مهندسی شيمی و نفت 2

[فلفل نمك]

تهديد افت توليد نفت و نقش پژوهش در كاهش اين تهديد

درآمد فروش نفت مهمترين منبع درآمدي كشور است و كاهش درآمدهاي ارزي ناشي از كاهش توليد نفت مي‌تواند پايه‌هاي اقتصاد و حتي امنيت كشور را به شدت متزلزل نمايد.
كشور ايران با داشتن 5/137 ميليارد بشكه نفت خام پس از عربستان سعودي با 2/264 ميليارد بشكه بعنوان دومين دارنده ذخاير اثبات شده نفت در سطح جهان مطرح مي‌باشد. متوسط توليد نفت خام ايران در سال 84، چهار ميليون و صد و شش هزار بشكه توليد روزانه بوده كه از اين مقدار بيش از يك ميليون و چهارصد و پانزده هزار بشكه در داخل مصرف شده و حدود دو ميليون و ششصد و نود و يك هزار بشكه در روز به امر صادرات اختصاص يافته است. درآمد فروش نفت مهمترين منبع درآمدي كشور است و كاهش درآمدهاي ارزي ناشي از كاهش توليد نفت مي‌تواند پايه‌هاي اقتصاد و حتي امنيت كشور را به شدت متزلزل نمايد.

از اين‌رو برخي كارشناسان با يك محاسبه ساده بيان مي‌دارند:
ذخاير نفت ايران 5/137 ميليارد بشكه
ميزان توليد: 4 ميليون و 106 هزار بشكه در روز
توليد در سال 1.498.690.000 = 4.106.000 × 365 روز
از تقسيم ذخاير نفت خام بر اين رقم مي‌توان دريافت كه كشور تا 7/91 سال ديگر داراي نفت توليدي است.

اما طبق گزارشات موجود اكثر مخازن نفتي كشور در نيمه دوم عمر خود قرار داشته و با افت فشار و در نتيجه كاهش توليد مواجه‌اند. گر چه با بكارگيري روشهاي متنوع ازدياد برداشت اعم از تزريق گاز، آب، روشهاي ميكروبيولوژي و غيره تا حدودي مي‌توان اين افت توليد را جبران كرد، اما برآيند كلي نشان‌دهنده آهنگ رو به افول توان توليد نفت خام در كشور است. طبق بررسيهاي انجام شده، متوسط سرعت كاهش توليد طبيعي نفت در مخازن مناطق خشكي كشور، معادل 9 الي 11 درصد در سال است. بنابراين اگر در كشور ميادين نقتي جديدي كشف نگردد، همه ساله شاهد كاهش روند توليد نفت در كشور خواهيم بود.
آمار واصله ميزان توليد نفت خام در چهار ماه خود گواهي براين مدعاست:
جولاي: 3 ميليون و 918 هزار بشكه در روز
آگوست: 3 ميليون و 904 هزار بشكه در روز
سپتامبر: 3 ميليون و 882 هزار بشكه در روز
اكتبر: 3 ميليون و 810 هزار بشكه در روز

علاوه بر اين ميزان ارزش نفت خام توليدي نيز در ماههاي اخير رو به افول نهاده است. طبق امار بين‌المللي ميانگين قيمت نفت خام ايران به شرح زير است:
جولاي: 66دلار و 59 سنت
آگوست: 66 دلار و 42 سنت
سپتامبر: 57 دلار و 14 سنت
اكتبر: 60 دلار و 92 سنت
و نهايتا بيست و دو نوامبر (اول آذر 85): 54 دلار و 73 سنت

لذا در حوزه توليد نفت شاهد افت توليد و نيز افت قيمت و نهايتا تهديد كاهش درآمد ارزي كشور هستيم. حال راه چاره چيست؟


كاهش توليد و تجربه نروژ:


نروژ نيز همانند ايران بخش قابل توجهي از منابع خود را استحصال نموده و طبق گزارشات سال 2001 حدود 40 درصد منابع نفت خام خود را استحصال نموده و كم‌كم به سمت شيب نزول توليد نزديك مي‌شود. نروژي‌ها دريافتند كه حتي با توسعه موفق صنعت گاز و انرژي‌هاي تجديد‌پذير نيز تنها بخشي از سرمايه از دست رفته را باز مي‌گردانند. از اين رو بر آن شدند تا با تمركز بر تحقيق و توسعه و پژوهش نه تنها بازه زماني اين كاهش توليد و زوال منابع را افزايش دهد بلكه ارزآوري و كسب سود خود را از توليد و صادرات مواد خام به سمت توليد و صادرات تكنولوژي سوق دهد.
دو نمودار زير بيانگر اين موضوع است.

از اين رو دولت نروژ اقدام به تدوين استراتژي توليد تكنولوژي براي قرن 21 نموده و آن را OC21 نام نهاد. مطابق اين برنامه در بيست سال آينده عمده درآمد صنعت نفت و گاز نروژ ـ بيش از 80 ميليارد دلار ـ از طريق فعاليت‌هاي صنعتي و فروش تكنولوژي حاصل مي‌شود. اين برنامه كه بمدت دو سال و توسط جمع كثيري از محققان و انديشمندان نروژي تدوين شده نروژ را در هشت حوزه نفتي به قطب برتر فناوري جهاني تبديل خواهد نمود.
لذا كشور ما نيز چنانچه خواهان توسعه صحيح نفت و گاز، كسب حداكثر ارزش‌افزوده تبديل مزيت نسبي در منابع انرژي به مزيت رقابتي (توانمندي تكنولوژيكي) است، تنها با تدوين برنامه‌هاي صحيح تحقيق و توسعه و پژوهش در زمينه نفت،‌ گاز و پتروشيمي به اين مهم دست يافته و مي‌تواند تهديدات حاصله از بابت كاهش منابع اوليه انرژي در سالهاي آتي را به فرصت‌هايي براي توسعه مبدل سازد. در مباحث آتي به نقد و بررسي عملكرد نهادهاي پژوهشي صنعت نفت كشور و مقايسه آن با پيشروان صنعت نفت جهان خواهيم پرداخت