرسین، هایپرین، کولین، فلاونوئید ها و ... می باشند. اسانس این گیاه و روغن این گیاه (حاصل خیساندن گل های آن در روغن آفتابگردان است که به دلیل حضور هایپرسین در آن، به رنگ قرمز می باشد)


خواص درمانی و کاربرد

برخی از اثرات درمانی این گیاه عبارتند از: آرام بخش و ضد میگرن، درمان ناراحتی های ریوی، درمان مشکلات شب ادراری کودکان، درمان عفونت های دستگاه تناسلی زنان و ... .
در استعمال خارجی برای بهبود زخم ها و درمان سوختگی پوست بکار می رود. اخیرا توجه فراوانی به این گیاه جهت درمان ایدز شده است.

چندین قلم دارو از این گیاه فرموله شده است که در داروخانه های کشور موجود می باشند. مانند: قرص پرفوران (آنتی میگرن و ...)، قطره هایپیران (آنتی میگرن و ...)، پماد هایپریکوم پرفوراتوم (جهت درمان سوختگی ها و ...)



احتیاطات مصرف: مصرف بیش از حد این گیاه سبب نوعی حساسیت می شود که تحت تاثیر نور افزایش می یابد.

نحوه ی مصرف: 2 تا 4 گرم از آن بصورت دمکرده سه بار در شبانه روز



اثر زمان برداشت بر مقدار هيپريسين و اسانس گل راعي (.Hypericum perforatumL)

بخش هوايي گل راعي حاوي مواد مؤثر ارزشمندي است که از آن¬ها در تهيه داروهاي ضد افسردگي و درمان سوختگي استفاده مي¬شود. هدف از انجام اين تحقيق، تعيين تأثير زمان برداشت گل راعي بر عملکرد بخش هوايي، ميزان هيپريسين و اسانس موجود در بخش هوايي اين گياه بود. بيشترين مقدار هيپريسين (329 ميکروگرم در گرم وزن خشک) در مرحله گلدهي کامل در مقايسه با مقدار آن در مرحله قبل از گلدهي و تشکيل ميوه(به ترتيب 22 و 148 ميکروگرم در گرم وزن خشک) در بخش هوايي گياه ساخته و ذخيره شد. گياه همچنين، در مرحله گلدهي کامل حاوي بيشترين مقدار اسانس (0.35 ميلي ليتر در يکصد گرم وزن خشک) در مقايسه با قبل از گلدهي و تشکيل ميوه (به ترتيب 0.12 و 0.18 ميلي ليتر در يکصد گرم وزن خشک) بود. بنابراين، زمان مناسب براي برداشت بخش هوايي اين گياه به منظور کسب حداکثر هيپريسين و اسانس، مرحله گلدهي کامل است

اثرات تنش خشكي بر تغييرات هيپريسين گل راعي (Hypericumperforatum


خشکي به عنوان مهمترين عامل در تنش هاي محيطي محسوب مي شود. در اين بررسي اثرات تنش خشکي در تغييرات ماده موثر (هيپريسين) گل راعي (Hypericum perforutum) در اثر اجراي تيمارهاي آبياري کامل و تنش خشکي ملايم و شديد مورد ارزيابي قرار گرفت. در اين طرح که به صورت بلوکهاي کامل تصادفي در سه تکرار و در طي سالهاي 1375 تا 78 اجرا شد، تيمارها شامل آبياري کامل با 0.3- بار، تنش ملايم 3- بار و تنش شديد 15- بار به ترتيب معادل 17.4، 11.5 و 8.5 درصد وزني آب نسبت به خاک خشک بودند. هيپريسين گل راعي در طي دو مرحله توسط دستگاه سوکسله با حلالهاي کلروفرم و متانول استخراج شد و با اسپکتروفتومتر ماوراي بنفش اندازه گيري شد. نتايج حاکي از افزايش عملکرد سرشاخه گلدار، هيپريسين و عملکرد هيپريسين در اثر آبياري کامل بود. تنش خشکي ملايم و شديد باعث کاهش عملکردهاي کمي کيفي گل راعي گرديد. برداشت اول سرشاخه هاي گلدار گل راعي نسبت به برداشت دوم به مراتب داراي عملکرد کمي و کيفي بيشتري بود ولي تفاوتي از اين نظر در بين سالهاي آزمايش مشاهده نشد. درصد هيپريسين همبستگي مثبت و معني داري با تعداد گل در هر بوته و عملکرد هيپريسين داراي همبستگي بالا و معني دار با ماده خشک سرشاخه، تعداد گل در هر بوته، ارتفاع گياه و تعداد شاخه هاي گلدار داشت. گياه دارويي گل راعي عليرغم مقاومت بسيار در مقابل تنش خشکي، در اثر کمبود آب عملکردهاي کمي و کيفي پاييني توليد مي کند. بنظر مي رسد آبياري کافي و به موقع، رشد کامل گياه را به همراه داشته و با افزايش گلدهي، کيفيت گل راعي را نيز افزايش دهد


اثرات ضد التهابي، ضد دردي، سميت حاد و تعيين مقدار هايپريسين در گياه علف چاي


سابقه و هدف: گياه علف چاي (Hypericum perforatum) از جمله گياهان دارويي است كه از آن در طب سنتي ايران به عنوان ضد التهاب و عامل التيام بخش ياد شده است. لذا با توجه به پيشينه و بومي بودن گياه فوق در ايران، اين مطالعه با هدف بررسي اثر ضد التهاب، ضد درد و سميت حاد آن انجام شده است.

مواد و روشها: مطالعه بصورت تجربي و (مداخله اي) انجام و با استفاده از حلال متانول و دستگاه سوكسله از گياه عصاره گيري و سپس عصاره فوق كاملا خشك گرديد. جهت بررسي اثر ضد التهابي عصاره از روش ادم ايجاد شده در پاي Rat با استفاده از كاراژينان و جهت مطالعه اثر ضد دردي از روش هاي آزمون فرمالين، صفحه داغ (Hot plate) و آزمون رايتينگ (Writhing) استفاده گرديد. براي بررسي هماهنگي حركتي آزمون روتارود (Rotarod) بكار گرفته شد. سميت حاد (LD50) عصاره با روش پروبيت و ميزان هايپريسن تام مطلق روش فارماكوپه تعيين گرديد. جهت آناليز داده ها از آناليز واريانس و بدنبال آن آزمون Student-Newman-Keuls با p<0.05 استفاده شد.

يافته ها: در بررسي اثر ضد التهابي، عصاره گياه علف چاي با دوزهاي 150 mg.kg و 100 اثرات مشابهي را با ايندومتاسين با دوز 4 mg.kg نشان داد. در آزمون فرمالين نيز عصاره گياه علف چاي در تمامي دوزهاي مورد مطالعه (25-250mg/kg) سبب مهار هر دو فاز درد گرديد (p<0.001). در آزمون صفحه داغ نيز در دامنه دوز مورد مطالعه (25-250mg/kg) افزايش معني داري در آستانه درد، در مقايسه با گروه شاهد، پس از 30 دقيقه مشاهده گرديد. در آزمون رايتينگ عصاره در دوزهاي (p<0.05) 25 و 100, 75, 50 و 150 ميلي گرم بازاي كيلوگرم وزن بدن (p<0.001) كاهش معني داري را در ميزان رايتينگ در مقايسه با گروه شاهد نشان داد. عصاره فوق در هيچ يك از دوزهاي مورد بررسي تاثيري بر هماهنگي حركات حيوان نداشت. LD50 كه شاخصي از سميت حاد عصاره مي باشد، پس از 72 ساعت در تجويز داخل صفاقي عصاره معادل 1111.47mg/kg در موش سوري تعيين گرديد. ميزان درصد هايپريسين تام نمونه معادل 0.101±0.003 گزارش گرديد.
نتيجه گيري: نتايج حاصل مي تواند گياه فوق را با اثرات ضد التهاب و ضد درد معرفي نمايد