بومادران :
نام علمی : Achellea millefolium
نام عمومی : Yarrow – Leaf – Wound wort – Thousand
نام انگلیسی : Milfoli
نام خانواده : Compositeae ( گل مینا )
گیاهشناسی :
بومادران گیاهی پایا ،به ارتفاع 20 تا 90 سانتیمتر ؛ برگ های دارای بریدگی های زیاد و باریک و بدون دمبرگ است. گلهای سفیدرنگ آن بصورت کاپیتول کوچک و مجتمع ، گل آذین دیهیم در قسمت انتهایی ساقه قرار گرفته اند. کلیه قسمت های گیاه دارای بوی نافذ و تلخ مزه است . قسمت مورد استفاده آن ، سرشاخه های گلدار گیاه است.
تاریخچه :
بومادران ،بومی اروپا و آسیاست و به آمریکای شمالی نیز آورده شد. مصرف غذایی و دارویی آن به زمان های بسیار قدیم ،جنگ تروجان ، حدود 1200 سال قبل از میلاد باز می گردد. در افسانه ها امده است که آچیلس بنا به توصیه ی Centaur ،از گیاه بومادران به سربازان خود داد. تا هنگام زخمی شدن در جنگ ( تروجان ) ، برای جلوگیری از خونریزی و عفونت ،بروی زخم خود بگذارند و بدین ترتیب پیروزی در جنگ را از آن خود کرد. از برگ بومادران ،چای کیسه ای درست می شود ، همچنین برگ های جوان و گل آن درسالاد به مصرف می رسد.افزون بر آن ، دم کرده ی بومادران خاصیت دارویی و پاک کنندگی آرایشی را دارد. گونه ای از آن در پودر های عطسه آور استفاده می شود. بومادران از نظر درمانی ، بصورت داروی تلخ تقویتی و بنداورنده ی خون ( قابض ) بکار می رود. جویدن برگ تازه ی آن ،برای تسکین درد توصیه و از روغن به دلیل خاصیت التیام موضعی ، در ساخت شامپو ها مصرف می شود.
ترکیبات مهم :
قسمت های هوایی بومادران حاوی 2/0 تا 1 درصد اسانس می باشد که در نواحی مختلف متغیر است. یکی از مهمترین ترکیبات اسانس کامازولن به میزان 50٪ می باشد. ترکیبات مهم دیگر اسانس شامل سینئول ، کامفور و لیمونن می باشند. برگ های این گیاه دارای اسانس کمتری نسبت به گل ها هستند . ترکیبات دیگر آن فلاونوئید ها از جمله آپی ژنین ، لوتئولین ، سورتی زین ، اسید های فنلی ، تری ترپنوئید ها و استرول ها ، همچنین الکالوئید های آن از جمله آکی لتین و استاکیدرین ، کولین ، بتائین در آن گزارش شده است.
اثرات مهم :
بومادران یکی از گیاهان دارویی بسیار با ارزش است که دارای خواص نسبتاً زیادی است. از جمله خواص اصلی آن ،اثرات ضد اسپاسم ،ضد نفخ ، ضد ورم ( ضد التهاب )، مقوی معده ، صفراآور و برطرف کردن بی اشتهایی است. مصرف خوراکی آن جهت برطرف کردن مشکلات رودی ای – معدی از جمله اسهال و دل درد بسیار موثر است.
بومادران سالیان دراز در طب عوام بعنوان بند آورنده خون ریزی از جمله هموروئید و قاعدگی مصرف می شود. اثر بنداورنده خون این گیاه را مربوط به آلکالوئید آکی لتین می دانند که باعث کاهش زمان انعقاد می شود.
بومادران در مشکلات پیش قاعدگی ( PMS ) باعث منظم شدن قاعدگی ،کاهش خونروی ماهیانه و کاهش درد می گردد. اثر دیگر آن بهتر نمودن جریان گردش خون بوده و بعنوان یک داروی ضد ترومبوز مغزی و شریانی می تواند مورد استفاده قرار گیرد. همچنین تقویت رگ های واریسی از دیگر آثار خوب این گیاه است.
اثر ضد میکروبی قوی و کاهش پرفشاری خون بومادران نیز مکرراً گزارش شده است. از اثررات دیگر آن می توان خاصیت ضد حساسیت آن را ذکر نمود. همچنین می توان بعنوان یک گیاه معرق آن را در سرماخوردگی ها مصرف نمود.
عوارض جانبی :
با وجودی که بومادران جزو گیاهان با حداقل عوارض جانبی است لیکن ممکن است بصورت معدود باعث درماتیت شود ،ایجاد این حساسیت به احتمال قوی مربوط به گواینولید ها از جمله آلفا – پروکسی آشی فولید می باشد. در صورت ایجاد حساسیت ، مصرف دارو باید متوقف شود.
تداخل دارویی : مقدار مصرف زیاده از حد ممکن است تداخلاتی با داروهای ضد انعقاد ، فشار خون ،ادرارآور و مسکن ایجاد نماید.
احتیاط : بهتر است در زمان حاملگی و شیردهی از این گیاه استفاده نشود.
طریقه و مقدار مصرف :
مقدار 2 تا 4 گرم سرشاخه های گلدار با حدود یک لیوان آب به مدت 10 دقیقه می جوشانیم ؛ سپس صاف کرده و پس از سرد شدن میل می شود. این مقدار مصرف را می توان بین یک تا سه بار درروز ( هنگام صبحانه ، ناهار ،شام )تکرار کرد. جوشانده حاصل بسیار تلخ است و می توان آن را با نبات یا عسل تا حدی تغییر مزه داد.
مهمترین اثرات گزارش شده بومادران :
ضد درد ، ضد باکتری ،ضد تب ضد ورم ، ضد اسپاسم ، ضد کرم ، ضد ادم ، ضد ویروس ،ضد نفخ ، ضدعفونی کننده مجاری ادرار، معرق ، ادرار آور ، قابض ، خلط اور ، ضد خونروی ، ملین ، مسکن ، محرک ، پشه کش ، حشره کش ، کاهش دهنده قند خون ، کاهش دهنده پرفشاری خون ، صفراآور و قائده آور .
نکات قابل توجه :
1: بومادران گونه ی Millefolium دارای گل های سفیدرنگ می باشد و در مناطق شمالی و البرز وجود دارد ولی آنچه در بیشتر نقاط ایران بنام بومادران مشهور است ، گونه ی Sentolina میباشد که از نظر اندازه گیاهی کوچکتر و دارای گل هایی به رنگ زرد با بویی معطر و نافذ ست . با توجه به اینکه موارد استفاده درمانی این نوع بومادران که از قدیم در ایران مورد استفاده بوده بسیار شبیه به گونه قبلی است ،لذا بنظر می رسد که این دو گونه از نظر اثرات ،تفاوت چندانی ندارند ولی تحقیقات جهت اختلافات مواد و در نتیجه اثرات ان ها ضروری است.
2: گونه های دیگر بومادران با گل های زرد و بسیار شبیه گونه Santolina در نقاط مختلف ایران به منظور اثرات بومادران استفاده می شود.
3: گونه ی دیگری از Achillea ،به نام علمی Zchillea eriophora Dc با نام فارسی برنجاسف می باشد که اکثرا در نواحی جنوبی ایران بخصوص در استان فارس می روید. این گیاه تا حدی شبیه بومادران گونه Santolina است و بمنظور اثراتی شبیه به بومادران مصرف می شود. برنجاسف از قدیم در ایران در ناراحتی های گوارشی مانند دل درد ،دل پیچه و اسهال ، همچنین بعنوان ادرارآور و تب بر مصرف می شود.
4:نام عمومی بومادران Santolina yarrow و نام عمومی برنجاسف Erio yarrow میباشد.
5: طریقه و مقدار مصارف هر سه گیاه مذکور مشابه بوده و اکثراً به منظورهای یکسان مصرف می شوند. همچنین باید اضافه کرد بسیاری از اثرات اثبات شده آنها شبیه به هم است.
پاسخ با نقل قول
