ديوان شمس

[!MAHSA!]

اگر مرا تو نخواهی دلم تو را خواهد
تو هم به صلح گرایی اگر خدا خواهد
هزار عاشق داری تو را به جان جویان
که تا سعادت و دولت ز ما که را خواهد

ز عشق عاشق درویش خلق در عجبند
که آنچ رشک شهانست او چرا خواهد

عجب نباشد اگر مرده‌ای بجوید جان
و یا گیاه بپژمرده‌ای صبا خواهد

و یا دو دیده کور از خدا بصر جوید
و یا گرسنه ده ساله‌ای نوا خواهد

همه دعا شده‌ام من ز بس دعا کردن
که هر که بیند رویم ز من دعا خواهد

ولی به چشم تو من رنگ کافران دارم
که چشم خیره کشت بیندم غزا خواهد

اگر مرا نکشد هجر تو ز من بحلست
اسیر کشته ز غازی چه خونبها خواهد

سلام و خدمت کردم بگفتیم چونی
چنان بود مس مسکین که کیمیا خواهد

چنان برآید صورت که بست صورتگر
چنان بود تن خسته کیش دوا خواهد

ز آفتاب مزن گفت و گوی چون سایه
ز سایه ذره گریزد همه ضیا خواهد

زهی سخاوت و ایثار شمس تبریزی
که شمس گنبد خضرا از او عطا خواهد

[!MAHSA!]

سخن به نزد سخندان بزرگوار بود
ز آسمان سخن آمد سخن نه خوار بود
سخن چو نیک نگویی هزار نیست یکی
سخن چو نیکو گویی یکی هزار بود

سخن ز پرده برون آید آن گهش بینی
که او صفات خداوند کردگار بود

سخن چو روی نماید خدای رشک برد
خنک کسی که به گفتار رازدار بود

ز عرش تا به ثری ذره ذره گویااند
که داند آنک به ادراک عرش وار بود

سخن ز علم خدا و عمل خدای کند
وگر ز ما طلبی کار کار کار بود

چو مرغکان ابابیل لشکری شکنند
به پیش لشکر پنهان چه کارزار بود

چو پشه سر شاهی برد که نمرودست
یقین شود که نهان در سلاحدار بود

چو یک سواره مه را سپر دو نیم شود
سنان دیده احمد چه دلگذار بود

تو صورتی طلبی زین سخن که دست نهی
دهم به دست تو گر دست دستیار بود

[!MAHSA!]

ربود عشق تو تسبیح و داد بیت و سرود
بسی بکردم لاحول و توبه دل نشنود
غزل سرا شدم از دست عشق و دست زنان
بسوخت عشق تو ناموس و شرم و هر چم بود

عفیف و زاهد و ثابت قدم بدم چون کوه
کدام کوه که باد توش چو که نربود

اگر کهم هم از آواز تو صدا دارم
وگر کهم همه در آتش توم که دود

وجود تو چو بدیدم شدم ز شرم عدم
ز عشق این عدم آمد جهان جان به وجود

به هر کجا عدم آید وجود کم گردد
زهی عدم که چو آمد از او وجود افزود

فلک کبود و زمین همچو کور راه نشین
کسی که ماه تو بیند رهد ز کور و کبود

مثال جان بزرگی نهان به جسم جهان
مثال احمد مرسل میان گبر و جهود

ستایشت به حقیقت ستایش خویش است
که آفتاب ستا چشم خویش را بستود

ستایش تو چو دریا زبان ما کشتی
روان مسافر دریا و عاقبت محمود

مرا عنایت دریا چو بخت بیدارست
مرا چه غم اگرم هست چشم خواب آلود

[!MAHSA!]

ز بعد خاک شدن یا زیان بود یا سود
به نقد خاک شوم بنگرم چه خواهد بود
به نقد خاک شدن کار عاشقان باشد
که راه بند شکستن خدایشان بنمود

به امر موتوا من قبل ان تموتوا ما
کنیم همچو محمد غزای نفس جهود

جهود و مشرک و ترسا نتیجه نفس است
ز پشک باشد دود خبیث نی از عود

شود دمی همه خاک و شود دمی همه آب
شود دمی همه آتش شود دمی همه دود

شود دمی همه یار و شود دمی همه غار
شود دمی همه تار و شود دمی همه پود

به پیش خلق نشسته هزار نقش شود
ولیک در نظر تو نه کم شود نه فزود

به پیش چشم محمد بهشت و دوزخ عین
به پیش چشم دگر کس مستر و مغمود

مذللست قطوف بهشت بر احمد
که کرد دست دراز و از آن بخواست ربود

که تا دهد به صحابه ولیک آن بگداخت
شد آب در کفش ایرا نبود وقت نمود

[!MAHSA!]

آمد بهار ای دوستان منزل سوی بستان کنیم

گرد غریبان چمن خیزید تا جولان کنیم

امروز چون زنبورها پران شویم از گل به گل

تا در عسل خانه جهان شش گوشه آبادان کنیم

آمد رسولی از چمن کاین طبل را پنهان مزن

ما طبل خانه عشق را از نعره‌ها ویران کنیم

بشنو سماع آسمان خیزید ای دیوانگان

جانم فدای عاشقان امروز جان افشان کنیم

زنجیرها را بردریم ما هر یکی آهنگریم

آهن گزان چون کلبتین آهنگ آتشدان کنیم

چون کوره آهنگران در آتش دل می دمیم

کآهن دلان را زین نفس مستعمل فرمان کنیم

آتش در این عالم زنیم وین چرخ را برهم زنیم

وین عقل پابرجای را چون خویش سرگردان کنیم

کوبیم ما بی‌پا و سر گه پای میدان گاه سر

ما کی به فرمان خودیم تا این کنیم و آن کنیم

نی نی چو چوگانیم ما در دست شه گردان شده

تا صد هزاران گوی را در پای شه غلطان کنیم

خامش کنیم و خامشی هم مایه دیوانگیست

این عقل باشد کآتشی در پنبه پنهان کنیم

[!MAHSA!]

ای عاشقان ای عاشقان پیمانه را گم کرده‌ام

زان می که در پیمانه‌ها اندرنگنجد خورده‌ام

مستم ز خمر من لدن رو محتسب را غمز کن

مر محتسب را و تو را هم چاشنی آورده‌ام

ای پادشاه صادقان چون من منافق دیده‌ای

با زندگانت زنده‌ام با مردگانت مرده‌ام

با دلبران و گلرخان چون گلبنان بشکفته‌ام

با منکران دی صفت همچون خزان افسرده‌ام

ای نان طلب در من نگر والله که مستم بی‌خبر

من گرد خنبی گشته‌ام من شیره‌ای افشرده‌ام

مستم ولی از روی او غرقم ولی در جوی او

از قند و از گلزار او چون گلشکر پرورده‌ام

روزی که عکس روی او بر روی زرد من فتد

ماهی شوم رومی رخی گر زنگی نوبرده‌ام

در جام می آویختم اندیشه را خون ریختم

با یار خود آمیختم زیرا درون پرده‌ام

آویختم اندیشه را کاندیشه هشیاری کند

ز اندیشه بیزاری کنم ز اندیشه‌ها پژمرده‌ام

دوران کنون دوران من گردون کنون حیران من

در لامکان سیران من فرمان ز قان آورده‌ام

در جسم من جانی دگر در جان من قانی دگر

با آن من آنی دگر زیرا به آن پی برده‌ام

گر گویدم بی‌گاه شد رو رو که وقت راه شد

گویم که این با زنده گو من جان به حق بسپرده‌ام

خامش که بلبل باز را گفتا چه خامش کرده‌ای

گفتا خموشی را مبین در صید شه صدمرده‌ام

[!MAHSA!]

این بار من یک بارگی در عاشقی پیچیده‌ام



این بار من یک بارگی از عافیت ببریده‌ام






دل را ز خود برکنده‌ام با چیز دیگر زنده‌ام



عقل و دل و اندیشه را از بیخ و بن سوزیده‌ام






ای مردمان ای مردمان از من نیاید مردمی



دیوانه هم نندیشد آن کاندر دل اندیشیده‌ام






دیوانه کوکب ریخته از شور من بگریخته



من با اجل آمیخته در نیستی پریده‌ام






امروز عقل من ز من یک بارگی بیزار شد



خواهد که ترساند مرا پنداشت من نادیده‌ام






من خود کجا ترسم از او شکلی بکردم بهر او



من گیج کی باشم ولی قاصد چنین گیجیده‌ام






از کاسهٔ استارگان وز خون گردون فارغم



بهر گدارویان بسی من کاسه‌ها لیسیده‌ام






من از برای مصلحت در حبس دنیا مانده‌ام



حبس از کجا من از کجا مال که را دزدیده‌ام






در حبس تن غرقم به خون وز اشک چشم هر حرون



دامان خون آلود را در خاک می مالیده‌ام






مانند طفلی در شکم من پرورش دارم ز خون



یک بار زاید آدمی من بارها زاییده‌ام






چندانک خواهی درنگر در من که نشناسی مرا



زیرا از آن کم دیده‌ای من صدصفت گردیده‌ام






در دیده من اندرآ وز چشم من بنگر مرا



زیرا برون از دیده‌ها منزلگهی بگزیده‌ام






تو مست مست سرخوشی من مست بی‌سر سرخوشم



تو عاشق خندان لبی من بی‌دهان خندیده‌ام






من طرفه مرغم کز چمن با اشتهای خویشتن



بی‌دام و بی‌گیرنده‌ای اندر قفس خیزیده‌ام






زیرا قفس با دوستان خوشتر ز باغ و بوستان



بهر رضای یوسفان در چاه آرامیده‌ام






در زخم او زاری مکن دعوی بیماری مکن



صد جان شیرین داده‌ام تا این بلا بخریده‌ام






چون کرم پیله در بلا در اطلس و خز می روی



بشنو ز کرم پیله هم کاندر قبا پوسیده‌ام






پوسیده‌ای در گور تن رو پیش اسرافیل من



کز بهر من در صور دم کز گور تن ریزیده‌ام






نی نی چو باز ممتحن بردوز چشم از خویشتن



مانند طاووسی نکو من دیبه‌ها پوشیده‌ام






پیش طبیبش سر بنه یعنی مرا تریاق ده



زیرا در این دام نزه من زهرها نوشیده‌ام






تو پیش حلوایی جان شیرین و شیرین جان شوی



زیرا من از حلوای جان چون نیشکر بالیده‌ام






عین تو را حلوا کند به زانک صد حلوا دهد



من لذت حلوای جان جز از لبش نشنیده‌ام






خاموش کن کاندر سخن حلوا بیفتد از دهن



بی گفت مردم بو برد زان سان که من بوییده‌ام






هر غوره‌ای نالان شده کای شمس تبریزی بیا



کز خامی و بی‌لذتی در خویشتن چغزیده‌ام

[!MAHSA!]

هان ای طبیب عاشقان دستی فروکش بر برم

تا بخت و رخت و تخت خود بر عرش و کرسی بر برم

بر گردن و بر دست من بربند آن زنجیر را

افسون مخوان ز افسون تو هر روز دیوانه ترم

خواهم که بدهم گنج زر تا آن گواه دل بود

گر چه گواهی می‌دهد رخسارهٔ همچون زرم

ور تو گواهان مرا رد می کنی ای پرجفا

ای قاضی شیرین قضا باری فروخوان محضرم

بی‌لطف و دلداری تو یا رب چه می لرزد دلم

در شوق خاک پای تو یا رب چه می گردد سرم

پیشم نشین پیشم نشان ای جان جان جان جان

پر کن دلم گر کشتیم بیخم ببر گر لنگرم

گه در طواف آتشم گه در شکاف آتشم

باد آهن دل سرخ رو از دمگه آهنگرم

هر روز نو جامی دهد تسکین و آرامی دهد

هر روز پیغامی دهد این عشق چون پیغامبرم

در سایه‌ات تا آمدم چون آفتابم بر فلک

تا عشق را بنده شدم خاقان و سلطان سنجرم

ای عشق آخر چند من وصف تو گویم بی‌دهن

گه بلبلم گه گلبنم گه خضرم و گه اخضرم

[!MAHSA!]

ای عاشقان ای عاشقان من خاک را گوهر کنم

وی مطربان ای مطربان دف شما پرزر کنم

ای تشنگان ای تشنگان امروز سقایی کنم

وین خاکدان خشک را جنت کنم کوثر کنم

ای بی‌کسان ای بی‌کسان جاء الفرج جاء الفرج

هر خسته غمدیده را سلطان کنم سنجر کنم

ای کیمیا ای کیمیا در من نگر زیرا که من

صد دیر را مسجد کنم صد دار را منبر کنم

ای کافران ای کافران قفل شما را وا کنم

زیرا که مطلق حاکمم مؤمن کنم کافر کنم

ای بوالعلا ای بوالعلا مومی تو اندر کف ما

خنجر شوی ساغر کنم ساغر شوی خنجر کنم

تو نطفه بودی خون شدی وانگه چنین موزون شدی

سوی من آ ای آدمی تا زینت نیکوتر کنم

من غصه را شادی کنم گمراه را هادی کنم

من گرگ را یوسف کنم من زهر را شکر کنم

ای سردهان ای سردهان بگشاده‌ام زان سر دهان

تا هر دهان خشک را جفت لب ساغر کنم

ای گلستان ای گلستان از گلستانم گل ستان

آن دم که ریحان‌هات را من جفت نیلوفر کنم

ای آسمان ای آسمان حیرانتر از نرگس شوی

چون خاک را عنبر کنم چون خار را عبهر کنم

ای عقل کل ای عقل کل تو هر چه گفتی صادقی

حاکم تویی حاتم تویی من گفت و گو کمتر کنم

[!MAHSA!]

بیا بیا دلدار من دلدار من

درآ درآ در کار من در کار من


تویی تویی گلزار من گلزار من

بگو بگو اسرار من اسرار من


***

بیا بیا درویش من درویش من

مرو مرو از پیش من از پیش من


تویی تویی هم کیش من هم کیش من

تویی تویی هم خویش من هم خویش من


***

هر جا روم با من روی با من روی

هر منزلی محرم شوی محرم شوی


روز و شبم مونس تویی مونس تویی

دام مرا خوش آهویی خوش آهویی


***

ای شمع من بس روشنی بس روشنی

در خانه‌ام چون روزنی چون روزنی


تیر بلا چون دررسد چون دررسد

هم اسپری هم جوشنی هم جوشنی


***

صبر مرا برهم زدی برهم زدی

عقل مرا رهزن شدی رهزن شدی


دل را کجا پنهان کنم

در دلبری تو بی‌حدی تو بی‌حدی


***

ای فخر من سلطان من سلطان من

فرمان ده و خاقان من خاقان من


چون سوی من میلی کنی میلی کنی

روشن شود چشمان من چشمان من


***

هر جا تویی جنت بود جنت بود

هر جا روی رحمت بود رحمت بود


چون سایه‌ها در چاشتگه

فتح و ظفر پیشت دود پیشت دود


***

فضل خدا همراه تو همراه تو

امن و امان خرگاه تو خرگاه تو


بخشایش و حفظ خدا حفظ خدا

پیوسته در درگاه تو درگاه تو