بسم الله الرحمن الرحیم
حقيقت فلسفه روزه داري
فلسفه و چرايي روزه داري را بايد با دو ديد و تقسيم بندي (مذهبي - علمي) و (روحي - جسمي) مورد توجه قرار داد كه به يقين ،
هر دوي اين ديدگاه ها و هدفها، با تفاوت در مراتب و درجات ، موردنظر خود پروردگار بوده است.
بعد بهداشتي روزه آن گونه كه از فرمايش هاي رسول اعظم ص و ساير معصومين ع و در پي آن ، تاييدات علمي دانشمندان و پزشكان
دوره معاصر برمي آيد ، روزه داري ، آن هم با صورت ويژه تعيين شده در شريعت مقدس اسلام ، عامل بزرگي در سلامت بدن به شمار مي آيد.
روزه ؛ احياي تقوا
رسيدن به درجه تقوا (يعني مانع و سپر بازدارنده از گناه و معصيت) و زنده كردن روح پرهيزكاري در وجود انسان ،
در نتيجه كنترل غرائز.
آنچنان كه اميرالمومنين ع نيز در يكي از بيانات نغز خود فرمودند:
«صوم شهر رمضان ، فانه جنه من العقاب شيعني روزه ماه مبارك رمضان سپري است از عذاب الهي»
و توضيح آن اين كه فرد روزه دار در راستاي روزه داري و با رعايت تمام جوانب روزه اين كه ، زبان خود را از آفتهاي زباني همچون تمسخر و دشنام و
ناسزاگويي و غيبت و دروغ و تهمت و افترا و نزاع و درگيري لفظي و گوش خود را از شنيدن همين آفات و نيز سخنان لغو و بيهوده و چشم خود را از
مشاهده مناظر لهو گناه و حرام و نيز ، فكر و انديشه خود را از انديشه ها و نيتهاي پليدي همچون سوءظن و ساير اعضا و جوارح پيكر خود را از تمام
معصيت ها بازمي دارد و نيز به فرموده امام دوم شيعيان ، با سبقت بر طاعت و عبادت در ميدان مسابقه ماه رمضان و در كل ، تسلط يافتن بر هيجانات
شهوت و ضعيف ساختن آن ، در نهايت ، بر شيطان درون و برون مسلط مي گردد و به وجود آمدن آثار تجرد و روحانيت را در درون خود حس مي كند كه
رسيدن به اين درجه از معنويت و صفاي نفس و پاكي دل ، خود ، كمك بزرگي براي معرفت و شناخت بهتر راهها از بي راهه هاي پيشنهادي شيطان
خواهد بود كه اين درجه از معرفت بازدارنده از انحراف و تباهي ، همان ملكه نوراني تقواست كه هدف بنيادين و اساسي از واجب ساختن روزه از طرف
آفريدگار حكيم و داناست.
و اين گونه است كه در روايات مي خوانيم كه پيامبر ص مي فرمودند:
«در اين ماه شياطين را در غل و زنجير مي كنند ، پس از خدا ياري بطلبيد تا آنها بر شما مسلط نگردند.»
واضح است آنچنان كه توضيحش گذشت ، روزه داران واقعي در اين ماه ، راهها و درهاي نفوذ شيطان (از آفات زباني و گناهان چشم و گوش و دل انديشه)
را به روي شيطان مي بندند و از اين راه ، قدرت شيطان را محدود مي كنند و اين همان معنا و مقصود روايت پيامبر اعظم (ص) است.
چرا كه روزه ، تمام دستگاه هاي بدن را از خستگي مداوم بيرون آورده و از بهترين عوامل جوان ساز نسوج بدن بوده و نيز نيروي مقاومت بدن را افزايش
مي دهد و به گفته برخي دانشمندان غيرمسلمان همچون سوفورين ، راه حل بسياري از بيماري ها از جمله ، آسم ، برونشيت ، روماتيسم مزمن ،
نقرس ، بيماري هاي چشم ، كم خوني و ضعف روده ها، مرض قند و بيماري هاي كليه و كبد و نيز بيماري هاي عصبي و رواني به حساب مي آيد
(روزه درماني).اميرمومنان ع نيز در حكمت 136 از نهج البلاغه در يك گفتار پر مغز ، از روزه با عنوان (زكاه البدن) ياد مي كنند.
با اين توضيح كه ، زكات در لغت به معناي پاك و خالص كردن است كه با اين ترتيب ، روزه نيز نسخه حكيمانه اي براي پاكسازي بدن و صحت و سلامت
جسماني اعتبار خواهد شد به اين نحو كه ، استراحت موقت دستگاه گوارش و دستگاه هاي تصفيه بدن ، مانند كليه و كبد، از فرسايش اين اندامها در
اثر كار مداوم جلوگيري خواهد كرد البته در اين ميان ذكر اين نكته اساسي است كه در شريعت اسلام ، معيار سنجش اعمال ، نيت و قصد تقرب به خداوند
و فرمانبرداري از دستورها و فرامين اوست بنابراين اگر كسي به قصد تقرب و اطاعت و فرمانبرداري و به عبارت ديگر، به عنوان يك دستور شرعي ،
روزه نگيرد بلكه هدفش از روزه گرفتن فقط بهره گيري از فايده هاي بهداشتي آن باشد ، گرچه طبيعتا بهره خود را از آن منافع خواهد برد ولي از نظر
شرع و مذهب ، روزه اش باطل است چراكه در كليه اعمال عبادي ، نيت (قصد قربت) داشتن ، واجب بوده و از اركان عبادات محسوب مي شود و در اين
راستا ، درجات و مراتب روزه و روزه داري را در 3 مرتبه مي دانند:
1- روزه عوام كه عبارت است از اين كه روزها شكم و فرج خود را از مقتضاي شهوت هاي آنها محافظت نمايد كه تنها فايده آن رفع تكليف از روزه دار مكلف است.
2- روزه خواص كه علاوه بر حفظ شكم و بدن خود از حرام و شهوت ، چشم و گوش و زبان و دست و پا و ساير اعضا و جوارح خود را نيز از گناهان محافظت
مي كند كه نتيجه اين نحو روزه داري ، رسيدن به ثوابهاي بي پايان وعده داده شده به روزه داران است.
3- روزه خواص خواص كه علاوه بر رعايت موارد گفته شده در بالا ، فكر و دل خود را نيز از اشتغال به افكار پليد همچون حسد ، بدگماني ، تكبر و كينه و
حيله و مكر و انديشه هاي غيرخدايي و اخلاق رذيله ، بازمي دارد كه نتيجه اين نحو روزه داري ، علاوه بر رسيدن به وعده هاي ثواب ، روگردانيدن دل
[براي هميشه] ، از غير خدا خواهد بود. 3
بعد تربيتي روزه
با توجه به اين كه براي روزه ابعاد گوناگوني وجود دارد و آثار فراواني از نظر مادي (جسماني و بدني ) و معنوي (روحي و رواني) در وجود انسان مي گذارد
ولي بايد گفت كه مهمتر از همه اينها بعد اخلاقي و فلسفه تربيتي روزه بوده و مورد تاكيد آفريدگار متعال در آيه 183 از سوره بقره واقع شده است كه اين
آثار تربيتي عبارتند از:
1- تقويت نيروي اراده به واسطه سركوب كردن نفس طغيانگر.
2- تقويت روحيه نوع دوستي به واسطه ياد كردن درد دردمندان بينوا و بينوايان دردمند درنتيجه درك گرسنگي و تشنگي شديد محرومان اجتماع.
3- لطافت روح و نورانيت و صفاي روح ، در نتيجه اصلاح و تربيت نفس و نيز رسيدن به يك تحول فكري و انقلاب روحي و معنوي ،
به واسطه دريدن پرده هاي غفلت و بي خبري.
4- تقويت جنبه شكيبايي روح.
با توجه به اين كه روزه تمرين مقاومت جسم و روح در برابر خواست هاي نامشروع جسمي و حتي برخي خواست هاي مشروع و مباح است ،
بنابراين ابزار كمكي خواهد بود براي گذر از زندگي و استمرار بخشيدن به حيات.
چراكه صبر بر طاعت الهي (روزه) روح فرد را بزرگ كرده و در برابر پذيرش حق ، متواضع مي گرداند و شكيبايي و مقاومت و پايداري او را در پيمودن راه تكامل ،
به مراتب ، افزون مي سازد و اين جنبه از تاثيرات روزه ، مورد تاييد نص صريح آيه 45 از سوره بقره است كه مي فرمايد:
«از صبر (كه به فرموده امام ششم ع منظور همان روزه داري است) و
نيز از نماز به عنون ابزار كمكي براي زندگي خودتان استعانت و ياري بطلبيد».
پی نوشت...........
3- معراج السعاده ، فصل آداب روزه.
4- بخشي از خطبه 110.
_________________
امام مهدىعليه السلام :إنّا يُحيطُ عِلمُنا بأنبائِكُم و لايعَزُبُ عَنّا شَىءٌ مِن أخبارِكُم.
ما از همه خبرهاى شما آگاهيم و چيزى از خبرهاى شما از ما پنهان نيست.
بحار الأنوار ، ج 53 ، ص 175
سر سفره کرامت
پاسخ با نقل قول
