از انواع بيماريهاي ويروسي ميباشد
ويروس عامل اين بيماري از خانواده Orthomyxooviridae ميباشد. اين ويروس خود مشتمل بر دو نوع A,B است.
امروزه تمامي ويروسهايي كه در آزمايشات جداسازي ميشوند از نوع A اين ويروس و از زير رده هاي H5 و H7 ميباشند.
آنفلوانزاي مرغي در پرندگان
آنفلوانزاي مرغي يك بيماري عفوني پرندگان است كه در اثر نوع آ ويروس آنفلوانزا بروز ميكند و در سراسر جهان مشاهده شده است. تمام پرندگان در برابر ويروس آنفلوانزاي مرغي آسيب پذيرند، اما بسياري از پرندگان وحشي ناقل اين ويروسها هستند بدون آنكه خود علايم بيماري را نشان دهند.
ساير انواع پرندگان از جمله پرندگان اهلي در اثر آلودگي به ويروسهاي آنفلوانزاي مرغي به اين بيماري مبتلا ميشوند. در پرندگان اين ويروسها باعث بروز دو گونه كاملا متفاوت بيماري ميشوند كه يكي از آنها شايع و خفيف است و ديگري نادر و بسيار مرگبار. علايم بيماري نوع خفيف فقط به صورت آشفتگي و به هم ريختگي پرها، كاهش تخمگذاري يا علايم خفيفي در دستگاه تنفسي ظاهر ميشود. شيوع اين بيماري ميتواند به حدي جزيي باشد كه فقط درصورت آزمايش مرتب، اين ويروس شناسايي ميشود.
اما شكل دوم كه شيوع بسيار كمتري دارد ولي بسيار بيماريزا است كاملا مشهود است. اين بيماري اولين بار در سال ۱۸۷۸در ايتاليا ديده شد، مشخصه آنفلوانزاي مرغي بيماريزا ظهور ناگهاني بيماري شديد ، انتقال سريع و ميزان بالاي مرگ و مير بالا است كه ميتواند ظرف ۴۸ساعت به ۱۰۰درصد برسد.
در اين شكل از بيماري ويروس نه تنها همانند نوع خفيف آنفلوانزاي مرغي دستگاه تنفسي را مبتلا ميكند بلكه بافتها و اندامهاي مختلف بدن را نيز مورد تهاجم قرار ميدهد. اين بيماري به خاطر خونريزي داخلي شديد لقب "ابولا مرغي" گرفته است.
تمام ۱۱زيرگروه "اچ آ" haemagluttininو ۹زير گروه "ان آ" neuraminidaseويروسهاي آنفلوانزاي پرندگان، مرغابيها را مبتلا ميكند. به همين خاطر يك منبع عظيم ويروسهاي آنفلوانزا را فراهم ميكند كه بطور دايم در بين پرندگان درحال انتشار است. در پرندگان وحشي آزمايشهاي مرتب در تشخيص برخي ويروسهاي آنفلوانزا مفيد است. بيشتر اين ويروسها بيضررند.
تا امروز عامل تمام موارد شيوع انواع بسيار بيماريزا آنفلوانزاي مرغي، ويروسهاي زيرگروه اچ ۵و اچ ۷بوده است. ويروسهاي بيماريزا داراي يك اثر ژنتيكي هستند كه آنها را از ساير انواع ويروسهاي آنفلوانزاي پرندگان متمايز ميكند و با قدرت آنها ارتباط دارد.
تمام ويروسهاي زيرگروه اچ ۵و اچ ۷قدرت بيماريزاي بالايي ندارند، اما بيشتر آنها قابليت كسب اين توانايي را دارند. تحقيقات جديد نشان داده است ويروسهاي اچ ۵و اچ ۷كه بيماريزايي پاييني دارند ميتوانند پس از چند دوره كوتاه انتشار در بين پرندگان جهش يافته و به ويروسهايي تبديل شوند كه قدرت بيماريزايي بالايي دارند. شواهد ضمني بيانگر آن است كه مرغابيهاي وحشي انواع ويروسهاي آنفلوانزاي پرندگان را كه بيماريزايي پاييني دارند به دستههاي پرندگان منتقل ميكنند، اما ويروسهايي را كه بيماريزايي زيادي دارند بطور مستقيم انتقال نميدهند. اين نقش به تازگي تغيير يافته است دستكم چندگونه مرغابي مهاجر ناقل ويروس بسيار بيماريزا اچ ۵ان ۱ديده شده است كه ويروس را در مسير مهاجرت خود به نقاط ديگري منتقل كردهاند.
جابجايي پرندگان زنده ، انسانها (به ويژه زماني كه كفش و لباس آنها آلوده باشد) و خودروهاي آلوده، تجهيزات، دان مرغ، و قفس ويروسهاي آنفلوانزاي مرغي را به آساني منتقل ميكند. ويروسهايي كه بيماريزايي شديدي دارند ميتوانند تا مدتها در محيط زنده بمانند به ويژه زماني كه دماي هوا پايين است. بطور مثال ويروس اچ ۵ان ۱ميتواند دستكم ۳۵روز در دماي ۴درجه سانتيگراد در فضولات پرندگان زنده بماند. در دماي بسيار بالاتر ( ۳۷درجه سانتيگراد) ويروس اچ ۵ان ۱در فضولات پرندگان تا شش روز هم زنده مانده است.
مهمترين اقدام براي مهار اين بيماري بسيار بيماريزا نابودي سريع تمام پرندگان آلوده يا در معرض آلودگي ، انهدام صحيح لاشهها، قرنطينه و ضدعفوني دقيق مزارع و اجراي اقدامات بهداشتي شديد يا امنيت زيستي است.
محدوديت جابجايي پرندگان زنده در داخل كشورها و بين كشورها ديگر اقدام مهم براي كنترل اين بيماري است. سازمان دهي كنترل در مورد مزارع بزرگ تجاري كه شمار زيادي از پرندگان در فضاي بسته و تحت شرايط بهداشتي كاملا كنترل شده نگهداري ميشوند راحتتر است. كنترل اين بيماري در شبكههاي پرورش طيور كه پرندگان زيادي در دستههاي كوچك نگهداري ميشوند و در تمام مناطق روستايي يا اطراف شهرها پراكندهاند دشوارتر است.
درصورتي كه انهدام پرندگان كه اولين سد دفاعي براي مهار شيوع اين بيماري است غيرعملي يا ناموفق باشد، تلقيح واكسن طيور در يك منطقه پرخطر را ميتوان به عنوان يك اقدام اضطراري تكميلي به كار برد به شرط آنكه واكسن با كيفيت استفاده شود و توصيههاي ارايه شده به دقت رعايت شود.
استفاده از واكسنهاي حيواني با كيفيت پايين سلامت انسان را نيز به خطر مياندازد چرا كه درحالي كه به نظر ميرسد حيوان سالم است، اما ويروس را در محيط پخش ميكند.
شيوع اين بيماري در پرندگاني كه در حياط خانهها نگهداري ميشوند علاوه بر كنترل دشوار آنها انسان را نيز در معرض خطر آلودگي قرار ميدهد.
اين پرندگان آزادانه همه جا ميگردند و اغلب با پرندگان وحشي ميآميزند و از يك منبع آب مينوشند. اين وضع فرصت فراواني براي قرار گرفتن انسان در معرض اين ويروس فراهم ميكند به ويژه هنگامي كه پرندگان با سرد شدن وضع هوا در داخل خانهها نگهداري ميشوند يا به محل بازي يا خواب كودكان ميروند. فقر اين مشكل را تشديد ميكند. در شرايطي كه خانواده نميتواند از دست رفتن يك منبع مهم غذا و درآمد خود را تحمل كند، با مشاهده علايم بيماري يا مرگ پرندگان آنها را به مصرف خوراكي ميرسانند. ذبح كردن، پر كندن، كشتار و آماده كردن گوشت مرغ براي طبخ خطر تماس با ويروس را افزايش ميدهد.
علاوه برآن با توجه به عادي بودن مرگ پرندگان در حياط خانهها به ويژه در شرايط نامساعد آب و هوايي مالكان آنها مرگ يا علايم بيماري را نشانه آنفلوانزاي مرغي تصور نميكنند و مقامات بهداشتي را با خبر نميكنند. اين امر علت اينكه شيوع اين بيماري در برخي مناطق روستايي تا ماهها شناسايي نميشود را توضيح ميدهد.
عدم جبران خسارت مرغداران باعث ميشود صاحبان پرندگان آلوده شيوع اين بيماري را گزارش نكنند و به هنگام عمليات انهدام، پرندگان خود را پنهان نمايند.
نقش پرندگان مهاجر
در سال ۲۰۰۵براي اولين بار يك منبع مهم ديگر گسترش ويروس در پرندگان شناخته شد، هرچند هنوز به درستي درك نشده است. دانشمندان متقاعد شدهاند كه دستكم برخي پرندگان مهاجر در مسيرهاي طولاني سفر ناقل ويروس بيماريزا اچ ۵ان ۱هستند و اين ويروس را به دستههاي پرندگان در مسير حركت خود منتقل ميكنند. اگر نقش جديد پرندگان مهاجر از نظر علمي تاييد شود نشانگر آن است كه در رابطه ثابت و ديرينه ويروس اچ ۵ان ۱با منبع طبيعي پرندگان وحشي، تغييري بوجود آمده است.
از اوسط سال ۲۰۰۵شواهدي در تاييد اين نقش مشاهده شد و از آن زمان تقويت شده است. مرگ بيش از ۶۰۰پرنده مهاجر آلوده به ويروس اچ ۵ان ۱كه در زيستگاه طبيعي درياچه كينقايي در چين آغاز شد كاملا غيرعادي و شايد بيسابقه باشد. پيش از اين حادثه مرگ پرندگان وحشي در اثر ويروسهاي بيماريزاي آنفلوانزاي مرغي نادر بوده است و معمولا در موارد مجزا در مسير سفر ديده شده است. مطالعات علمي كه ويروسها را در موارد مختلف شيوع اين بيماري در پرندگان مقايسه كرده است نشان ميدهد ويروسهاي متعلق به كشورهايي كه به تازگي گرفتار اين بيماري شدهاند و همگي در مسير مهاجرت پرندگان قرار دارند تقريبا با ويروسهاي كشف شده در پرندگان مهاجري كه در درياچه كينقايي تلف شدند يكسان است. ويروسهاي دو مورد تلفات انساني در تركيه با ويروس درياچه كينقايي نيز تقريبا يكسان بود.
آنسفاليت ويروسي
آنفلوآنزا
